Een selectie uit door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland en België komen.
TENTOONSTELLING – Agitator, curator
De man achter Conceptual Art
Nog een maand lang te zien in het Stedelijk Museum in Amsterdam: Seth Siegelaub: beyond conceptual art. ‘De wereld was zijn galerie’ schrijft de Welt am Sontag over de curator, kunsthandelaar, wetenschapper en fervent verdediger van de kunst (en van de belangen van de kunstenaar) Seth Siegelaub. ‘Zonder hem was de conceptuele kunst een gestoord idee gebleven, maar wat Emile Zola deed voor zijn vriend Edouard Manet, dat deed Siegelaub voor de conceptuele kunst. De jaren zestig waren wild, verwarrend, een tijd waarin de kunstwereld volkomen onoverzichtelijk was. Zero, pop, fluxus, minimal art, hyperrealisme, een ongekende chaos van stijlen en trends. En toen moesten we alweer een nieuw woord leren: conceptual art. Het was allemaal niets geworden als Seth Siegelaub, in 1941 geboren in de Bronx, er niet was geweest.’
Bij Siegelaubs overlijden in 2013 publiceerde The Observer een lang in memoriam, waarin onder meer te lezen viel dat Siegelaub loodgieter was voordat hij met de kunst in aanraking kwam. Een ‘agitator’ noemde Artpress hem, omdat hij niet afliet kunstenaars te wijzen op hun intellectueel eigendomsrecht. Aan Siegelaub dankt de wereld het ‘Artist contract’ dat ervoor zorgt dat de maker van een kunstwerk meeprofiteert van de winst als dat werk wordt doorverkocht. Wereldwijd wordt Siegelaub herinnerd om dat modelcontract, dat hij in 1971 opstelde samen met een advocaat. Alleen de Franse krant Le Monde beweert dat het idee voor een dergelijk contract al eerder was gelanceerd door de Franse kunstenaar Daniel Buren.
Seth Siegelaub: beyond conceptual art, tot 17 april in het Stedelijk Museum, Amsterdam.
OPTREDEN – Graadmeter van de jazz
Saxofonist Steve Lehman, een muzikale denker
‘Altsaxofonist Steve Lehman is een belangrijke figuur in de avant-gardejazz in de New Yorkse underground scene’, schrijft Jazz Times. ‘Een fantasierijke musicus met een zeer gestructureerde benadering van de open improvisatie. Hij betrekt zijn bandleden in een serie freewheelende conversaties, afgewisseld met strakker gedisciplineerde stukken en mijmerende ballades.’ Allaboutjazz.com noemt Lehmans discografie ‘de graadmeter van de ontwikkeling van de progressieve jazz’. The New York Times omschrijft Steve Lehman als een ‘state-of-the-art muzikale denker, een componist met een indrukwekkend academisch curriculum en een ingewikkeld algoritme – maar met een echte affiniteit met het naoorlogse modernisme in de jazz.’
Aan het slot van een bespreking van een van Lehmans concerten merkt de recensent op: ‘Soms vertelt Lehman iets, tussen de nummers door. En aan het einde van het concert bood hij aan eventuele vragen te beantwoorden. Maar de set die hij zojuist gespeeld had bevatte een bepaalde mystiek die wellicht beter ervaren dan begrepen kon worden.’
Op 19 maart speelt Steve Lehman met zijn kwintet in het Bimhuis te Amsterdam.
Musical – Musical met messenwerpers
‘Prijs de goden van Broadway’
De musical Pippin, een Broadwayveteraan, staat komende maand met de originele Amerikaanse cast in het Amsterdamse theater Carré. Pippin vertelt het verhaal van Pepijn, losjes gebaseerd op de zoon van Karel de Grote, die op zoek gaat naar zichzelf en de zin van het leven. De hoofdrol is voor Kyle Dean Massey, over wie Laura Collins-Hughes voor de The New York Times schrijft dat hij ‘met zijn vierkante kaken een tikkeltje te scherp gesneden en te volwassen overkomt om zo’n groentje te spelen die nog maagd moet zijn ook, althans, in het begin van het verhaal.’ Maar het werkt wel, constateert Collins-Hughes, want er moet iets moois ontstaan tussen Pippin en de oudere Catherine, en door Masseys volwassen uitstraling wordt die romance ontdaan van de ‘enigszins ongemakkelijke connotatie’. ‘Prijs de goden van Broadway’, zegt Collins-Hughes, ‘het spel van Rachel Bay Jones (Catherine) wordt alleen maar intenser’.
‘Over Pippin wordt altijd gezegd: geweldige show, dun verhaaltje, en dat geldt nog steeds’, schrijft The Washington Post. Maar de huidige uitvoering van de musical is wel zo spetterend dat we het verhaal voor lief nemen. John Rubinstein, die zijn carrière begon als de Pippin op Broadway, speelt nu diens vader Charles. Rubinstein, inmiddels zeventig, moest wel wennen aan het spektakel. In The Boston Globe zegt hij: ‘Het heeft me weken gekost om dat messenwerpen onder de knie te krijgen.’
Pippin is tot en met 10 april 2016 te zien in Carré, Amsterdam.
ROMAN – Hoe ver kan je gaan?
Belangrijk boek uit Duitsland
Jenny Erpenbeck is een van de belangrijkste Duitse schrijvers van dit moment. Haar nieuwe roman Gaan, ging, gegaan gaat over een Duitser op leeftijd die een tentenkamp in zijn stad ziet verrijzen. Hij gaat in gesprek met de vluchtelingen die het kamp bewonen. Dat deed ook Erpenbeck zelf ter voorbereiding op dit boek. In de Berliner Zeitung vertelde ze hoezeer zij was geschokt door de Duitse reactie op de eerste rampspoedberichten uit Lampedusa, waar in oktober 2013 vierhonderd vluchtelingen verdronken toen hun boot kapseisde. Erpenbeck: ‘Duitsland keerde zich er vanaf af. Alsof de vluchtelingen met hun dood de Duitsers hadden willen chanteren.’
Het boek dat zij vervolgens schreef is ‘geen opdracht tot wereldverbetering maar een weloverwogen verhandeling’, oordeelt de Frankfurter Allgemeine Zeitung. ‘De verbuiging van “gaan” omspant het ganse ruimtelijke voorstellingsvermogen, en zo herkennen ook de Afrikaanse vluchtelingen in dat werkwoord van beweging al snel hun eigen lot terug.’ Der Spiegel ziet in Gaan, ging, gegaan een ‘belangrijke bijdrage aan het vluchtelingendebat. Jenny Erpenbeck spreekt in haar zevende roman over het groteske van een land met tienduizenden onbezette leerstoelen en een tekort aan vaklieden dat het asielzoekers vrijwel onmogelijk maakt om werk te zoeken.’
Jenny Erpenbeck heeft ook buiten Duitsland liefhebbers. Het was de gezaghebbende schrijver en criticus Michel Faber die naar aanleiding van een eerder boek van haar in The Guardian ten strijde trok tegen het gesloten bolwerk van de Britse letteren. ‘Ik hoop zeer dat er een beetje ruimte gemaakt kan worden om de uitzonderlijke kwaliteiten van deze schrijfster te vieren.’
Gaan, ging, gegaan verschijnt bij Van Gennep, de vertaling is van Elly Schippers.
‘Het was al moeilijk genoeg voor die jongen’
Verrassende Oscar voor indringende film
Brie Larson liet grote namen als Cate Blanchett, Jennifer Lawrence en Charlotte Rampling achter zich en veroverde de Oscar voor Beste Actrice met haar rol in Room, een beklemmende film over een gekidnapte vrouw die in haar gevangenschap haar zoontje opvoedt [bekijk hier de trailer]. De film is gebaseerd op het gelijknamige boek van Emma Donoghue en volgens IndieWire is een van de redenen dat Room zo’n succes is, het feit dat Donoghue zelf haar boek omwerkte tot scenario en zodoende ‘controle hield over het materiaal’. Toen Hollywood begon te bellen had zij het scenario al af. The Hollywoord Reporter vergelijkt Room met de psychologische thriller The Sixth Sense [bekijk de film hier], omdat beide films sterk afhankelijk zijn van het acteerwerk van een kind. In Room speelt het zoontje Jack (door de zevenjarige Jacob Tremblay) eigenlijk de hoofdrol, het boek was geheel geschreven vanuit zijn perspectief.
Ontroerend detail: om de opnames zo begrijpelijk mogelijk te houden voor de kleine Jacob werd alles in chronologische volgorde gedraaid, wat meestal niet de meest efficiënte manier is. Regisseur Lenny Abrahamson: ‘Het was al moeilijk genoeg voor die jongen.’
Screen schrijft lovend over de ‘cinematografische uitdaging’ van Room, die vrijwel geheel in één kamer is opgenomen. In het tijdschrift vertelt Donoghue dat andere regisseurs die haar benaderden elk met suggesties kwamen (‘droomscènes, flashbacks’) om ook scènes buiten die kamer te krijgen. Zij koos voor Abrahamson omdat hij dat niet deed en ‘begreep hoe het moest worden’.
Room draait nu in de Nederlandse bioscopen.
