Sinds de mislukte opstand van Jevgeni Prigozjin, zijn mysterieuze dood en de ontmanteling van de Wagnergroep, spoort Poetin huurlingen aan om een contract met zijn leger te tekenen en trouw te zweren aan Rusland.
Ruim twee maanden na de dood van hun oprichter, Jevgeni Prigozjin, probeert het Kremlin de voormalige huurlingen van de Wagnergroep onder te brengen in het Russische leger. Rusland wil de ervaren strijders inlijven zodat de oorlog in Oekraïne kan worden voortgezet.
In de chaotische maanden nadat Prigozjin in juni zijn mislukte mars op Moskou hield, stopte de Wagnergroep met rekruteren. De Russische militaire leiding had de basis van de groep in het zuiden van Rusland ontmanteld en hen gedwongen om duizenden tonnen aan wapens af te staan.
De duizenden leden van de Wagnergroep, waaronder ervaren en bekwame soldaten, kregen daarna nog een dreun te verduren toen Prigozjin op mysterieuze wijze overleed. Zijn privéjet stortte neer ten noordwesten van Moskou. Iedereen aan boord, onder wie twee andere topmannen van Wagner, kwam om.
De mislukte muiterij van Prigozjin is tot nu toe de grootste bedreiging geweest voor het drieëntwintigjarige bewind van Vladimir Poetin. Sindsdien doet de Russische leider een evenwichtskunstje. Poetin noemt de Wagnerchef een verrader, maar voor de gewone Wagnersoldaten gebruikt hij een veel mildere toon, waarmee hij ze probeert aan te sporen een contract met het leger te ondertekenen en de eed van trouw aan Rusland te zweren.
Enkele weken na de dood van Prigozjin had Poetin een ontmoeting met Andrej Trosjev, een voormalige hoge bevelhebber van Wagner, om te bespreken hoe zijn strijdmacht in Oekraïne zou kunnen worden ingezet. Na die ontmoeting verkondigde het Kremlin dat Trosjev een contract had getekend bij het ministerie van Defensie.
De deur van het reguliere leger is slechts een van de vele deuren die opengaan voor de voormalige Wagnersoldaten. De Russische nationale garde, ook wel bekend als Rozgvardieja, en verschillende aan de staat gelinkte private militaire groepen proberen eveneens om Wagnerveteranen te strikken.
Rekruteringscentra
The Guardian ontdekte dat Rozgvardieja, een gemilitariseerde strijdkracht die losstaat van het leger en rechtstreeks verantwoording aflegt aan Poetin, eerder deze maand Wagnerstrijders begon te ronselen voor de strijd in Oekraïne. Gebruikmakend van een Russisch telefoonnummer belde The Guardian verschillende voormalige rekruteringscentra van Wagner, zogenaamd om naar rekruteringsmogelijkheden te informeren.
‘We zijn deze maand dringend op zoek naar nieuwe mensen. Jullie gaan vechten namens Wagner, maar de contracten worden met Rozgvardieja getekend,’ vertelt Andrey Boelgakov. Hij is een Wagnerveteraan die het kantoor van de groep in de Siberische stad Novosibirsk leidt.
Volgens Boelgakov staat de Wagnerformatie in Rozgvardieja onder leiding van Pavel, de zoon van Prigozjin. ‘Pavel Jevgenjevitsj heeft het nu voor het zeggen’, aldus Boelgakov, het patroniem van Pavel gebruikend als teken van respect.
Ronselaars van Wagner in Moskou en Volgograd zeggen hetzelfde over de rol van Pavel in het rekruteringsproces van Rozgvardieja. Er is niet veel bekend over Pavel Prigozjin (25), die samen met zijn zus Polina voorkomt in een kinderboek dat hun vader schreef in 2004, voordat hij krijgsheer werd. De VS legden Pavel vorig jaar sancties op omdat hij ‘verschillende rollen in Prigozjins zakelijke onderneming’ speelde. Ook had hij de leiding over minstens drie bedrijven in Sint-Petersburg.
Volgens socialemediaberichten van Jevgeni Prigozjin heeft Pavel namens Wagner in Syrië gevochten. Hij werd er met het zogenaamde ‘zwarte kruis’ onderscheiden voor zijn militaire activiteiten. Kort na de dood van Prigozjin publiceerden Telegramkanalen gelieerd aan Wagner wat volgens hen het testament van de overleden krijgsheer zou zijn. Hierin werd het grootste deel van zijn landgoed nagelaten aan zijn zoon.
‘Het is duidelijk dat de autoriteiten de achternaam van Pavel gebruiken om strijders aan te trekken’
Maar Marat Gabidoellin, voormalig commandant bij Wagner en assistent van Jevgeni Prigozjin, beschrijft Pavel eerder als een ‘symbolisch boegbeeld’, zonder de autonomie van zijn vader. Gabidoellin: ‘In al mijn ontmoetingen met Prigozjin heb ik Pavel geen enkele keer gezien. Hij werd niet klaargestoomd om zijn vader op te volgen. Wat mij betreft is het duidelijk dat de autoriteiten de achternaam van Pavel gebruiken om strijders aan te trekken. Hij heeft niet genoeg autoriteit om een onafhankelijke groepering te leiden.’
Ook Denis Korotkov, vooraanstaand Russisch expert op het gebied van de Wagnergroep, vraagt zich af of Pavel in staat is om de miljoenencontracten en -bezittingen van zijn vader in binnen- en buitenland te behouden. Een groot deel van Prigozjins cateringimperium, dat maaltijden leverde aan scholen en het leger in heel Rusland, was ‘volledig afhankelijk van orders van de staat’, aldus Korotkov. ‘Jevgeni Prigozjin kon rijkdom vergaren dankzij de zegen van Poetin,’ voegt hij eraan toe. ‘Maar dat veranderde op het moment dat Prigozjin naar Moskou marcheerde.’
Het Russische ministerie van Defensie zou met Pavel Prigozjin aan het onderhandelen zijn. Dat beweert Cheka-OGPU, een Telegramkanaal dat bekendstaat om het lekken van berichtgeving uit de Russische veiligheidsdiensten. In ruil voor de overdracht van bezittingen van Wagner in Syrië en Afrika zou Defensie de schulden van de groep aflossen en een veteranencertificaat aan Wagnerstrijders uitreiken.
Ontmanteld
Het is onduidelijk hoeveel voormalige Wagnersoldaten er precies zijn. Korotkov schat dat Prigozjin op het moment van de muiterij de leiding had over zo’n drieduizend ervaren strijders, die zich al vóór de oorlog in Oekraïne hadden aangemeld. Na de Russische invasie meldden zich nog eens maximaal vijfentwintigduizend strijders aan. Onder hen bevonden zich veel voormalig veroordeelden.
Korotkov: ‘De staat probeert nu om deze strijders te ronselen door zich het merk Wagner toe te eigenen. Maar achter die vlag gaat niet langer een georganiseerde structuur schuil. Sinds de dood van Prigozjin is Wagner geen onafhankelijke entiteit meer.’ En, voegt hij eraan toe, ‘sinds de muiterij zal geen enkele Wagnercommandant ooit nog een brigade mogen leiden’. Gabidoellin is dezelfde mening toegedaan: ‘Wagner wordt ontmanteld om te voorkomen dat het weer zo’n eensgezinde macht kan worden.’
Sommige Wagnerstrijders zijn huiverig om een contract met het reguliere leger te tekenen, juist omdat het kortgeleden nog vijandig tegenover Prigozjin stond. In plaats daarvan kiezen ze er liever voor om zich aan te sluiten bij andere huurlingengroepen die nauwe banden hebben met Russische veiligheidstroepen en pro-Kremlinoligarchen.
De grootste hiervan is Redoet, een particulier militair bedrijf dat werkzaam is geweest in het Midden-Oosten, Oekraïne en recentelijk in Afrika. Redoet werd in 2008 door Russische parachutisten opgericht. Die werkten nauw samen met de Russische inlichtingendiensten, volgens een ingewijde voormalig defensiemedewerker.
Volgens een voormalige strijder die anoniem wil blijven, staat Redoet onder direct toezicht van het ministerie van Defensie. Deze ex-Redoetstrijder en iemand anders, die anoniem heeft getuigd in het Britse parlement, zeggen beiden dat Redoet wordt gefinancierd door Gennady Timchenko, een miljardair die aan het Kremlin is gelieerd.
Afrika
Na de opstand van Prigozjin begon Redoet openlijk Wagnerstrijders te rekruteren die naar Afrika wilden. ‘Wagner is verleden tijd. Als je geïnteresseerd bent in het echte werk in Afrika, dan zijn het ministerie van Defensie en de Redoet PMC de beste optie!’ aldus een advertentie die op 18 augustus op het Russische socialemedianetwerk VKontakte verscheen. Volgens de defensiemedewerker staat Joenoes-Bek Jevkoerov, voormalig onderminister van Defensie, aan het hoofd van deze operatie, die tot doel heeft Wagners rol in Afrika over te nemen.
Na de dood van Prigozjin maakte Jevkoerov een rondreis door Libië, Mali en de Centraal-Afrikaanse Republiek, de drie Afrikaanse landen waar Wagner het meest actief was. Volgens Rybar, een populaire militaire blogger die aan het Kremlin is gelieerd, maakt dat de reis van Jevkoerov deel uit van een gecoördineerde poging om Wagner te vervangen.
Verrassend genoeg blijkt dat minstens een aantal voormalige Wagnertroepen contracten te hebben getekend met Ramzan Kadyrov, de Tsjetsjeense leider en rivaliserende krijgsheer die voor zijn dood openlijk ruzie had met Prigozjin. Kadyrov beweerde deze week in een bericht op Telegram dat een grote groep voormalige Wagnerstrijders momenteel een intensieve training krijgt bij zijn eigen speciale Akhmat-eenheid. Kadyrov: ‘Ik ben blij dat de gelederen van de beroemde Akhmat-eenheid vandaag zijn versterkt met strijders die uitstekende gevechtservaring hebben en zich hebben bewezen als dappere en efficiënte krijgers.’
Oekraïne lijkt onaangedaan door de terugkeer van sommige Wagnerstrijders naar het slagveld. ‘Er zijn alleen nog voormalige militanten over van een uiteengevallen, versplinterde terreurgroep’, zegt de Oekraïense presidentiële adviseur Mykhailo Podoliak op X (voorheen Twitter).
Volgens Serhi Tsjerevaty, de Oekraïense woordvoerder van het oostelijke militaire commando, vormt Wagner niet langer ‘een integrale, systematische, georganiseerde kracht. Met andere woorden: game over’.
