‘Ik kon niet eens afscheid van hem nemen’

Het is een uur ’s nachts als Levis Osorio Andino uit een droomloze slaap wakker schrikt. Er staat een bewaakster aan haar stapelbed in de Port Isabel-gevangenis, die haar bij de arm beetpakt. ‘Opstaan 494!’ roept ze, ‘het is zover.’

Slaapdronken zoekt Levis haar tas en loopt wankelend door de neonverlichte gangen. 56 dagen heeft ze Samir, haar zoontje van zes dat aan haar hangt als geen van haar andere kinderen, niet gezien. Begin juni waren ze na een vlucht die weken had geduurd, de Rio Grande overgestoken. Daarna hadden Texaanse grenswachters het kind uit haar armen getrokken. Amerika maakte in die dagen serieus werk van de nieuwe zerotolerancepolitiek, die erop gericht was illegaal geïmmigreerde gezinnen uit elkaar te halen. Nu moeten ze de puinhoop die daardoor is ontstaan opruimen.

Het laatste wat Levis van Samir heeft gehoord is dat hij niet meer weg wilde uit het tehuis in Phoenix, waar ze hem heen hadden gevlogen.

‘Surprise,’ zegt de bewaakster terwijl ze Levis een ruimte zonder ramen binnen duwt, ‘Samir is nog even naar de wc.’ Levis gaat op een stoel zitten. Opeens staat hij in de deuropening, aan de hand van een sociaal werkster, zijn haar opgeschoren en met een strak fietsenrekglimlachje.

‘Samir, lieveling,’ stamelt Levis, ‘hoe is het met je?’

‘Ik weet niet wie jij bent.’

Levis doet een stap in Samirs richting, hij wijkt achteruit. Ze probeert het nog eens, maar hij schopt naar haar.

‘Samir!’ zegt ze. ‘ik hou zoveel van je.’

‘Jij bent mijn moeder niet.’

‘Ik ben van staal’

Levis herhaalt de scène als ze een paar uur na hun weerzien oververmoeid achter een bord rijst zit. Levis, 26 jaar geleden in de Hondurese stad El Porvenir geboren, is een aantrekkelijke, mollige vrouw met amandelvormige ogen. Ze probeert woorden te vinden voor de nachtmerrie die ze meemaakt en vecht tegen haar tranen. Samir zit naast haar verdiept in de fantasiewereld van een spelletje op zijn mobiel.

Als je vraagt hoe het met hem is, kijkt hij even op en zegt: ‘Ik ben van staal.’

De zon weerspiegelt op de tafels van de cafetaria in de basiliekherberg, die door de katholieke kerk in Rio Grande Valley gedreven wordt. Een gevangenisbus heeft Levis en Samir vannacht hier afgezet, aan de zuidrand van de VS, niet ver van de plaats waar twee maanden geleden hun vlot aanlegde. Nu zijn ze vrij, maar ze weten niet waar ze naar toe moeten. In oktober begint haar asielprocedure, zegt Levis, tot dan toe worden ze in elk geval niet uitgewezen.

De herberg, waar gewoonlijk groepen pelgrims overnachten, is tegenwoordig een doorgangsstation voor veel van de ongeveer 3000 gezinnen die Amerika sinds juni beetje bij beetje weer bij elkaar brengt. Het is een plaats van medemenselijkheid in een land dat zijn kompas is kwijtgeraakt.

In de lobby delen nonnen ingezamelde kledingstukken uit. Ze helpen bij het zoeken naar familieleden en zorgen voor bustickets. Ze zorgen er ook voor dat Levis voor het eerst in weken haar advocaat weer kan spreken, die telefonisch heeft beloofd een onderkomen te vinden waar de wonden kunnen helen die zijn land haar heeft bezorgd.

Lange tijd was de VS een staat waar de grenzen opener waren dan waar ook ter wereld. ‘Give me your tired, your poor, your huddled masses yearning to breathe free’ staat op de sokkel van het Vrijheidsbeeld. Het leek een onwrikbaar fundament nadat de Republiek der Verenigde Staten in 1776 door afstammelingen van Europese immigranten was gesticht.

De 45e president is nu van zins een sloopkogel op die sokkel los te laten. In de ogen van de voormalige aannemer Donald Trump zijn mensen als Levis, die vluchten voor het geweld en de armoede in Midden-Amerika, in de eerste plaats criminelen. Drugdealers, noemt hij hen, verkrachters of ‘bad hombres’. Trump vindt dat het er te veel zijn, en hij beloofde zijn kiezers een grensmuur te bouwen om ze tegen te houden.

De zerotolerancepolitiek die Trumps minister van Justitie Jeff Sessions in april 2018 afkondigde, was zoiets als een eerste, onzichtbare muur, een afschrikkingsmaatregel die minder kost dan een bouwwerk van beton. Sinds half mei zijn duizenden ouders gearresteerd, hun kinderen werden over het hele land verspreid. Sommige kwamen in tehuizen terecht, andere bij pleegouders of zelfs in leegstaande Walmart-supermarkten.

Maar Trump had een taboe aangeraakt.

Veel mensen vonden dat Trump mensen, die juist het meest bescherming nodig hadden, als gijzelaars gebruikte om het Congres geld voor zijn muur af te persen. Maar getraumatiseerde kinderen bleken het in de publiciteit een stuk minder goed te doen dan invoerrechten op aluminium.

Terwijl Levis vanuit haar cel vergeefs naar Samir zocht, sloten zich daarbuiten steeds meer Republikeinen aan bij het koor van tegenstanders. Op 20 juni deed Trump iets ongebruikelijks. Hij corrigeerde, met grote tegenzin, zijn fout. ‘Hier zullen veel mensen gelukkig van worden,’ zei hij met een uitgestreken gezicht toen hij het decreet waarmee de politiek van gezinsscheidingen werd beëindigd had ondertekend.

Pas in de ochtendschemering legde Samir net als vroeger zijn handjes tegen haar wangen

Toen een vrouwelijke rechter tien dagen later beval dat gezinnen als dat van Levis vóór 26 juli weer herenigd moesten zijn, leek het dat er eindelijk een eind aan de chaos zou komen. Maar eigenlijk begon die nu pas echt goed.

Eind augustus, een maand nadat die termijn was afgelopen, had de regering nog meer dan 500 kinderen onder haar hoede. Van tientallen vaders en moeders ontbrak elk spoor omdat ze het land al waren uitgezet. Kinderen konden niet meer worden teruggevonden omdat een andere instantie zich met hun ouders bezighield. Levis moest voordat ze werd ontslagen twee DNA-tests laten doen om te bewijzen dat ze de moeder van Samir was. Het is allemaal een waanzin die soms als strategie lijkt te werken.

Op een augustusmorgen, vijf dagen na hun hereniging, liggen Levis en Samir in de bibliotheek van een kerk in de New Yorkse wijk Brooklyn Heights op een tweepersoons bed naar Hondurese liedjes te luisteren. Levis zingt zachtjes mee en op een gegeven moment valt ook Samir zachtjes in. Hoge muren met boeken dempen het geluid. De komende dagen mogen ze hier blijven, zegt hun advocaat.

Gemeenteleden koken voor hen. Ze hebben hun Times Square laten zien, en om de paar minuten steekt er iemand zijn hoofd om de hoek van de deur om te vragen of ze nog iets nodig hebben. Thank you, zegt Levis dan met een verlegen lachje.

Ze heeft haar haar in een knotje op het hoofd geknoopt. Ze draagt een zwarte pullover waar met gouden letters ‘Blessed’ op staat. Samir heeft nieuwe, stralend witte Batmansneakers aan zijn voeten. Dezer dagen leren ze een vriendelijker Amerika kennen, maar eigenlijk begint hun nachtmerrie nog maar net.

‘Samir is veranderd,’ zegt Levis als hij even de kamer uit is.

Toen ze de eerste nacht probeerde hem zachtjes tegen zich aan te trekken, draaide hij van haar weg. Pas in de ochtendschemering legde Samir net als vroeger zijn handjes tegen haar wangen. Toen hij de volgende ochtend voor het eerst iets tegen haar zei, somde hij alle Engelse woordjes op die hij in het tehuis had geleerd. Orange, apple, cherry. Even later smeet hij de speelgoedautootjes door de kamer.

De volgende avond, voor het slapengaan, probeerde hij haar te bijten. ‘Ik haat je,’ schreeuwde hij, ‘ik wil je doodmaken!’

Hij heeft een erg wisselvallig humeur, zegt Levis. Hij is ruwer dan vroeger, wilder, maar ze wil niet boos op hem zijn. Ze vraagt niet wat hij heeft meegemaakt, ook omdat ze bang is voor wat hij zou kunnen vertellen.

‘Samir, waar in je lichaam woont de liefde?’ vraagt ze hem vanochtend in bed. Als hij aarzelt, pakt ze allebei zijn handen en tikt er net zo lang mee op zijn hart tot Samir eindelijk lacht.

Het kost tijd voordat hij weer vertrouwen krijgt, zegt de van energie blakende Catalina. Ze is vroedvrouw, en ze maakt deze middag een wandeling met hen over de keurige trottoirs in de wijk. Ze komen langs huizen die vanwege het uitzicht op Manhattan een vermogen waard zijn. Soms, als Samir op een speelplaatsje op een toestel is geklommen, gaan ze op een bankje zitten. Het is het soort leven waar Levis altijd van heeft gedroomd. Aan de oever van de East River wijst Catalina naar het Vrijheidsbeeld dat in de verte op het water haar fakkel omhooghoudt.

‘Kijk,’ zegt ze, ‘ze wil zeggen dat migranten zoals jullie hier welkom zijn.’

‘Migranten zijn slecht,’ zegt Samir en hij knijpt zijn ogen dicht. Het klinkt alsof hij deze woorden de laatste tijd regelmatig heeft gehoord.

Het contrast tussen Brooklyn Heights en hun vaderland kan bijna niet groter zijn. Honduras is het op twee na armste land van Midden-Amerika en een van die onplezierige plekken die Trump in januari als ‘shithole countries’ aanduidde.

Grote hoeveelheden cocaïne worden door de kartels via Honduras naar de USA gesluisd. Jeugdbendes eisen beschermingsgeld en rekruteren kinderen, vaak nauwelijks ouder dan Samir, voor hun moorddadige doeleinden.

El Porvenir, wat ‘de toekomst’ betekent, is een negorij met een drukkend klimaat aan de voet van een door regenwoud bedekte heuvelkam. De twee uur durende rit vanuit de hoofdstad Tegucigalpa leidt door een dunbevolkte vlakte waar bananen groeien en hier en daar rundvee graast. Bij de benzinestations en voor restaurants staan mannen met Kalasjnikovs.

Lilian Andino Maradiaga, de moeder van Levis, is een hartelijke vrouw van in de vijftig. Om haar pols draagt ze een armband waar de naam van haar dochter op geborduurd is. Ze heeft Levis al weken niet gesproken, zegt Lilian terwijl ze in de keuken eten maakt voor haar twee kleinkinderen. Op deze ochtend in juli zit Levis nog in de cel. Luz, Levis’ dochter van drie, zit op de binnenplaats achter een paar kippen aan. Haar zoon Jarends, die binnenkort negen wordt, ligt in een hangmat in de schaduw van een mangoboom te doezelen.

Hun oma noemen ze tegenwoordig ‘Mami’.

’s Avonds ligt Lilian met Luz in bed en zeggen ze een gebedje voor ‘mami Levis’. Daarna buigt ze zich in de vochtige kamer met Jarends over zijn huiswerk. Lilian geeft les op de enige basisschool in El Porvenir. Levis wilde vroeger ook lerares worden, vertelt ze, liefst muzieklerares. Ze heeft een paar semesters in Tegucigalpa gestudeerd, toen werd ze zwanger, nadat een dronkenman zich na een feestje aan haar had vergrepen.

Levis slikt antidepressiva. Ze pakte haar studie weer op, maar na een nacht met een onbekende man kwam Samir, en een paar jaar later Luz. Levis brak haar studie aan de universiteit af en bleef in El Porvenir. Haar leven is op een dood punt beland, zegt Lilian. In het centrum zijn weliswaar een paar bedrijven, maar werk is er niet. De mensen smiespelen over iemand als zij, die drie kinderen heeft maar geen man.

Op een avond heeft Levis Lilian apart genomen en haar verteld dat ze de kleintjes iets te bieden wilde hebben. Lilian begreep meteen waar ze het over had. Twee van haar zoons wonen in Nashville. In 2015, kort na de geboorte van Luz, is Levis daar al eens geweest. Ze heeft toen anderhalf jaar in een hamburgerzaak gewerkt en van het geld dat ze naar huis stuurde heeft Lilian een kinderbedje gekocht. Toen werd ze het land uitgezet. Een tweede keer, zei Levis, zou haar dat niet overkomen.

Op 1 maart stopte ze een bijbel, haar mooiste jurken en een paar pluche beesten in een oude koffer. Ze hoopte dat haar broers haar weer onderdak zouden geven, ook al hadden ze destijds ruzie gehad. Ze nam Samir mee, omdat hij indertijd te zeer geleden had onder haar afwezigheid. Toen de nachtbus in het donker verdween, bleef Lilian achter.

‘Ik keek de hele tijd op mijn mobieltje,’ zegt ze. ‘Want ik kende de verhalen. Dat vrouwen onderweg tot prostitutie worden gedwongen. Dat de kartels kinderen ontvoeren om losgeld te innen.’ Lilian zit nu in de woonkamer. Ze zet haar bril op en opent WhatsApp.

Ze kreeg alleen snippertjes van een lange reis mee. Namen van steden in Guatemala en Mexico. Foto’s waarop Levis en Samir haar kusjes toewerpen. Het laatste bericht kwam op 1 juni. ‘Mamita’, schreef Levis, ‘ik ga naar de rivier.’ Ik heb niet meer gereageerd.

Grote karavaan

Levis en Samir maakten nu deel uit van een grote karavaan. Tienduizenden Hondurezen vluchten elk jaar richting USA. Naar schatting van de migratiedienst wonen er op het ogenblik 400.000 illegaal in het land. Om niet op te vallen houden de meesten zich nauwgezet aan de wet. Net als Levis’ broers werken ze in de bouw of op het land of verzorgen ze ouden van dagen of kinderen. Ze zorgen ervoor dat de levensstijl van de overwegend blanke middle class betaalbaar blijft.

Er was een tijd dat ook Donald Trump nog plezier van deze mensen had. Bij de bouw van de Trump Tower op Manhattan had hij 200 arbeiders zonder papieren uit Polen aan het werk. Op de bouwplaats van een luxehotel in Washington D.C. waren het goedkope metselaars uit Midden-Amerika. Het is onduidelijk wanneer Trump voor het eerst een gevaar in deze mensen zag, maar in de loop van zijn verkiezingsstrijd moet hij begrepen hebben dat hij met zijn haattirades een gevoelige snaar raakte.

Naast de bouw van de muur wenste hij zich van de naar schatting 11 miljoen mensen die zich illegaal in de VS bevonden door snelle en massale uitzettingen te ontdoen. Daarna werd zijn retoriek ook politiek. Begin 2017 stopte Trump in een van zijn eerste ambtshandelingen met het geven van inreisvisa aan mensen uit zeven, meestal islamitische landen. Hij liet de immigratiepolitie scherper optreden en maakte een eind aan het door Barack Obama opgezette beschermingsprogramma voor de 700.000, vooral uit Latijns-Amerika geïmmigreerde jongeren zonder papieren.

Het is niet eenvoudig om onderscheid te maken tussen wat Trump alleen aankondigt en wat concrete gevolgen heeft. Het idee om een eind te maken aan de karavanen door gezinnen uit elkaar te halen, gonsde in maart 2017 voor het eerst door de media. Trumps toenmalige minister van binnenlandse veiligheid John Kelly sprak er op CNN over. Daarna verdween het weer. Maar in werkelijkheid begon in de Texaanse stad El Paso een geheim project dat als een soort blauwdruk voor de latere zero tolerance politiek functioneerde.

Alle migranten die tussen juli en november 2018 in de streek rond El Paso illegaal de grens overstaken, zijn strafrechtelijk vervolgd. Vroeger werd dit kleine delict door de vingers gezien. Onder Obama was het gebruikelijk dat gezinnen, na een korte tijd gezamenlijk in de cel te hebben gezeten, in vrijheid hun asielprocedure konden afwachten of direct werden uitgezet. Maar nu zagen ze hun kans schoon met dit strafproces, omdat de wet de staat toestaat kinderen bij hun ouders weg te halen zolang het proces duurt.

El Paso is een succes. In een intern document staat dat het aantal illegale grensoverschrijdingen door de gezinsscheidingen met 64 procent is teruggelopen.

Ze wist er helemaal niets van, zegt Levis als ze op het bed in haar New Yorkse doorgangshuis vertelt hoe agenten van de Border Patrol haar op de ochtend van 2 juni een verhoorkamer binnenbrachten. ‘Hielera’, de ijskast, wordt dit eerste verhoor genoemd omdat het zo koud is in de kamer. Levis kan niet vermoeden dat haar schoenveters worden afgenomen omdat kort daarvoor een vader wier kinderen bij hem waren weggehaald, zich had opgehangen. Ze is alleen verbaasd over een celdeur waar ‘6 tot 12-jarigen’ op staat.

Samir zit bij haar op schoot en huilt. ‘Het is gelukt,’ zegt ze om hem te kalmeren. ‘Ze laten ons dadelijk wel weer vrij.’

Ze zorgen ervoor dat de levensstijl van de overwegend blanke middle class betaalbaar blijft

De vorige dag zijn ze niet ver daarvandaan, waar de mensensmokkelaars hen hadden afgezet, door grenswachters opgepakt. De nacht hebben ze in een ijzeren kooi doorgebracht, gewikkeld in aluminiumdekens. Levis is uitgeput, de vragen gaan langs haar heen.

Hoe oud ben je?

Waar kom je vandaan?

Plotseling komt een cipier binnen die Samir bij de arm grijpt. De jongen klampt zich aan Levis’ T-shirt vast.

‘Ma’am,’ zegt de man, ‘uw zoon moet in bad.’

Levis probeert hem af te poeieren. ‘Dat doe ik straks zelf wel,’ zegt ze.

‘Ma’am,’ zegt hij, ‘u kunt niet in bad als de andere jongens douchen.’

Toen, vertelt Levis, heeft hij Samir van haar schoot getrokken. Samir ging tekeer als nooit tevoren.

‘De kleine is verwend,’ sist de cipier. ‘Hij heeft mamitis.’

Levis’ blik dwaalt langs de wanden met boeken. ‘Het ging allemaal zo snel,’ zegt ze, ‘ik kon niet eens afscheid van hem nemen.’

Dat het opzet is vermoed Levis wel als ze drie dagen later, met ijzeren kettingen om haar enkels, in een van die massastrafzittingen zit die in die tijd langs de grens dagelijks plaatsvonden. De tientallen migranten die in de halfdonkere rechtszaal van de stad McAllen voor de rechter worden gebracht, staan op en vertellen hun persoonlijke drama. Er is een moeder bij van wie de baby tijdens het voeden is afgepakt. Een vader die zijn gehandicapte zoon kwijt was toen hij terugkwam van de wc.
‘Ze zijn bang dat we ons verzetten,’ zegt Levis.

Daarna wordt ze naar een andere gevangenis gebracht, 270 kilometer noordelijker in het doornige struikgewas bij Laredo. Haar hoop berust op een flyer die een van de toegevoegd advocaten haar bij haar vertrek in handen heeft gedrukt.

‘Bel 699 als u meer over uw kind te weten wilt komen.’

Maar Levis krijgt steeds geen gehoor. De lijnen zijn overbelast, en als ze er eenmaal doorkomt legt een enigszins geïrriteerde stem haar uit dat het wel even kan duren voor het systeem haar zoon heeft gelokaliseerd. Als ze dagen later hoort dat haar zoon in een tehuis zit, zegt de stem: ‘Ik ben niet bevoegd om u te vertellen in welke stad uw zoon zich bevindt.’

In de gevangenis is geen internet, en als op tv het nieuws begint zapt een onzichtbare hand naar een telenovela. Levis heeft geen contact met de buitenwereld, haar cel is zo koud dat ze de kieren van de airco met papiersnippers heeft dichtgestopt. Als ze ’s nachts instort, lachen de cipiers dat ze huilt als een coyote.

Ze vraagt zich af of ze er goed aan heeft gedaan Samir met de belofte van steeds nieuwe, geweldige avonturen van stad naar stad te lokken. Hem wijs te maken dat de migrantengevangenis waar ze in Mexico in terecht kwamen, eigenlijk een hotel is.

Wat heeft ze hem aangedaan?

‘Toen ik voor het eerst tegenover Levis zat,’ zegt advocaat Ricardo de Anda, ‘gescheiden door een glazen wand, met een telefoonhoorn in haar hand, brak mijn hart. Ik kon niet anders dan haar te beloven dat ik haar zoon zou vinden.’

1. Levis’ moeder Lilian bleef in Honduras om voor kleinzoon Jarends en kleindochter Luz te zorgen. Ze is lerares in de enige lagere school in het stadje El Porvenir. Banen zijn er schaars en jongerengangs rekruteren regelmatig jonge jongens, waarna ze beschermingsgeld eisen.

2. Nadat dat ze waren vrijgelaten en verenigd, vinden Levis en Samir onderdak in New York, waar ze wonen tot hun aanvraag is verwerkt.

3. Ricardo de Anda werkt als advocaat in Laredo, Texas. Hij was geschokt over de behandeling van migranten die illegaal de VS binnenkwamen en liet zijn kaartje achter bij een detentiecentrum. Als snel werd hij gebeld door Levis, en hij hielp haar haar zoon opsporen.

4. Een tekening van Samir. Samir en zijn broertje en zusje die achterbleven in Honduras.

5. In New York heeft Samir veel steun ontvangen van de Unitarian Universalist Church in Brooklyn Heights. Hier speelt hij een spelletje met twee vrijwilligers. De aanvraag van zijn moeder zal hoogst waarschijnlijk worden afgewezen.

Op een ochtend in juni zit De Anda met een cowboyhoed op en in streepjespak in zijn kantoor in het centrum van Laredo. Onder het raam staat een met koeienvel beklede sofa. Aan de muren foto’s van Che Guevara en Abraham Lincoln. Op Twitter noemt De Anda zich een vijand van rechtse witte mannen.

Uit ontsteltenis over de berichten van massaprocessen zoals in McAllen, heeft De Anda bij de gevangenispoort zijn visitekaartjes achtergelaten. Levis was een van de eersten die zich bij hem meldden. Tientallen vrouwen volgden, en het enige aanknopingspunt dat ze hem konden geven voor zijn zoektocht naar hun kinderen was het zogenaamde Alien registration number waaronder ze na binnenkomst in Amerika geregistreerd waren.

De Anda vond kinderen in Texas. Hij vond ze in New Jersey en New York. Samir vond hij in Phoenix. Toen het hem teveel werd, twitterde hij een oproep waardoor hij in een geheel nieuwe omloopbaan werd gekatapulteerd.

De Anda is nu 62. Het grootste deel van zijn carrière was hij advocaat in een klein grensstadje en vooral druk met zijn ranch. Nu heeft hij opeens Michael Avenatti aan de lijn, die vraagt of hij een partner kan gebruiken.

‘Wow!’ zegt De Anda.

Avenatti is ook advocaat en in de VS een beroemdheid sinds hij pornoactrice Stormy Daniels bijstond in haar aanklacht tegen Donald Trump. Meer dan een half miljoen mensen volgen hem op Twitter, waar hij een agressieve privéoorlog voert tegen de president. Misschien zag Avenatti in de gezinsscheidingen vooral nieuwe ammunitie, maar De Anda kan zijn aanbod goed gebruiken.

Toen ze de dag daarna bij Levis op bezoek gingen, schoven ze een vel papier door de spleet onder het raam door en vroegen haar om een brief aan Samir te schrijven. Levis ging op de grond zitten en schreef:

‘Samir, liefde van mij leven,

Ik hoop dat het goed met je gaat. Ik heb spijt over wat er gebeurd is. Mijn hart doet pijn, maar ik wil dat je weet dat ik je nooit alleen heb gelaten. Ik weet dat je nu lijdt, maar al gauw gaan we weer samen zingen en bidden. Als we hieruit komen gaan we naar de dierentuin, zoals ik heb beloofd. Dat wilde je toch altijd, dieren kijken, dolfijnen en vissen, pinguïns, ook al heb je altijd gezegd dat je bang was dat ze je op zouden eten. O, en het Spidermanspeelgoed dat ik je heb beloofd krijg je ook gauw. Je bent mijn prins, mijn grote held.

Ik hou van je.’

Twee dagen later vlogen De Anda en Avenatti naar Phoenix.

‘Toen we Samir vertelden dat we een brief van zijn moeder bij ons hadden, wilde hij ons niet geloven,’ vertelt De Anda. ‘Ik verzekerde hem dat zijn moeder veel van hem hield, maar hij hield vol: dat is niet waar. Pas toen hij zag dat ze aan de rand een bus had getekend, ontdooide hij. Aan het eind vroegen we Samir om ook iets te tekenen. Hij tekende een prinses met spierballen en een toverstok die drie poppetjes moest beschermen: hem en zijn broer en zusje moesten verbeelden. Toen ik die tekening later aan Levis liet zien barstte ze zo hevig in tranen uit, dat ik niet wist wat ik moest doen.’

Het tehuis in Phoenix is gevestigd in een bakstenen gebouw van één verdieping. Naast de ingang hangt een welkomstbord. Bewakingscamera’s en hoge hekken zorgen ervoor dat de 128 kinderen die hier wonen het terrein niet verlaten.

Phoenix is een van de 27 plaatsen in de USA waar Southwest Key Programm dit soort huizen heeft. De Anda zegt dat deze organisatie op een goudmijn zit. Voor het boekjaar 2018 heeft de regering van Trump met Southwest Key contracten gesloten ter waarde van 458 miljoen dollar. Om plaats te creëren voor steeds nieuwe kinderen, hebben ze in het hele land goedkoop onroerend goed gekocht.

De kinderen, die onder de hoede staan van casemanagers, sociaal werkers en psychologen, moeten per dag zes uur naar school. In hun vrije tijd mogen ze tv kijken of een basketbal door een hoepel gooien.

Voormalig medewerkers van Southwest Key die hun werk niet meer met hun geweten in overeenstemming konden brengen, vertellen dat ze huilende kinderen niet op de arm mochten nemen. In juni blijkt dat kinderen die opvallend gedrag vertonen met medicijnen tot rust werden gebracht. Een jochie van tien uit Brazilië vertelde aan de Washington Post dat een jongetje van vijf uit Guatemala dat bij hem in het tehuis zat een paar keer per dag ‘ingeënt’ werd.

Het is niet duidelijk of Samir ook zoiets is overkomen. Zeker is alleen dat hij de eerste weken onophoudelijk heeft gehuild. Hij schreeuwt de hele tijd dat hij hier niet wil blijven. Als hij om zich heen schopt, worden zijn handen voor zijn borst vastgebonden. Het zijn dingen die De Anda van Samirs casemanager hoort. Als deze man het over Samir heeft, noemt hij hem bij zijn tweede voornaam, Lloyd, alsof het de bedoeling is zijn identiteit uit te wissen.

Na 22 dagen krijgt De Anda het voor elkaar dat Levis en Samir voor de eerste keer met elkaar mogen telefoneren. Levis gruwt als ze aan het gesprek wordt herinnerd.

‘Samir, gaat het goed met je?’

‘Ja.’

‘Wat ben je aan het doen?’

‘Niks.’

‘Luister schatje, het is allemaal mijn schuld…’

Daarna hult Samir zich in een langdurig stilzwijgen. Bij Levis’ volgende gesprek houdt hij zijn handen tegen zijn oren. Dan rent hij de kamer uit. Een andere keer, als de moeder van Levis belt, geeft hij niet thuis.

‘Weet u,’ zegt Lilian, een keurige vrouwenstem, ‘als de kinderen eerst maar weer hier zijn, veranderen ze wel weer.’

Ongeveer duizend ouders zijn “niet geschikt voor hereniging”

Leden van de gemeente in Brooklyn Heights hebben Levis beloofd een psycholoog voor Samir te zoeken. Zolang hij zich niet openstelt blijft wat hij heeft beleefd een zwart gat, waar maar zelden een beetje licht binnenvalt.

Op een keer heeft hij, als hij de bibliotheek binnenkomt, een hoed op en een jas aan die hij in een kast heeft gevonden. Hij loopt krom, met een wandelstok. Dat het meer is dan een spelletje vertelt hij later, als hij met Lego aan het spelen is.

‘We hadden in het tehuis een gezin gesticht,’ zegt Samir. ‘Er waren een moeder, een vader, en ooms en tantes. De andere kinderen noemden me ‘abuelito’, opaatje, omdat ik op de kleintjes had gepast. Ik heb zelfs een grijze baard laten staan, maar die heb ik weer afgeschoren.’

Als Samir nu iets fout doet of zich vergist, zegt hij: ‘Ik ben nu eenmaal oud.’ De rol van opa is zijn overlevingsstrategie, net als de fantasiewereld die hij heeft uitgedacht heeft en waar hij uren in doorbrengt.

Dan is Samir een spion, die met een vergrootglas door de wijk loopt om verdachte figuren op te sporen. Zijn tegenstanders, zegt hij, zijn almachtige ‘zee-agenten’, die groene of blauwe kleren aan hebben, net als de mensen die de afgelopen weken zijn leven bepaalden. Die agenten hebben overal videocamera’s opgehangen, in de bomen voor het huis en in de lampen van de bibliotheek. Ze ontvoeren ouders en kinderen en trekken ze omlaag naar de diepte, naar de bodem van de zee. ‘Op een keer, toen ze me daar beneden vastgeketend hadden, kwam gelukkig Spiderman langs en die heeft me los gemaakt.’

Half juni postte Michael Avenatti Levi’s brief op Twitter. Hij werd 35.000 keer geliket. Levis krijgt daar niets van mee, maar ze is nu het symbool van een ten diepste verdeeld land.

‘Amerika moet weer Amerika worden,’ zegt Avenatti op CNN.

De kranten schrijven over een humanitaire crisis zonder weerga, en illustreren dat met foto’s waar je kinderen in gazen kooien ziet zitten. Mensenrechtenactivisten berichten over teenagers die kleine kinderen verschonen. Op een geluidsopname hoor je zoons en dochters wanhopig om hun ouders jammeren.

Het zijn dingen die de Amerikanen aangrepen. Wat voor land willen we zijn, vroegen ze zich af. Hoeveel medeleven kunnen we ons permitteren in een tijd waarin miljoenen mensen onderweg zijn en de roep om het land hermetisch af te sluiten steeds luider wordt?

Als woedende burgers voor de tehuizen protesteren, zegt Trump dat ze slachtoffer zijn van een sprookje dat de media hebben verzonnen. Al een paar dagen later maakt hij per decreet een einde aan het scheiden van gezinnen. Ook hij kan het niet aanzien, zegt Trump met een geforceerd lachje.

Geen woord over hoe het verder moet met mensen als Levis en Samir.

Trump bereidde een ontmoeting met Poetin voor, toen een vrouwelijke rechter in San Diego besloot dat ouders binnen tien dagen met hun kinderen moeten kunnen telefoneren. Vervolgens beveelt ze dat alle gezinnen vóór 26 juli herenigd moeten zijn. Nu breekt er een chaos uit die veel mensen in Amerika niet voor mogelijk hadden gehouden. De autoriteiten hadden een plan gemaakt hoe je gezinnen moest scheiden, maar een strategie om ze weer bij elkaar te brengen, bestond niet.

Terwijl de ouders onder het ministerie voor binnenlandse veiligheid vallen, is een afdeling van het ministerie voor volksgezondheid verantwoordelijk voor de kinderen. Maar de databanken van de twee ministeries zijn niet aan elkaar gekoppeld. Medewerkers van ngo’s stellen, door nachtenlang door te werken, lijsten op waarmee ze de namen die ze zelf hebben gevonden, aan elkaar proberen te koppelen.

Levenslopen worden doorgelicht, geboorteaktes geverifieerd, DNA-tests vergeleken. Ongeveer duizend ouders zijn ‘niet geschikt voor hereniging’. In een geval leed de moeder aan een besmettelijke ziekte, zeiden ze. Tegen veel ouders lopen strafzaken. Tientallen kunnen niet meer worden opgespoord, omdat men vergeten is bij hun vrijlating een telefoonnummer te noteren om contact op te kunnen nemen.

Verkeerd bezorgde FedExpakketjes

Steeds opnieuw worden kinderen als verkeerd bezorgde FedExpakketjes naar gevangenissen gestuurd, ook al zijn hun ouders al lang het land uit. Veel van hen werden in de gevangenis gedwongen om met hun uitzetting in te stemmen. Dat was, zo werd hen verteld, de snelste weg om hun kind terug te zien.

Levis zegt dat ze dat heeft geweigerd.

Op 3 juli wordt ze uit Laredo overgeplaatst naar de gevangenis van Port Isabel. Tijdens het luchten ruikt ze de zoutige zeelucht. Als ze een psycholoog vertelt dat ze het liefst een deur zou intrappen, dreigt deze haar in de isolatiecel te laten gooien.

Hoewel Samir nog geen toestemming heeft gekregen om te vliegen, wordt Levis op de ochtend van 17 juli officieel ontslagen. Ze geeft haar gevangeniskleding af en komt nu van het Alfa- in het Bravo-traject. Omdat ze geen gevangenis-ID meer heeft, kan ze niet meer bellen. De Anda wordt niet tot haar toegelaten omdat ze al uit het systeem is verwijderd. Tien dagen lang verblijft Levis in deze schemerzone, waar het haar lijkt alsof ze voor de wereld niet meer bestaat. Uren nadat de officiële termijn voor hereniging is verlopen, staat de cipier ’s nachts aan haar bed.

Langs de Rio Grande heeft de Border Patrol elke maand, van maart tot mei 2018, zo’n 40.000 mensen opgepakt. Daarna liepen de aantallen enigszins terug. Het is moeilijk te zeggen waardoor de mensen zijn afgeschrikt. Was het scheiden van gezinnen, of de hitte in Texas, of de in het algemeen vijandiger geworden sfeer in de USA?

Ook zonder Trumps zerotolerancepolitiek kwamen er in 2017 al minder illegale migranten dan in de afgelopen veertig jaar. De vraag is dus welke prijs deze handelwijze heeft. Hoe sterk wordt het zelfbeeld van een natie aangetast, als ze duizenden kinderen voor het leven heeft getraumatiseerd? Hoe zeer wordt een democratie aangetast, als de regerende elite in het eigen land een grote minderheid zonder aanziens des persoons criminaliseert? Wat betekent het als uitgerekend Amerika op deze manier verruwt?

Kinderen van vier jaar zitten in hun eentje voor een rechter die hun uitzettingsverzoek behandelt. In augustus vlogen De Anda en Avenatti naar Guatemala om een uitgezette moeder persoonlijk haar zoon terug te bezorgen. Trump is een ‘bad hombre’, zegt Levis’ moeder Lilian. Ze hoopt dat haar dochter gauw naar huis komt. Jarends, de oudste zoon van Levis, vraagt voortdurend naar Samir, met wie hij zich ooit op een schip waande waarop ze sterke piraten waren.

Levis woont inmiddels om de hoek in een nieuw huis van de kerk, met een echte badkamer. Ze is begonnen om Engels te leren. Samir gaat in september naar school. Het zijn de eerste stappen in een nieuw leven, maar niemand weet hoe lang dat zal duren.

Begin juni verklaarde Trumps minister van justitie dat criminele bendes en huiselijk geweld in landen als Honduras onvoldoende grond zijn om asiel aan te vragen. Het land waar Levis altijd van heeft gedroomd, zal haar waarschijnlijk spoedig uitzetten.

Marian Blasberg, Katrin Kuntz en Christoph Scheuermann

Auteurs: Katrin Kuntz, Marian Blasberg, Christoph Scheuermann
Vertaler: Izaak Hilhorst

Beeld: © Meridith Kohut voor Der Spiegel Magazin

Der Spiegel
Duitsland | weekblad | oplage 976.000

Een belangrijk onderzoekstijdschrift, opgericht in 1947 en uiterst onafhankelijk, dat verscheidene politieke schandalen aan het licht heeft gebracht.