Gerecenseerd

FILOSOFIE – Woede en 
vergeving

Martha Nussbaums nieuwe boek

Wie het gedachtegoed van Martha Nussbaum wil begrijpen, heeft drie opties: direct in haar omvangrijke oeuvre duiken, dat handelt over dierenrechten, emoties in het strafrecht, de politieke situatie in India, religieuze intolerantie, het liberalisme en nog tal van onderwerpen. De tweede mogelijkheid is om eerst de klassieken te lezen op wie zij geregeld teruggrijpt: Aeschylus, Seneca om te beginnen. Of, ten derde, je kan het profiel lezen dat The New Yorker deze zomer aan ’s werelds beroemdste moraalfilosofe wijdde.

Dat was net nadat zij de Kyoto-prijs had gekregen, de meest prestigieuze onderscheiding voor vakgebieden waarvoor geen Nobelprijs bestaat. ‘Nussbaum heeft het zelfvertrouwen van een standbeeld, zowel wat haar intellectuele capaciteiten als wat haar voorkomen betreft. Ze is mooi op een strakke, onbuigzame manier, en beweegt zich als een koningin. Haar stem is hoog en vol drama, en regelmatig lijkt ze in de wolken met de voorstelling die zij van zichzelf geeft.’

Vanuit die typering van de persoon Nussbaum werkt staff writer Rachel Aviv toe naar een typering van de publieke intellectueel, de ‘professor van het gevoel’. Dat het gevoel Nussbaums domein is, blijkt ook uit de titel van haar nieuwste boek, Woede en vergeving. Het verschijnt bij Ambo Anthos, de vertaling is van Peter Diderich en Bep Fontijn. T*he Atlantic* schrijft: ‘Nussbaum biedt met dit boek een geheel nieuw instrumentarium om het succes van Donald Trump te begrijpen.’

LEZING – Liefde is groter dan Trump

*Black Lives Matter in Amsterdam *

Op 20 december spreekt Patrisse Cullors in het Amsterdamse debatcentrum De Balie. Cullors is medeoprichter van de Black Lives Matter-beweging in de Verenigde Staten. In Esquire beschreef Cullors onlangs haar motivatie om als zwarte lesbienne in het huwelijk te treden met de liefde van haar leven, een zwarte transseksuele immigrant. ‘Samen kunnen wij de aanval openen op het huwelijk als een blanke, heteroseksueel geconstrueerde, religieuze constructie. (…) Wij dachten aan de tijd dat het verboden was voor zwarten om te trouwen, en we dachten aan de tijd, nog maar een paar maanden geleden, dat het verboden was voor de LHTB-gemeenschap om te trouwen.’

In The Guardian maakte Cullors onlangs duidelijk dat de verkiezing van Trump een kans biedt voor minderheden in de VS om zich te verenigen en samen een nieuwe maatschappij te bouwen. Zij verwelkomde de steun van ‘Latino’s, moslims, native Americans en de LHTB-gemeenschap’ voor Black Lives Matter.

MUZIEK – Zo zwart als 
de schoppenaas

De oudste rockers ter wereld keren terug naar de roots

Ja hoor, de Stones hebben weer een nieuwe plaat. The Wall Street Journal pakte de hoes van hun allereerste album er even bij, uit 1964. Toen werd de band aangeprezen als ‘Engelands nieuwste hitmakers’. Nu zijn zij de oudste.

De Stones grijpen terug naar hun roots, met covers van hun oude blueshelden zoals die ook op die allereerste plaat te horen waren. Maar de plaat, Blue and Lonesome, valt in de smaak. ‘In plaats van te streven naar technische perfectie, leggen de Stones de nadruk op het gevoel en proberen ze loyaal te blijven aan de bronnen van hun muziek. (…) Mick Jaggers mondharmonica, die nadrukkelijk aanwezig is op de plaat, laat de speakers kraken alsof hij is opgenomen met een van die oude kristalmicrofoons en een buizenversterker met het volume op 10, zoals Little Walter het deed.’

Volgens The Telegraph is Blue and Lonesome ‘de plaat waar elke Stonesfan op hoopte’. Net zo authentiek als de nieuwe plaat is het interview met de band in Rolling Stone. Gevraagd of je niet zwart moet zijn om de blues te kunnen spelen, antwoordt Keith Richards: ‘Ik ben zo zwart als de schoppenaas, man.’

FILM – Diep in 
Afghanistan

Indringende film bij Movies that Matter

Frame by Frame is een documentaire over de mogelijkheden en moeilijkheden voor het bedrijven van fotojournalistiek in het hedendaagse Afghanistan. Dat wil zeggen: onder de zogenaamde persvrijheid die er zou moeten zijn sinds het verdrijven van de taliban, die fotografie verboden. De angst voor een terugkeer van de fundamentalisten beheerst zowel de fotografen als de mensen die zij willen fotograferen. In het openingsshot is al sprake van een zelfmoordterrorist.

The New York Times vindt het te veel van het goede dat er maar liefst vier fotografen worden gevolgd in de film. ‘De film heeft stroomlijning nodig, en aanscherping.’ Twee van de vier geportretteerden zouden samen het verhaal al hebben kunnen dragen. Maar afgezien van dat kritiekpunt, is de krant onder de indruk van de film. Variety ziet in de film door alle ellende van ‘onopgeloste schisma’s inzake geslacht, geloof en privilege’ heen ook de schoonheid van Afghanistan, en noemt de film ‘bezield’ en de samenhang tussen de vier getuigenissen juist ‘vloeiend’.

‘Vandaag de dag heeft een hele generatie geen enkele jeugdfoto van zichzelf, laat staan een visuele geschiedenis van het land’

Time memoreert dat Afghanistan een lange geschiedenis heeft met de fotografie. ‘Habiboellah Khan, emir van 1901 tot 1919, installeerde een studio in het paleis en organiseerde tentoonstellingen en competities. In de decennia die volgden, raakte het fenomeen van het fotohok wijdverbreid en werd het populair om daar een familieportret op briefkaartformaat te laten maken. Maar vandaag de dag heeft een hele generatie geen enkele jeugdfoto van zichzelf, laat staan een visuele geschiedenis van het land.’

Mother Jones is zeer onder de indruk van deze film, die de kijker ‘kalmpjes vermorzelt’. De makers van de film, Alexandria Bombach en Mo Scarpelli, lijken geslaagd in hun opzet om Afghanistan en de Afghanen een menselijk gezicht terug te geven, want alle recensies lijken wel geschreven met een brok in de keel.

Movies that Matter on Tour zorgt ervoor dat Frame by Frame deze maand te zien is in zeventien Nederlandse steden. Zie hier voor het programma.

LITERATUUR – Veel geluk, Pluk

Nieuw tijdschrift voor buitenlandse literatuur

Het gilde der vertalers, zonder wie 360 Magazine niet zou bestaan, treedt uit haar natuurlijke habitat, de schaduw, naar voren en lanceert een eigen tijdschrift. Pluk heet het. Het is een mes dat aan twee kanten snijdt: aankomende vertalers kunnen zich in Pluk presenteren. En dat doen ze door een proeve te leveren van een nog niet eerder vertaalde tekst. De lezer maakt kennis met beide. Vertalers zijn immers ook altijd ‘verkenners’ van een taalgebied. Elk fragment wordt voorzien van een inleiding ‘waarin auteur en tekst, maar ook interpretatie en vertaling aan bod kunnen komen’, kondigt de redactie aan.

In het eerste nummer vinden we bijvoorbeeld een schitterend fragment van de Italiaanse schrijfster Mariapia Veladiano, vertaald door Ada Duker. Het begint zo: ‘Ik ben lelijk. Echt lelijk. Ik ben niet mismaakt, waardoor ik zelfs geen medelijden oproep. Alle onderdelen zitten bij mij wel op hun plaats, maar zijn net iets schever, korter, langer of groter dan de bedoeling is. Het heeft geen zin om ze allemaal op te sommen, daar wordt het niet beter van.’

Waarom is dat hele boek nog niet in het Nederlands vertaald!? Hopelijk zal Pluk, dat twee maal per jaar gaat verschijnen, ook op de uitgeverijen goed worden gelezen. Het eerste nummer is al te koop bij Athenaeum Nieuwscentrum in Amsterdam, of via de website.

Auteur: Pieter van den Blink