Gerecenseerd

MUZIEK – Dat is autoriteit!

Bariton Georg Nigl in Brussel

‘De markantste kamikazezanger van het moment’ noemt Die Welt de Weense bariton Georg Nigl. Deze kleermakerszoon die bij de Wiener Sängerknaben voor het eerst zijn gouden strot opende, stond twee jaar geleden al het podium in Nederland als Orfeo, nu komt hij op 4 mei naar het Brusselse Bozar met een muzikaal programma dat reikt van Monteverdi tot Iannis Xenakis. Maar wat is een kamikazezanger? ‘Deze merkwaardige man’, gaat de Duitse krant verder, heeft de hypotyposis (de muzikale retoriek die voorschrijft dat zangers het woord ‘zwart’ zwaar zullen aanzetten en het woord ‘licht’ iets lichts zullen geven) afgezworen en stort zich puur en naakt in het avontuur. ‘Dit is zingen zonder smaakversterker. Hij zingt dat het een Schmerzenlust is.’ Zo mooi dat het pijn doet.

The New Yorker zag Nigl een ‘scheut schurkachtigheid’ in de rol van Achilles blazen toen hij die vertolkte in Pascal Dusapins Penthesilea en de Oostenrijkse krant Die Presse zegt over Nigls ‘explosieve expressiviteit’ eenvoudig: ‘Zie daar de autoriteit!’ Over de samenwerking met Dusapin schreef de Franse Figaro: ‘Er zijn componisten die hun ideale muziek schrijven en wachten tot een vertolker zich eraan zal wagen, dat is het type Beethoven. Andere denken al tijdens het componeren aan een bepaald persoon voor de uitvoering, iemand wiens karakter en muzikaliteit zij kennen, zo werkte Mozart. (…) Dat wil niet zeggen dat de componist zijn eigen stijl veronachtzaamt of een gelegenheidsstuk componeert ter meerdere glorie van de uitvoerder. Hij spreekt wel degelijk namens zichzelf. Maar telkens vraag je je af wat de inbreng is van de componist en wat het creatieve genie van de zanger. Want Georg Nigl is een genie.’

4 mei, Bozar, Brussel

LITERATUUR – Piaf wachtte tevergeefs

*Adrien Bosc over zijn reconstructieroman *

Zijn boek was dé ontdekking van het literaire najaar 2014, de tijd van het jaar dat in Parijs de grote prijzen worden uitgereikt. De Prix Goncourt, de Prix Renaudot, Prix de Flore en nog een handvol. Het debuut van Adrien Bosc, toen achtentwintig jaar oud, werd voor al die prijzen genomineerd en ontving, onder meer, de Grand prix du roman de l’Academie Française. ‘En het moet gezegd: de Academie bekroont slechts zelden een debutant’, schreef Le Figaro. In zijn historische roman gebaseerd op een legendarische vliegtuigcrash in 1949 ‘gaat Bosc op zoek naar een Frankrijk dat anders was, nog niet hersteld van de oorlog maar vol van hoop en toekomst’.

In zijn boek reconstrueert Bosc de levensverhalen van alle inzittenden (niemand overleefde de crash). ‘Alsof hij bang is om de rust van de doden te verstoren, gaat Bosc heel omzichtig te werk.’ Le Point leert door het boek van Bosc wie er allemaal in dat vliegtuig zaten: ‘wereldkampioen boksen Marcel Cerdan (op weg naar een smachtende Edith Piaf in New York met wie hij een buitenechtelijke relatie had), de violiste Ginette Neveu maar ook vijf Baskische herders die in de Far West hun geluk gingen beproeven, een echtgenoot die zich ging verzoenen met zijn vrouw, een arbeidster uit Mulhouse die voor het eerst in een vliegtuig zat’. De beeldspraak lag voor de hand. ‘Adrien Bosc overvleugelt het seizoen’, schreef Le Parisien, de debutant kwam ‘uit de hemel gevallen’ volgens La Croix.

Adrien Bosc komt naar OBA Amsterdam op 1 mei

DOCUMENTAIRE – Slow journalism over vluchtelingen

Het leven in een megakamp

After Spring is een documentaire over ’s werelds een na grootste vluchtelingenkamp, Zataari Refugee Camp in Jordanië, waar ongeveer tachtigduizend mensen verblijven. De makers zijn twee debutanten, Ellen Martinez en Steph Ching. Maar een zware naam zorgde er tijdens het Tribeca Film Festival voor dat de film de nodige aandacht kreeg. Hollywood Reporter meldt dat Jon Stewart, presentator in ruste van de The Daily Show, als producent is opgetreden. Twee jaar geleden draaide Stewart zelf een film in Jordanië, Rosewater, over het lot van een Iraanse journalist die na de tumultueuze verkiezingen van 2009 in de gevangenis terechtkwam. The New York Times schreef destijds: ‘Rosewater is niet per se Jon Stewarts poging om de oversteek te maken naar een volwaardige carrière als filmmaker. Het is eerder het toegeven aan een verlangen om één bepaald verhaal – dat van Maziar Bahari – te vertellen omdat het iets bij hem heeft losgemaakt, een verhaal over de niet-aflatende strijd van individuen tegen overheden die de vrije uitwisseling van informatie willen dwarsbomen.’

Stewart gebruikte Jordanië dus als decor voor Iran, maar hij bezocht wel het vluchtelingenkamp en nodigde de man die er de leiding heeft uit in zijn show. Via via kwamen de makers van After Spring met hem in contact. Dat hij meedeed verklaart Stewart tegenover de Arab Times: ‘Over Zataari wordt zo veel gepraat, maar er zijn zo weinig getuigenissen.’ De film over twee families in het kamp voegt daar een aan toe. Stewart: ‘Het makkelijkst is om alleen naar de extreme uitwassen van een situatie te kijken, het moeilijkste is om geduld te betrachten.’

FILM – Iedereen smelt voor Chocolat

Historische clown herleeft op het witte doek

Eind deze maand gaat Chocolat in première, een historische speelfilm gebaseerd op het verhaal van het illustere clownsduo Foottit et Chocolat, dat aan het begin van de twintigste eeuw furore maakte in Parijs. De rol van Chocolat wordt vertolkt door Omar Sy (Les intouchables, Samba). L’Humanité: ‘De grote kracht van deze film is dat hij onderzoekt hoe Chocolat tot een synthese kwam tussen zijn eigen cultuur en de wetten van het Europese spektakel. De magistrale acteur Omar Sy geeft zijn personage iets zeer actueels en maakt invoelbaar hoe Chocolat verscheurd werd tussen de minachting die hem ten deel viel en zijn sterstatus.

De keuze voor James Thierrée, kleinzoon van Charlie Chaplin, in de rol van Foottit, is evident.’ Aujourd’hui en France aarzelde niet om de kop ‘Iedereen smelt voor Chocolat’ te gebruiken. Les Echos is minder onder de indruk: ‘Het verhaal is meeslepend en behandelt belangrijke thema’s. Regisseur Roschdy Zem gaat daar heel zorgvuldig mee om, maar is te rigide om ons enthousiast te krijgen. De humor van toen is niet meer de onze en daardoor wordt het voor James Thierrée en Omar Sy moeilijk om geloofwaardig te zijn.’

Vanaf 21 april in de bioscopen

BIOGRAFIE – Franklin Roosevelt als warlord

Biograaf Nigel Hamilton legt het uit

Biograaf Nigel Hamilton, op 2 mei te gast in het John Adams Institute in Amsterdam, geeft een nieuw beeld van de Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt in de jaren 1941-1942. ‘Volgens de meeste biografen en historici leunde Roosevelt sterk op zijn militaire staf om de oorlogsinspanningen in goede banen te leiden. Hamilton concludeert echter dat hij veel nauwer bij de dagelijkse militaire besluitvorming was betrokken dan tot nu toe werd aangenomen. Sterker nog, hij negeerde soms zijn militaire en civiele adviseurs om zijn eigen plannen uit te voeren. Kortom, Hamilton ontdekt een geheel andere militaire leider dan we dachten dat FDR was. Zie hier FDR, de warlord’, schrijft de Christian Science Monitor. ‘Verhalen over leiderschap tijdens de Tweede Wereldoorlog leven altijd voort als echo’s van de theorie dat het de Grote Mannen zijn die de geschiedenis bepalen’, schreef The New York Times. De rol van de Amerikaanse fabrieken die onvoorstelbare hoeveelheden wapentuig produceerden was minstens zo groot als die van Roosevelt, denkt de krant. ‘Maar Nigel Hamilton maakt wel zeer aannemelijk dat Roosevelts wijze oordeel – samen met het vechtersinstinct van Churchill – heeft bijgedragen aan de goede afloop.’

2 mei, John Adams Institute, Amstelkerk, Amsterdam

Auteur: Pieter van den Blink