Het einde van vlees is in zicht. Maar kunnen we echt zonder?

Is er een primitievere paniek denkbaar dan de paniek voortkomend uit de gedachte aan lege schappen in de supermarkt? Is er een primitievere voldoening denkbaar dan de voldoening veroorzaakt door lekker, vet eten?

Bijna iedereen heeft de afgelopen periode meer gekookt en is meer bezig geweest met koken en eten in het algemeen. De combinatie van vleestekorten en het besluit van president Trump om slachthuizen te openen ondanks de protesten van de arbeiders die risico lopen, heeft velen van ons ertoe aangezet na te denken over hoe essentieel vlees eigenlijk is.

Is het essentiëler dan het leven van de arbeiders die het produceren? Daar lijkt het wel op. In zes van de tien provincies die door het Witte Huis werden aangewezen als coronahotspots, werden de slachthuizen gewoon heropend.

In Sioux Falls staat de Smithfield-varkensfabriek, die ongeveer 5 procent van het varkensvlees van het land produceert, en een van de grootste hotspots is van het land. Een Tyson-fabriek in Perry, Iowa, telde 730 coronagevallen; bijna 60 procent van de werknemers was besmet. In een andere Tyson-fabriek in Waterloo, Iowa, werden onder ongeveer 2800 arbeiders 1031 gevallen gemeld.

De regering-Trump is verzocht om psychische hulp voor varkenshouders

Zieke arbeiders betekent gesloten fabrieken, die dus minder dieren kunnen verwerken. Sommige boeren injecteren drachtige zeugen om abortussen op te wekken. Anderen worden gedwongen hun dieren te euthanaseren, vaak door ze te vergassen of neer te schieten. Het is zelfs zo erg dat senator Chuck Grassley, een Republikein uit Iowa, de regering-Trump heeft verzocht om psychische hulp voor varkenshouders.

Ondanks deze gruwelijke realiteit – en de effecten van de biomassa op de bodem, samenleving, dieren en de gezondheid van de mens waar al lang voordat de pandemie uitbrak veelvuldig over werd gerapporteerd – geeft slechts ongeveer de helft van de Amerikanen aan dat ze proberen hun vleesconsumptie te verminderen. Vlees is een te belangrijk onderdeel geworden van onze cultuur en geschiedenis, van de Thanksgiving-kalkoen tot de hotdog in het honkbalveld. Vlees geeft onevenaarbare geuren af die zo vertrouwd zijn dat ze bijna voelen als thuis. En wat is nou vertrouwder dan thuis?

Toch voelen steeds meer mensen dat er iets veranderen moet.

De bioindustrie wordt beschouwd als een van de belangrijkste oorzaken van opwarming van de aarde. Volgens The Economist zegt een kwart van de Amerikanen tussen de 25 en 34 jaar vegetariër of veganist te zijn, wat verklaart dat de verkoop van plantaardig vlees omhoogschiet en vleesvervangers overal verkrijgbaar zijn [cijfers over het aantal vegetariërs in Nederland zijn o.a. hier te vinden].

Onze hand reikte de afgelopen jaren al naar de deurknop. Covid-19 trapte de deur verder open. Of in ieder geval heeft de epidemie ons gedwongen de feiten onder ogen te zien. Als het om een onderwerp gaat dat zo gevoelig ligt als vlees, is het verleidelijk om ondubbelzinnige wetenschap af te doen als opruiend, troost te zoeken in uitzonderingen en over onze planeet te spreken als over iets theoretisch.

Enkele van de meest weldenkende mensen die ik ken, vinden manieren om de problemen van de veehouderij niet onder ogen te hoeven zien

Enkele van de meest weldenkende mensen die ik ken, vinden manieren om de problemen van de veehouderij niet onder ogen te hoeven zien, zoals ik manieren vind om niet na te hoeven denken over klimaatverandering en inkomensongelijkheid, om nog maar te zwijgen van de inconsequenties in mijn eigen eetpatroon. Een van de onverwachte bijwerkingen van deze maanden binnenshuis is dat we gaan nadenken over wat ons maakt tot wat we zijn.

We kunnen ons milieu niet beschermen als we regelmatig vlees blijven eten. Dat is geen weerlegbaar perspectief, maar een banale waarheid. Of ze nou tot Whoppers of tot grasgevoederd natuurvlees worden gemaakt, koeien produceren enorme hoeveelheden broeikasgas. Als koeien een land waren, zouden ze de op twee na grootste uitstoter van broeikasgassen ter wereld zijn.

Volgens de onderzoeksleider van Project Drawdown – een non-profitorganisatie gericht op oplossingen om klimaatverandering tegen te gaan – is plantaardig eten ‘de belangrijkste bijdrage die elk individu kan leveren aan het terugdringen van de opwarming van de aarde’.

De klimaatverandering wordt door de meesten van ons als feit geaccepteerd. Een meerderheid van zowel Republikeinen als Democraten zegt bijvoorbeeld dat de Verenigde Staten in het klimaatakkoord van Parijs hadden moeten blijven. Het ontbreekt ons dus niet aan informatie, of aan de juiste waarden. We hoeven alleen maar die open deur door te gaan.

We kunnen niet volhouden dat we begaan zijn met de inhumane behandeling van dieren en ondertussen regelmatig vlees blijven eten. Het landbouwsysteem waarop we vertrouwen, is door en door ellendig. Moderne kippen zijn zo genetisch gemodificeerd dat hun lichamen – ook al openen we hun kooien – constant pijn zullen doen. Kalkoenen worden zo vet gemest dat ze zich zonder kunstmatige inseminatie niet voort kunnen planten. Moederkoeien worden nog voor het spenen van hun kalveren gescheiden, wat acute nood veroorzaakt die niet alleen uit het gekrijs van de dieren blijkt, maar ook uit de hoeveelheid cortisol in hun lichaam.

Geen enkel label of certificering kan dit soort praktijken uitsluiten. We hebben geen dierenrechtenactivist nodig die met een vinger naar ons zwaait. We hoeven niet te worden overtuigd van iets wat we eigenlijk al weten. We hoeven alleen naar onszelf te luisteren.

We kunnen onszelf bovendien niet tegen pandemieën beschermen als we regelmatig vlees blijven eten. Alle aandacht ging de afgelopen maanden uit naar de zogenaamde wet markets, maar fabrieksboerderijen, met name pluimveebedrijven, zijn een veel belangrijker broedplaats voor pandemieën. Ziektepreventiebureau CDC meldt dat drie van de vier nieuwe of opkomende infectieziekten zoönotisch zijn – en dus het resultaat van onze verstoorde relatie met dieren.

Willen en weten

Het spreekt voor zich dat we veilig willen zijn. En we weten hoe we onszelf veiliger kunnen maken. Maar willen en weten is niet genoeg.

Dit alles is niet mijn mening of die van iemand anders, ook al worden stukken als deze vaak op opiniepagina’s geplaatst. Ook de volgende antwoorden op de meest voorkomende vragen over de veehouderij zijn geen meningen, maar feiten.

Hebben we geen dierlijke eiwitten nodig?

Nee.

Zonder vlees leven we langer en gezonder. De meeste volwassenen krijgen dagelijks ongeveer tweemaal de aanbevolen hoeveelheid eiwit binnen. Vegetariërs consumeren 70 procent meer eiwit dan ze nodig hebben. Mensen die een dieet met veel dierlijke eiwitten eten, sterven vaker aan hartaandoeningen, diabetes en nierfalen. Natuurlijk kan vlees, net als taart, onderdeel zijn van een gezond dieet. Maar geen enkele voedingsdeskundige zou aanraden om vaak taart te eten.

Als de biomassaindustrie instort, zullen boeren daar dan niet onder lijden?

Nee.

De bedrijven die namens hen spreken en ze ondertussen uitbuiten zullen eronder lijden. Er zijn tegenwoordig minder Amerikaanse boeren dan tijdens de Burgeroorlog, terwijl de bevolking bijna elf keer zo groot is. Dat is geen toeval, maar een businessmodel. De ultieme droom van deze industrie is dat de ‘boerderijen’ volledig geautomatiseerd worden. De overgang naar plantaardig voedsel en duurzame landbouwpraktijken zou veel meer banen opleveren dan beëindigen.

Neem dit vooral niet zomaar van me aan. Vraag een willekeurige boer of hij of zij wil dat er een einde komt aan deze vorm van landbouw.

Is deze antivleesbeweging niet elitair?

Nee.

Uit een onderzoek uit 2015 bleek dat een vegetarisch dieet $ 750 (€ 655) per jaar goedkoper is dan een vleesgebaseerd dieet. Mensen van kleur blijken onevenredig vaak vegetariër te zijn en ook vaker het slachtoffer van de wreedheden van de industrie. De werknemers van de slachthuizen die momenteel risico lopen om aan onze behoefte aan vlees te voldoen, zijn overweldigend bruin en zwart. De suggestie dat een goedkopere, gezondere en minder uitbuitende vorm van landbouw elitair is, is niets minder dan propaganda vanuit de industrie.

Kunnen we niet samenwerken met de bioindustrie om het voedselsysteem te verbeteren?

Nee.

Tenzij je gelooft dat degenen die volop van de uitbuiting hebben geprofiteerd vrijwillig de middelen zullen vernietigen die ze hun spectaculaire rijkdom hebben opgeleverd. De bio-industrie is voor de landbouw wat criminele monopolies zijn voor de ondernemer. Als de regering een jaar lang de meer dan $ 38 miljard [€ 33 miljard] steun aan de industrie zou stoppen en vlees- en zuivelondernemingen zou verplichten zich aan de normale regels van het kapitalisme te houden, zou het voorgoed met ze gedaan zijn. Op de vrije markt kan deze industrie niet overleven.

Maaltijd voor maaltijd

Vlees zorgt misschien meer dan welk voedsel ook voor zowel comfort als ongemak. Dat maakt het voor velen zo lastig te handelen naar wat we willen én weten. Kunnen we vlees echt verdrijven uit ons dagelijks dieet? De vraag brengt ons op de grens van het onmogelijke, terwijl aan de andere kant het onvermijdelijke lonkt.

Met de gruwel van de pandemie en de nieuwe nadruk op wat voor ons belangrijk is, zien we eindelijk die deur die er altijd al was. Als in een droom waarin onze huizen kamers hebben die we ons uit wakkere toestand niet herinneren, zo voelen we dat er een betere manier is om te eten, dat een leven mogelijk is dat beter aansluit op onze waarden en overtuigingen. Aan de andere kant van die deur is niet iets nieuws, maar een verleidelijk beeld uit het verleden, van een wereld waarin boeren geen mythen waren, gekwelde lichamen geen voedsel en de planeet niet de rekening was aan het einde van de maaltijd.

Maaltijd voor maaltijd steken we over, tot we eindelijk weer écht thuis zijn.

Auteur: Jonathan Safran Foer

Safran Foer is de auteur van Eating Animals en We Are the Weather.

The New York Times
Verenigde Staten, dagblad, oplage 571.500

De krant der kranten, met als motto ‘All the news that’s fit to print’. Won meer journalistieke prijzen dan enig ander medium.