Het maakt niet uit dat werkloosheid, armoede en ongelijkheid zijn toegenomen, de economische stabilisatie en de streep onder het Kirchner-beleid doen de harten van Milei’s volgers nog steeds sneller kloppen.
Javier Milei staat er na een jaar presidentschap goed voor. Ondanks ‘de grootste sanering ooit’ blijft de steun voor zijn beleid groot. De puros, die de eerste én tweede ronde op La Libertad Avanza stemden, zijn hoopvol. Voor hen staat de president ervoor garant dat de libertaire koers – economisch orde op zaken stellen en een streep zetten onder het Kirchner-beleid – goed verloopt.
Hoe is het de kiezers het eerste jaar vergaan? Is hun steun geconsolideerd of verzwakt? Kun je spreken van een harde kern? In hoeverre herkennen ze zich in het libertaire program dat door de luidruchtigste cellen is uitgestippeld? Hoe zien ze de toekomst?
De adhesie is niet unaniem. De geestdrift over de economie zie je niet op andere terreinen, zoals de mensenrechten of het sociaal beleid. De meeste Milei-stemmers distantiëren zich van de rechtse oorlogsverklaring tegen de cultuur. Bij typisch progressieve onderwerpen (gender, mensenrechten) zie je eerder terughoudendheid dan consensus. Toch overweegt men niet de president af te vallen.
In juli 2024 bezochten LLA-partijleden militairen die wegens misdaden tegen de menselijkheid tijdens de Junta vastzitten in de Ezeiza-gevangenis. Het leidde tot kritiek bij mensenrechtenorganisaties én binnen de LLA zelf. De puros vonden de actie onbegrijpelijk of onnodig. Reflecteren op het recente verleden boeit hen niet: dat onderwerp lijkt ze nu wel afgehandeld of interesseert ze überhaupt niet. Vooral bij de jongeren die tientallen jaren na de dictatuur zijn geboren is de desinteresse voor mensenrechten compleet. ‘Er zijn zoveel belangrijker dingen om je mee bezig te houden.’ Met uitzondering van de kleine groep die sympathiseert met de dictatuur, overheerst het idee dat de militairen schuldig waren, maar naar behoren berecht zijn. Het wordt tijd om ‘die bladzijde om te slaan’: ‘we kunnen niet ons hele leven met het verleden bezig blijven, dat is wat die Kirchner-lui doen, die doen niet anders’, zegt een gepensioneerde vrouw uit Buenos Aires die in een winkel heeft gewerkt.
Pact tegen geweld en repressie
In haar artikel ‘El final del “pacto del Nunca Más”, nuestro mito contemporáneo’ vraagt historica Marina Franco zich af hoe het staat met dat pact tegen geweld en repressie, dat de mensenrechten en democratische waarden voorop heeft staan. Het antwoord is tweeledig. Voor een groot deel van de samenleving blijft het van kracht en moet het beter worden verdedigd tegen aanvallen van de regering. Voor Milei-stemmers heeft het zijn doel met betrekking tot de misdaden tijdens de dictatuur bereikt en mag dat boek dicht.
Wel klinkt steeds luider de roep om strenger op te treden bij delicten; dat blijkt al jaren uit enquêtes over de verlaging van de detentieleeftijd en meer mogelijkheden voor de politie. Zo lijkt een andere pijler van het pact – het terugdringen van het staatsgeweld – de laatste jaren te zijn verzwakt en die trend zal bij het huidige beleid zeker doorzetten.
In september stelden twee gebeurtenissen de steun van sommige Milei-stemmers op de proef: het veto van de president op flexibele pensioenen en een tariefverhoging die de koopkracht van een goed deel van de samenleving trof. Voor het eerst rinkelde er een alarmbel en leken er grenzen mogelijk aan de onvoorwaardelijke steun voor Milei. Veel geïnterviewden leven in armoede en wijden graag uit over hun problemen, maar de meesten zijn bereid ‘vol te houden’. Ze willen hun offers in perspectief zien. ‘Het houdt niet over, maar ik begrijp de situatie. Het is ingewikkeld, je kunt niet alles hebben,’ zegt een 44-jarige uit Punto met middelbare scholing en werkzaam in een mortuarium. De teneur is dat de nieuwe regering – nou ja, de president – meer tijd nodig heeft en dat je begrip moet hebben na de lange crisis: ‘Mensen willen meteen verandering, maar snelle veranderingen zijn niet mogelijk na de vorige ellende. We moeten geduld hebben, je lost de dingen niet van de ene dag op de andere op,’ zegt de hoogopgeleide eigenaresse van een houthandel in San Miguel.
Dat geduld blijkt ook uit wantrouwen bij geënquêteerden jegens journalisten die berichten over verminderde staatssteun en het heersende ongenoegen laten zien. Met name bij jonge mannen is de solidariteit onaangetast. Degenen die vlak bij het libertaire netwerk staan, doen zelfs aan een soort economische herscholing: ‘Logisch dat veel mensen de boot missen. Wie dat niet snapt, denkt dat Milei alles fout doet, terwijl ze de populistische maatregelen van de vorige regering, onmiddellijke bevrediging in macro-economisch bestek, als iets goeds zagen,’ zegt een student van tweeëntwintig uit Salta. Vrouwen komen wel degelijk met gematigde kritiek en vertonen tekenen van uitputting. ‘Het is hard dat altijd wij de klos zijn bij bezuinigingen en dat we moeten zien hoe alles alsmaar duurder blijft worden terwijl de inflatie onder controle is en de dollar daalt, wat altijd de voornaamste redenen waren voor prijsverhogingen. We houden vol, maar het valt niet mee,’ aldus een vrouwelijke kiezer van 49 uit Esteban Echeverría, docent aan een taleninstituut.
De woorden van de president bieden wat dat aangaat houvast: met bezuinigingen is er toekomst
De begroting lijkt tot dan toe op orde. De woorden van de president bieden wat dat aangaat houvast: met bezuinigingen is er toekomst. Maar de situatie van de gepensioneerden is een zeer gevoelig thema. Niet zozeer omdat de gepensioneerden op empathie kunnen rekenen, maar omdat velen zich moeten ontfermen over ouders die al met pensioen zijn of binnenkort met pensioen zullen gaan. Nu de vergoedingen voor medicijnen uit het ziekenfonds worden geschrapt, wordt het officiële verhaal opnieuw op de proef gesteld en klinkt er kritiek. Een casinomedewerkster van 43 uit Villa María zegt begin december: ‘Vreemd dat ze de gepensioneerden hun medicijnen afpakken, want vroeger stalen ze en had je gratis medicijnen, nu stelen ze niet en wordt er gekort op subsidies, waar moet dat heen, want gebouwd wordt er niet, en de prijzen stijgen, en belastingverlaging of niet, het eten is nog even duur en de lonen stellen niks voor. Waar gaat het geld toch naartoe?’
De Milei-stemmers zijn in de loop der tijd van standpunt veranderd over de rel rond de financiering van het openbaar onderwijs, met name de universiteiten. De grote protestmars in april kon rekenen op sympathie, maar allengs won de voorstelling van zaken van de regering terrein als zouden de universiteiten geen rekenschap afleggen van hun uitgaven en hun boekhouding niet op orde hebben. Niet dat de geënquêteerden a priori tegen meer geld voor de universiteiten zijn, maar ze vinden dat het hoger onderwijs net zo goed moet inleveren als alle andere instellingen en ze noemen de marsen ineens ‘politiek’ en ‘antiregering’. ‘Laat de studenten pleiten voor goed beheer van de universiteiten in plaats van tegen de regering te ageren,’ zegt een afgestudeerde werkloze uit de hoofdstad. ‘Ik heb aan de universiteit gestudeerd en toen waren de lonen ook al laag,’ vertelt een veertigjarige leraar uit Reconquista, Santa Fe, en hij voegt eraan toe: ‘Helaas is de claim terecht, want de lerarensalarissen zitten op de bodem, maar de mensen die erachter zitten zijn niet te vertrouwen. De hele mars verliest aan geloofwaardigheid vanwege Cristina Kirchner en haar spooktrein.’ Ook zegt hij: ‘Wat ze nu eisen, werd van de vorige regeringen niet geëist.’ De feiten en cijfers waaruit blijkt hoeveel er wordt bezuinigd, doen er niet zo toe. Dat er oppositieleden meeliepen, deed veel van deze kiezers twijfelen aan de legitimiteit ervan.
Bespelen
Amper een paar maanden na de grote mars in april steunde een groot deel van de puros het veto op de wet universitaire financiering met een verwijzing naar de noodzaak van bezuinigingen en terugdringing van het begrotingstekort door de president. Ook waren ze het erover eens dat buitenlanders moesten gaan betalen om te studeren in Argentinië. Een Milei-stemmer van vijftig uit Trelew, die een mkb-bedrijf leidt, haalt zijn eigen verhaal erbij: ‘Als er bezuinigd moet worden, dan overal. Lijkt me terecht. Ik zeg Netflix op omdat ik niet genoeg geld heb, en zo moet de faculteit hooggekwalificeerde decanen afstoten en goedkoper personeel aantrekken of op een andere manier aan geld zien te komen. Laat de buitenlander dokken…’
Zo haalt het interpretatief raamwerk van Milei en de zijnen de angel uit onderwerpen waarmee ze de steun van de stedelijke middenklasse zouden kunnen verliezen. Ze bespelen hun trouwste kiezers en weten via officiële en officieuze kanalen maatregelen die eerst impopulair waren er bij hun aanhang door te krijgen.
De ‘cultuurstrijd’ van de regering houdt de meeste Milei-kiezers minder bezig. Ze zijn in dat opzicht minder conservatief en voelen meestal weinig voor de roep om traditionele, hun inziens verouderde waarden te herstellen. Over gender en diversiteit zijn ze verdeeld. Meer dan de helft is vóór abortus vanwege de volksgezondheid of het zelfbeschikkingsrecht. De meerderheid is vóór het huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht en vóór adoptie door homoparen, al worden er hier en daar bezwaren of twijfels geuit. Over seksuele voorlichting op school zijn de meningen ook verdeeld: sommigen vinden dat het helpt om geweld te voorkomen en kinderen de mogelijkheid geeft vrijuit te praten over onderwerpen die thuis misschien taboe zijn; anderen zijn huiverig omdat de overgebrachte ideeën misschien niet stroken met hun eigen opvattingen. Velen maken zich zorgen over het geweld tegen vrouwen, maar over het algemeen voelen ze zich niet thuis bij het feminisme. Een groot deel van de vrouwen heeft zelf te maken gehad met seksueel geweld en benadrukt de inkomensverschillen en de penibele situatie waarin een vrouw terechtkomt als haar ex-man zijn alimentatieplicht niet nakomt of simpelweg verdwijnt.
Veel kiezers, vooral vrouwen, zijn redelijk progressief maar twijfelen niet over hun steun aan Milei, ook al draait hij in genderkwesties de klok terug. Ze achten de economische thema’s belangrijker dan de culturele.
‘Ik ben feminist en als Milei abortus weer strafbaar stelt, ga ik de straat op maar ik blijf hem steunen,’ zegt een vrouwelijke 27-jarige industrieel ontwerper uit Córdoba met een eigen start-up.
De strijd tegen corruptie verenigt mannelijke en vrouwelijke Milei-stemmers
De strijd tegen corruptie verenigt mannelijke en vrouwelijke Milei-stemmers. Of het nu gaat om politieke douceurtjes of frauduleus geachte pensioenen, plannen om die aan te pakken vallen altijd goed. Iedereen vindt dat de staat te veel uitgeeft en sommigen bevoordeelt. Het gaat meestal niet om uitgesproken anarchisme à la Milei, maar om concrete kritiek op een hardnekkig probleem. Afgevaardigden en senatoren worden corrupt bevonden omdat ze politieke spelletjes spelen en alleen aan hun eigenbelang denken. De kritiek strekt zich uit naar andere sectoren met macht: gesettelde journalisten, vakbondsmensen, rechters.
Het voornemen om af te rekenen met corruptie fungeert als cement voor het mileïsme. Berichten over de intrekking van het exorbitante pensioen van Cristina Fernández de Kirchner of het terugdraaien van de salarisverhoging voor senatoren geven de burger moed. Er is respons, zelfs als het gaat om fakenieuws; zo zou iemand zijn arbeidsongeschiktheidsuitkering zijn afgenomen omdat hij de röntgenfoto van een hond had gebruikt. Het zou kunnen, heet het dan, dus wordt gerechtigheid geëist.
Uitdaging
Het volgen van Milei’s harde kern gedurende het eerste regeringsjaar laat zien dat de steun zelfs op heikele momenten heeft standgehouden. Deze kiezers zien alle reden om hem als leider te vertrouwen en baseren dat vertrouwen op persoonlijke kenmerken – authenticiteit, lef om ‘op de trom te slaan’, het feit dat hij een outsider is – en concrete bewijzen – het terugdringen van de inflatie, het landenrisico, het verkleinen van de kloof tussen de Argentijnse peso en de Amerikaanse dollar. Ze hebben vertrouwen en zijn hoopvol: ‘Dit jaar heeft Milei veel gedaan. Wij zijn hier alleen niet gewend dat een president zich aan zijn woord houdt. Mij persoonlijk heeft hij zeer verrast. Er moet natuurlijk nog heel veel gebeuren, je kunt in één jaar niet alles regelen na jaren van verval. Laten we hopen dat hij zo doorgaat,’ aldus een vijfenveertigjarige vrouw met een kledingwinkel in Alta Gracia, Córdoba.
De toespraken van de president en de kring om hem heen, met name van Manuel Adorni, zijn spreekbuis, zijn soms doorslaggevend voor de puros om hun standpunt te beargumenteren vóór (het dragen van wapens, het homohuwelijk, het veto op het flexibele pensioen) of tégen (de mensenrechtenpolitiek, de gelijke betaling van man en vrouw) bepaalde maatregelen. Het interpretatieve raamwerk van Milei en de zijnen zorgt er bovendien voor dat standpunten waarvoor eerst geen instemming bestond worden heroverwogen (de universiteitsrel) of dat wereldleiders steun krijgen naar wie in het verleden onverschillig of zelfs afwijzend werd gekeken (Trump, Bukele).
Tegenover die solide organisatie en coördinatie van het officiële discours staat de onduidelijke positie van de partij. Onder de meest politiek bewuste kiezers heerst bezorgdheid over de zwakke structuur van de LLA in het land, over haar onstabiele, geïmproviseerde, tegenstrijdige karakter. De minder politiek bewuste kiezers vragen zich af wie hun provinciale of lokale vertegenwoordigers precies zijn. De tussentijdse lokale verkiezingen betekenen hoe dan ook een uitdaging met ongewisse afloop voor een beweging die in het hele land (met name buiten Buenos Aires) spectaculair groeide dankzij het charisma van hun presidentskandidaat en onbetwiste leider.
