Gerecenseerd

FILM – Genialiteit, of het gebrek eraan

Tegenvallende film over Zola en Cézanne

Cézanne et moi, de nieuwe speelfilm van de Franse regisseur Danièle Thompson, vertelt het verhaal van de vriendschap tussen schilder Paul Cézanne en schrijver Emile Zola. Nu klinken die beide namen even krachtig in de canon van de negentiende eeuw, maar bij leven was Zola een stuk succesvoller dan Cézanne, hetgeen hun vriendschap laadde met drama.

Maar dat, drama, is net wat de film mist, volgens L’Express. ‘De film is gladgestreken, het bovenste knoopje zit dicht en het gras is mooi groen. Er had meer in gezeten. Cézanne die Zola ervan beschuldigt zijn leven te hebben geplunderd voor zijn romans, die confrontatie is al een hele film waard, maar dan een zonder ontsnappingsroutes, met niet meer dan twee acteurs in een afgesloten ruimte.’

Ook Paris Match constateert dat Thompson ‘als een overijverige leerling met het puntje van haar tong tussen de lippen haar best heeft gedaan ons terug te voeren naar de decors van weleer. Wat jammer dat ze niet wat meer durf heeft getoond.’ Om dodelijk te concluderen: ‘Om twee genieën tot leven te laten komen, moet je er zelf ook een heel klein beetje een zijn.’ Le Figaro ziet het er ook niet in: ‘Die twee geniale mannen haalden de artistieke normen van hun tijd omver, maar de film blijft mijlenver weg van elke esthetische revolutie.’

FILM – Het nerudaanse

Film over het leven van de grote Chileen

In 1949 ontvluchtte een prominent lid van de Chileense Communistische Partij het land. Zijn naam was Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto. Hij werd achtervolgd door de Chileense politie, aangestuurd door president González Videla, die het communisme had verboden. De achtervolging was onderdeel van een klopjacht waarmee elke communistische vezel moest worden uitgeroeid. En de politicus was niet zomaar een politicus, maar de latere Nobelprijswinnaar Pablo Neruda, schrijver van het heldendicht Canto General.

De rest is geschiedenis en nu ook een film van meesterverteller Pablo Larraín. In Neruda probeert een ambitieuze politie-inspecteur (de Mexicaanse acteur Gael
García Bernal) de voortvluchtige dichter op te sporen. Larraín mengt historische gebeurtenissen met literaire en maakt geen onderscheid tussen de persoon Pablo Neruda, de schrijver, de man en de kunstenaar. Alle personages zijn één.

‘Een bom van een film’, schrijft de Spaanse krant El País. ‘Het beste dat ik dit jaar gezien heb,’ zei collega-cineast Pedro Almodóvar tegen de Chileense krant The Clinic. Pablo Larraín is dan ook door Variety uitgeroepen tot beste internationale regisseur van het jaar.

De Chileen, bekend van onder andere No, over de val van Pinochet, maakte volgens The Clinic geen film over Neruda, maar over ‘het nerudaanse’, dat wil zeggen over wat Neruda voor de wereld heeft betekend.

LITERATUUR – De vlinder van de geschiedenis

Prijs en nieuwe vertaling voor A.S. Byatt

‘A.S. Byatt schrijft over de Engelse samenleving op momenten van ontpopping – als verborgen krachten op het punt staan om de normen en conventies van een tijdperk te doorbreken, waarbij soms een vlinder vrijkomt, maar niet altijd.’ Dat schrijft Nick Owchar in de LA Times.

Dat geldt voor Byatts gehele oeuvre, maar wel zeer letterlijk in het verhaal ‘Het ding in het bos’, uit de bundel Klein zwart verhalenboek, die nu bij De Bezige Bij is verschenen (vertaald door Saskia van der Lingen). ‘Een monsterlijke worm is niet alleen een metafoor voor de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog, hij ziet er ook uit als een larf die uit een cocon is gekropen.’ Dat maakt de bundel tot een onmisbaar element in het vertaalde oeuvre van de schrijfster die deze maand de Erasmusprijs ontving.

Bij die gelegenheid schreef de beroemde critica Erica Wagner in de Financial Times dat Byatts bekendste boek Possession ‘mij van een lezer heeft veranderd in een schrijver, althans in iemand die begon te begrijpen dat de echte magie niet alleen werd bedreven door dode mannen die op stoffige planken wonen’.

BEELDENDE KUNST – Delicaat en doorgrondelijk

Nairy Baghramian in Gent

Nairy Baghramian is een Iraanse kunstenares die woont en werkt in Berlijn. Haar beelden zijn, in de woorden van T Magazine, ‘handmatig en mechanisch gemanipuleerde vormen die zowel delicaat als ondoorgrondelijk zijn’. Sommige werken die nu in haar solotentoonstelling in het Gentse SMAK te zien zijn, doen denken aan tanden of kiezen. Een tentoonstelling van haar werk drie jaar geleden in Cambridge, Massachusetts ontlokte aan The Boston Globe de kritiek dat het werk te ‘zelfreflectief’ was. ‘De hele exercitie is erg zelfbewust en, ondanks de speelse elementen, uiterst hermetisch.’

Baghramian kwam dit jaar in het nieuws in Nederland, toen zij de Vincent van Gogh Biennial Award for Contemporary Art in Europe weigerde in ontvangst te nemen uit handen van Benno Tempel, de directeur van het Haags Gemeentemuseum. Het Duitse tijdschrift Monopol drukte haar verklaring af, waaruit bleek dat zij Tempel en het Gemeentemuseum veroordeelde voor hun opstelling in het juridische geschil tussen een kunstenaar en een verzamelaar. Volgens Baghramian hadden zij verzuimd om pal achter de kunstenaar te gaan staan.

De tentoonstelling Déformation Professionelle is tot 19 februari te bezichtigen in SMAK.

MUZIEK – Nieuw terrein

The Jesus and Mary Chain op tournee

Achttien jaar na hun laatste plaat komt The Jesus and Mary Chain helemaal terug van zijnde weggeweest. Niet alleen komt er een nieuw album, de post-punk avant-garde uit East Kilbride (Schotland) komt ook naar Nederland, voor een optreden in de Amsterdamse poptempel Paradiso op 19 april 2017. We melden het nu vast, omdat de kaartverkoop op 14 december is gestart (via de website van Paradiso), en die zal rap gaan. Volgens Flagpole zijn de gebroeders Reid, de oprichters van de band, ‘grondleggers van de alternatieve rock, vooral de shoegaze-sound’ geweest.

Rolling Stone herkende in het eerste uitgebrachte nummer van de nieuwe plaat ‘alle klassieke kenmerken van The Jesus and Mary Chain, de in effecten gedrenkte gitaren en de zoetgevooisde stem waarmee zanger Jim Reid zijn snoeiharde teksten zingt’. De New Musical Express hoort wel een ontwikkeling van het JAMC-geluid ten opzichte van het vorige album: ‘Het shoegaze-geluid uit hun begindagen ligt ver achter ons, het klinkt nu allemaal frisser, met helder te onderscheiden tonen, ook al is de iconische klankvervorming nog aanwezig en voelt de muziek nog altijd rauw aan.’

Dat bijna twee decennia verstreken zonder nieuw album, was te wijten aan meningsverschillen tussen Jim en zijn broer William Reid, de gitarist van
de band, over wat te doen met het nieuwe materiaal, dat zich wel gestaag bleef aandienen. De broers zijn het nu eens geworden. ‘Dat is nieuw terrein voor ons,’ zegt Jim.

Auteur: Pieter van den Blink