Gerecenseerd

KLASSIEK – Ten aanval!

Evgeny Kissin, een strijder op de piano

‘De kleine Russische pianoprins is een grootmeester geworden’, oordeelde de Zwitserse krant Le Matin vorig jaar, na een concert van Evgeny Kissin in Genève. ‘Hij zong fuga’s van Bach toen hij elf maanden 
oud was, ging op zijn tweede achter de piano zitten en gaf op zijn dertiende een uitvoering van Chopin in de grote zaal van het conservatorium van Moskou’, vat de krant samen. ‘Het wonderkind is hij die dit allemaal weet te overleven. Met zijn 43 jaar is Kissin nog steeds jong, maar hij heeft zo veel gespeeld, zo goed nagedacht over zijn spel, dat hij nu de status van een grote meester heeft verworven.’

The New York Times noemt hem ‘een briljant 
en intelligent interpretator van Beethoven, Chopin en de Russische componisten. Kissin vermengt een indrukwekkende technische beheersing met een breed kleurenspectrum.’ The Washington Post: ‘Kissin is een soort strijder, hij benadert elke partituur als een avontuur, hij trekt ten strijde, niet tegen windmolens, maar tegen de muziek zelf.’ The Telegraph roemt ook Kissins neiging om risico’s te nemen waar hij maar kan. Daardoor komen ‘de verbleekte droefenis van Brahms’ derde intermezzo en de pure simpelheid van Mozarts tiende sonate opnieuw tot leven’.

Op 18 december speelt Evgeny Kissin in het Concertgebouw in Amsterdam.

LITERATUUR – Waterval der perversiteiten

De hillbilly gothic van Donald Ray Pollock

‘Weinig hedendaagse schrijvers hebben zo’n eigen kijk 
op de wereld als Donald Ray Pollock’, schrijft de Los Angeles Times over 
het literaire wonder uit Ohio. Pollock werkte meer dan dertig jaar in een papierfabriek, voordat hij op zijn vijftigste debuteerde met een verhalenbundel genoemd naar zijn geboorteplaats: Knockemstiff.

Daarna schreef hij zijn eerste roman, The Devil All the Time. Zijn stijl werd in The Times omschreven als ‘hillbilly gothic’. De recensent van The Boston Globe bedoelde het eerbiedig toen hij schreef: ‘Pollock lezen is alsof je onder een waterval van menselijke perversiteiten gaat staan.’

‘Er is oorlog in de straten tussen politie en burgers. Een reality-tv-ster staat op het punt om te beslissen over het lot van staten. Wellicht een nuttig boek dezer dagen’

Nu is zijn tweede roman The Heavenly Table door Luc de Rooy in het 
Nederlands vertaald (De hemelse tafel, uitgeverij De Bezige Bij). ‘Pollock is een schrijver met een gave, hij heeft een unieke ontvankelijkheid en een stijl die je vasthoudt. Het is ruw proza, met boeiende dialogen’, stelt de LA Times.

De New Statesman noemt De hemelse tafel ‘een murder ballad’, maar ook 
‘picaresk’ en ‘absurd’. Het boek vertelt het verhaal van drie broers aan het begin van de twintigste eeuw, die op een rampspoedige rooftocht gaan om aan de armoede te ontsnappen. Het verschil met de Daltons is dat hier de oudste broer de slimste is, in plaats van andersom.

‘Personages en gebeurtenissen lijken te zijn uitgezocht op maximale curiositeit. (…) De hemelse tafel 
is krankzinnig, huiveringwekkend, aanstootgevend en ontzettend leuk 
om te lezen. Maar je krijgt soms het gevoel dat er nog een stuk meer in had kunnen zitten.’

The New Yorker schrijft: ‘De hemelse tafel, waarvan de broers menen dat die op hen wacht, staat in contrast met het miserabele aardse koninkrijk dat Pollock beschrijft, met liefde voor de details.’

Nogmaals The Boston Globe over wat de lezer kan verwachten van De hemelse tafel: ‘Er is oorlog in de straten tussen politie en burgers. Een reality-tv-ster staat op het punt om te beslissen over het lot van staten. (…) Wellicht een nuttig boek dezer dagen.’

FILM – Kafka zoekt een baan

De nieuwe film van Ken Loach

I, Daniel Blake heet de nieuwe film van Ken Loach. Een belangrijke plaats van handeling in de film is het arbeidsbureau, neergezet als een kafkaëske hel waar de werkloze hoofdpersonen Daniel en Kate (respectievelijk Dave Johns en Hayley Squires) elkaar ontmoeten.

De film is ‘een strijdkreet voor de berooiden’, in de woorden van The Guardian. ‘Je kunt de film zien als een polemische aanklacht tegen een anonieme, op winstbejag gerichte bureaucratie waarin hulpbehoevenden van hun menselijkheid worden ontdaan doordat ze tot een nummer worden gereduceerd, een neoliberaal 1984 in combinatie met een harteloze, kapitalistische Catch-22. Maar je kunt er ook naar kijken als een viering van het fatsoen 
en de solidariteit van (buiten)gewone mensen die elkaar niet in de steek laten op het moment dat de staat zijn zorgplicht verzaakt.’

Voormalig baas van de Britse arbeidsbureaus en verantwoordelijke voor de kortingen op de uitkeringen, Iain Duncan Smith (Tories), heeft zich van de film gedistantieerd. Tegen The Independent zei hij dat Loach alleen ‘het allerergste wat iemand ooit kan overkomen’ heeft laten zien, en dat presenteert als een compleet beeld van de situatie. De 79-jarige Loach zelf pakt de handschoen graag op, hij hoopt dat de film aanzet tot ‘terugvechten’ tegen het systeem.

Op The Huffington Post het verhaal van een medewerkster van een voedselbank, die overtuigend beschrijft hoe zij ‘alle personages uit 
I, Daniel Blake’ wekelijks aan zich voorbij ziet trekken. The Mirror noemt negen redenen om de film absoluut te gaan zien, waarvan de belangrijkste: ‘Deze film verandert de manier waarop je naar de samenleving kijkt.’

Op het filmfestival van Cannes kreeg Loach de Palm d’Or voor deze film. Hij draait vanaf 24 november in de Nederlandse bioscopen.

FILOSOFIE – Europa in tijden 
van crisis

Filosofische conferentie met grote namen

Het programma van Bozar in Brussel stond al vast voordat 
de uitslag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen bekend was. Maar het is er niet minder pregnant door geworden. European Angst vindt plaats 
op 6 en 7 december in het Brusselse kunstenpaleis. Het is een ‘conferentie over populisme, extremisme en euroscepticisme’, met grote namen op het affiche.

Bijvoorbeeld de Duitse schrijfster Herta Müller, die in 2009 de Nobelprijs voor de Literatuur ontving. Geboren in Roemenië, ontvluchtte zij de dictatuur van Ceausescu om in Duitsland een nieuw leven op te bouwen. Die Zeit noemt haar roman Ademschommel ‘het belangrijkste werk in de nieuwe eeuw dat de duistere herinnering vastlegt’. Het duistere refereert aan de ‘mensenvernietigende maalstroom’ van de concentratiekampen. 
Het Duitse weekblad plaatst Müllers werk in de traditie van Solzjenitsyn, Sjalamov, Levi en Kertész, ook al heeft zij zelf, geboren in 1953, geen kampverleden. Müller is bekend om haar pogingen het heden te duiden in het licht van het verleden.

Ook de Franse journalist en filosoof Didier Eribon 
zal spreken. Hij was persoonlijk bevriend met Michel Foucault en Pierre Bourdieu en schreef Retour à Reims, dat geldt als een baanbrekend werk over het leven als homoseksueel in een heteroseksuele samenleving. Eveneens present is de Oostenrijkse filosofe Isolde Charim, die zich vorige week in de Wiener Zeitung afvroeg of Max Weber gelijk had met zijn theorie dat de molen van de realpolitik in staat is vormen van extremisme tot alledaagsheid te reduceren. Zij is er niet gerust op. Uit Nederland neemt Paul Scheffer deel aan de conferentie.

Lees hier meer over de conferentie European Angst.

LITERATUUR – Monument voor het Berbers

Mouloud Mammeri voor het eerst vertaald

Uitgeverij Jurgen Maas brengt de eerste Nederlandse vertaling uit van Mouloud Mammeri. Deze ‘discrete, militante erudiet’, in de woorden van Le Monde, was 
als Algerijnse intellectueel een belangrijk voorvechter van de zaak van de Berbers. Het vermoeden bestaat zelfs dat die stellingname hem het leven heeft gekost en dat het auto-ongeluk waarbij hij in 1989 omkwam, geen ongeluk was.

Zijn werk mag dus niet ontbreken in de ‘Berberbibliotheek’ van deze kleine maar moedige uitgeverij, waarbij eerder al werk van Mohamed Choukri verscheen. Hester Tollenaar vertaalde Mammeri’s debuutroman (uit 1952) als Het verlaten land. In de aanloop naar de nationale viering van Mammeri’s honderdste geboortedag, volgend jaar, noemt de Algerijnse krant L’Expression hem ‘de grondlegger van het Tamazight’ (verzamelnaam voor de Berbertalen). ‘De festiviteiten zullen gedurende vier of vijf maanden plaatsvinden, verspreid over het hele land.’

Auteur: Pieter van den Blink