Voor Italië is ‘het donkerste uur’ aangebroken. Premier Conte overdreef dus niet toen hij in herinnering riep hoe Churchill het Britse volk in 1940 vroeg een extreem offer te brengen teneinde het monster van het nazisme te stoppen.
We voeren nu weer een nieuwe oorlog, tegen een andere vijand. Maar het donkerste uur is toch gekomen. De dreiging van het coronavirus is ernstig, actueel en reëel, en raakt niet langer slechts één regio.
De hele natie is nu een ‘rode zone’. Het zijn niet langer veertien provincies, maar een heel land dat in quarantaine is geplaatst. ‘We moeten allemaal iets opgeven voor het welzijn van Italië’: deze zoveelste aankondiging van de premier, aan het einde van een dramatische dag wat betreft het aantal ziektegevallen en de economie, werd verwacht en al bijna als vanzelfsprekend beschouwd.
Sinds het sensationele decreet waarin de afsluiting van het rijkste macrogebied van Europa werd verordonneerd, het vruchtbare Lombardije dat in zijn eentje verantwoordelijk is voor een kwart van het Italiaanse bbp, overheerste het gevoel dat alles wat het land tot dusver had ingezet om de noodsituatie het hoofd te bieden, niet langer afdoende was.
Het was duidelijk dat er dringend behoefte was aan een radicalere en extremere maatregel die ‘de pijler waarop onze beschaving rust’ zou beschermen, namelijk de gezondheid van alle burgers; oftewel dat ‘primaire en universele goed’, aldus de premier, die eindelijk de juiste toon en de juiste woorden vond, dat we allemaal moeten verdedigen, zelfs als we daarvoor datgene moeten opofferen wat ons het liefst en dierbaarst is: onze dagelijkse vrijheid, de vrijheid waarmee we elke dag sociale interacties aangaan en die het democratische spel elke dag verlevendigt en betekenis geeft.
Voor één keer kan in alle ernst en zonder retoriek worden gezegd: het is een keuze die in de geschiedenis – en niet alleen in de Italiaanse – geen precedent kent. Geen enkel ander land ter wereld heeft ooit zijn grenzen dichtgegooid en verplaatsingen binnen het land stilgelegd, alle openbare bijeenkomsten en privé-evenementen verboden en stadions, musea, bioscopen, theaters, winkels en bedrijven gesloten. Maar de redenen voor deze shocktherapie zijn duidelijk en objectief. De infectie neemt niet af maar verspreidt zich verder, in lichamen en over grondgebieden.
Harderealiteitsprincipe
Wat er nieuw aan de situatie is, is dat de angst niet langer wegzakt in het collectieve onbewuste van de mensen, die aanvankelijk waren opgeschrikt door een onbekend gevaar dat ver weg was. In plaats daarvan wordt die angst gevoed door concrete gegevens en feiten, oftewel het harderealiteitsprincipe. En de realiteit slaat ons nu om de oren met drie dramatische feiten, die we gemakkelijk kunnen reconstrueren aan de hand van rechtstreekse getuigenissen van degenen die de noodsituatie dagelijks het hoofd moeten bieden in de loopgraven van de nationale gezondheidszorg.
Het eerste feit: het virus is ‘erg’ genoeg om voor eens en voor altijd korte metten te maken met de bagatelliserende houding van mensen die het als ‘weinig meer dan een griep’ beschouwden. Arts Christian Salaroli van het Giovanni XXIII-ziekenhuis in Bergamo zei: ‘Iedereen die beweert dat patiënten niet aan het coronavirus sterven, debiteert een bedroevende leugen.’
Het tweede feit: het virus verspreidt zich met verbijsterende snelheid en verontrustende intensiteit tot ver buiten de ‘rode zones’ waarbinnen we hebben geprobeerd het te beteugelen. Giovanni Rezza van het Nationale Gezondheidsinstituut zei: ‘Rome loopt al gevaar, de verspreiding van de infectie neemt er al dezelfde vormen aan als een week geleden in Milaan.’
Het derde feit: het virus, dat dodelijk is voor mensen boven de tachtig jaar die ook aan andere ziektes lijden, treft steeds vaker ook lagere leeftijdscategorieën en groepen patiënten die over het algemeen gezonder zijn. Infectioloog Massimo Galli van het Milanese Sacco-hospitaal zei: ‘We hebben al nu zieken van dertig, en op 3 maart was het aantal gevallen in Lombardije gelijk aan dat in Wuhan op 25 januari, waar vervolgens ondanks de avondklok een explosie van het virus plaatsvond.’
Zonder consequent te zijn in handelingen en gewoonten, is alles tevergeefs
Dit is niet het moment om lang stil te blijven staan bij de vele gemaakte fouten in de aanpak van de noodsituatie, of bij het wederzijds afschuiven van bevoegdheden door centrum en periferie. Bij het aanvankelijke bagatelliseren en vervolgens het plotselinge dramatiseren. Als deze crisis voorbij is, zal er genoeg tijd zijn om te evalueren wat er in de institutionele gang van zaken en in de besluitvorming niet heeft gewerkt en wat er beter moet. Maar nu gaat het om andere zaken, om collectieve en individuele verantwoordelijkheden.
Bij een uitzonderlijke dreiging is een even uitzonderlijke reactie nodig. De staat doet zijn deel, met de krachtigste maatregel die ooit door een democratie is genomen. Nu is het aan ons burgers om onze eigen bijdrage te leveren, met alle zelfdiscipline en burgerzin waartoe we in staat zijn. De boodschap van president Mattarella aan het land is fundamenteel, de hashtag #iorestoacasa [ik blijf thuis] is essentieel. Maar zonder daadwerkelijke opoffering, zonder consequent te zijn in handelingen en gewoonten, is alles tevergeefs. Oók de ‘uitzonderingstoestand’ die is afgekondigd door een regering die van zichzelf al zwak is en die er toch, wanneer de lange nacht van het virus voorbij zal zijn, voor zal moeten zorgen dat de ingestorte economie weer opkrabbelt.
We staan voor een nog ontzagwekkender taak. Winston Churchill zei over ons: Italianen verliezen oorlogen alsof het voetbalwedstrijden zijn en voetbalwedstrijden alsof het oorlogen zijn. Misschien had hij wel gelijk. Maar dit keer is verliezen een luxe die we ons niet langer kunnen permitteren.
Auteur: Massimo Giannini
La Repubblica
Italië | dagblad | oplage 252.000
Sinds 1976 de krant voor de intellectuele en zakelijke elite van Italië, staat politiek dicht bij de Democratische Partij (PD). Qua oplage de concurrent van de Corriere della Sera.
