Gerecenseerd

BALLET | Choreografie voor zwarte identiteit

Magnifieke dansers smachten naar uitgebreider repertoire

Het Alvin Ailey American Dance Theater uit 1958 is het eerste zwarte en inmiddels multiculturele dansgezelschap in de VS. Het ensemble presenteert jaarlijks verschillende producties in het eigen theater in New York met aansluitend wereldtournees.

Het gaat meestal om geëngageerde voorstellingen over de onderdrukking van Afro-Amerikaanse burgers in de eerste helft van de vorige eeuw, zoals Greenwood. Nu de zalen voorlopig gesloten blijven, heeft de directie een selectie daarvan online gezet.

Robert Gottlieb, recensent van The Observer, kan een digitaal theaterbezoek van harte aanbevelen. Al is hij enthousiaster over de uitvoering dan over de choreografie: ‘Dit gezelschap van magnifieke dansers zit nog altijd zonder stabiel en overtuigend repertoire. Als ze hun zoveelste opvoering van Tsjaikovsky’s Notenkraker alwéér afsluiten met Aileys eigen Revelations uit 1960 ben ik niet eens teleurgesteld meer maar vooral stomverbaasd.’ 

Zijn collega Gia Kourlas van The New York Times neemt dat bezwaar voor lief: ‘Revelations blijft een meesterwerk en met de huidige bezetting is het een van de ontroerendste voorstellingen die ik in jaren heb gezien.’

Op grond van de première van Lazarus, in december vorig jaar, door hiphopchoreograaf Rennie Harris, ziet Sarah Crompton van The Guardian de toekomst van het dansgezelschap vol vertrouwen tegemoet: ‘Een beter eerbetoon aan oprichter Alvin Ailey is niet denkbaar. Het bewustzijn van de zwarte culturele identiteit gaat diep en werkt tegelijkertijd aanstekelijk. De dans is prachtig: zelfverzekerd, technisch volmaakt en razendsnel.’

Alvin Ailey American Dance Theater: recente voorstellingen als Revelations, Lazarus en Greenwood met bijbehorende workshops zijn in april integraal te zien via www.alvinailey.org/performances-tickets/ailey-all-access; gratis of tegen een vrijwillige bijdrage.

FILM | Karakterstudie van een maffioso

Visuele poëzie met apocalyptische muziek

Na drie seizoenen van de maffiaserie Gomorra maakte regisseur en hoofdrolspeler Marco d’Amore met L’immortale een prequel rond hoofdpersoon Ciro Di Marzio. Eind vorig jaar, toen het nog kon, trok de speelfilm in de eerste week een recordaantal Italianen naar de bioscoop. Voor Marta Zoe Poretti van de Italiaanse film- en entertainmentsite La Scimmia Pensa is L’immortale een film ‘die niet teleurstelt en de esthetiek van de Gomorra-serie versterkt. De fotografie van Guido Michelotti en de apocalyptische muziek van Mokadelic dragen daar sterk aan bij.’

Francesco Belliti van het Italiaanse cultuurmagazine Nocturno heeft juist genoeg aan te merken op wat hij het ‘Bildungsverhaal’ van de serie noemt: ‘Er wordt helaas niets nieuws verteld in de film: de hoofdpersoon moet alleen nog leren dat hij niemand kan vertrouwen.’ Daarnaast is de recensent zwaar teleurgesteld in de ‘verontrustende’ achtergrondmuziek: ‘Nooit hoor je alleen de hoofdpersonen of achtergrondgeluiden. Met een aflevering van veertig minuten is dat nog net te doen, maar in een film van twee uur wordt het knap vervelend.’

Op de filmsite Criticaleye schrijft Daniel Sacchi dat het regisseur D’Amore is gelukt het hoofdkarakter uit een overbekende tv-serie ‘een extra gelaagdheid te geven, waardoor de kijker zijn latere handelen nog beter begrijpt. Het subtiele spel met licht en schaduw van cameraman Michelotti verleent de film bovendien een specifieke expressieve identiteit. Pure visuele poëzie.’

De speelfilm L’immortale van Marco d’Amore is te zien via www.lumiereseries.com

MUZIEK | Balsem in bange tijden

Britse broers brengen rust met hemelse geluiden

In de jaren ’80 werkten de Britse broers Brian en Roger Eno al eens samen aan het album Apollo: Atmospheres & Soundtracks, dat destijds werd beschouwd als mijlpaal binnen het zogenoemde ambientgenre. Vervolgens maakte Brian wereldwijd furore als muzikant, visueel kunstenaar en producer (vooral van de Talking Heads), terwijl de jongere Roger als pianist en filmcomponist (met soundtracks voor onder meer Dune en Trainspotting) wat minder op de voorgrond trad.

Met hun in maart verschenen duo-album Mixing Colours plaatsen de Eno’s de critici voor een lastige opgave. Die lijken geen woorden te kunnen vinden die recht doen aan hun muziek. ‘Door het veelvuldig gebruik van synthesizers zou je het kunnen verwarren met hippespamuziek,’ waarschuwt Tom Moon van het Amerikaanse NPR. Maar voor hem klinkt het juist ‘hemels’ en is het glashelder dat de composities ‘komen aangewaaid uit een minder hectische tijd’. Ze doen hem denken aan Erik Satie of Schuberts latere pianosonates: ‘Voor mij benadert het iets heiligs, het roept in elk geval op tot bezinning in een tijd van social distancing.’

De achttien stukken op Mixing Colours hebben de kracht om ‘nostalgie op te wekken naar plekken waar je vreemd genoeg nooit eerder bent geweest’, schrijft criticus Nenad Georgievski in het internationale muziekmagazine AllAboutJazz. Luisteren naar deze plaat komt volgens hem neer op ‘een hypnotische ervaring: meegaan op een melodische lijn die even plotseling als lieflijk wordt onderbroken door een totaal andere harmonie’.

In The Guardian omschrijft Kitty Empire de ‘rustig ontluikende, vruchtbare schoonheid’ van de muziek van de Eno-broers als ‘balsem in bange tijden’.

Mixing Colours van Brian & Roger Eno is in maart uitgebracht door Deutsche Grammophon, het label dat is gespecialiseerd in klassieke muziek.

LITERATUUR | Het vergeten verhaal van Libanon

Oorlogswonden en trauma’s in pakkend familieverhaal

Na de Libanese Burgeroorlog van 1975 tot 1990 werden officieel ruim 17.000 mensen als vermist opgegeven. Pierre Jarawan, die in 2016 debuteerde met De zoon van de verhalenverteller, besloot zijn tweede roman te baseren op dit gegeven. Ein Lied für die Vermissten valt niet los te zien van Jarawans persoonlijke levensverhaal. In 1988 vluchtte hij op driejarige leeftijd met zijn Libanese vader en Duitse moeder uit Damascus naar het toenmalige West-Duitsland.

Volkert Isfort van de Abendzeitung vindt dat Jarawan ‘soeverein en warmbloedig schrijft over oorlogswonden, onderdrukte trauma’s en de levensinstelling van een generatie van geslonken hoop’.

Het boek heeft volgens Yvonne Poppek in de Süddeutsche Zeitung ‘de lichtheid van een ‘coming of age-verhaal, een liefdes- en een familiegeschiedenis, maar laat zich vooral lezen als kritische verhandeling over Libanon’.

‘Naarmate je verder leest, wordt het steeds ongemakkelijker,’ schrijft Janine Gimbel op de Duitse literatuursite Leselust. ‘Jarawan verbindt lichte intermezzo’s met versluierde geheimen en slaagt erin angstwekkende dieptes aan te boren.’

Jamal Tuschik van weekblad Der Freitag is onder de indruk van het verhaal van de grootouders van hoofdpersoon Amin. Om in leven te blijven gaven zij hun huwelijk op en bekeerden zich als maronitische christenen tot de islam. ‘Zo wordt de lezer naar de afgrond meegevoerd.’

Pierre Jarawan: Lied voor de vermisten, vertaald door Lilian Caris, verschijnt in april bij HarperCollins

Deze titels worden getipt door Athenaeum Boekhandel in Amsterdam.

Tot het einde der tijden – Brian Greene

Al sinds de mens leerde overleven houdt hij zich bezig met vragen over oorsprong en betekenis. Aan de hand van de geschiedenis van de kosmos neemt Brian Greene ons mee op de ultieme reis door het universum zonder de centrale vraag uit het oog te verliezen: wat betekent het allemaal?

Opgeruimd! Op het werk – Marie Kondo

In Opgeruimd! Op het werk helpen Marie Kondo, bestsellerauteur en Netflix-ster, en Scott Sonenshein, professor aan Rice University, je de uitdagingen van de werkvloer te overwinnen en te genieten van de productiviteit, het succes en het geluk die ontstaan als je bureau en hoofd op orde zijn.

Opstand van de Georgiërs – Eric Lee

In de nadagen van WOII kwam een kleine groep Georgische krijgsgevangenen op Texel in opstand. Er volgde een strijd die weken duurde, zelfs tot na de officiële capitulatie van Duitsland. In Opstand van de Georgiërs schetst Eric Lee een fascinerend beeld van een van de laatste slagvelden van WOII in Europa.

Verantwoordelijkheid en oordeel – Hannah Arendt

In Verantwoordelijkheid en oordeel zijn de overdenkingen van de Duitse filosofe Hannah Arendt (1906-1975) gebundeld over het kwaad naar aanleiding van de reacties op haar verslag van het proces tegen Adolf Eichmann.

De kunst van het nietsdoen – Kenko

De schetsen die Kenko verzamelde in De kunst van het nietsdoen hebben een blijvend stempel gedrukt op de Japanse cultuurgeschiedenis. Vol bespiegelingen over de aardse vergankelijkheid, maar ook met anekdotes die een kostelijk portret bieden van de excentrieke monniken en edelen die hem omringden.

Samengesteld door Diederik Samwel