De grote demonstratie tegen het Cubaanse regime op 11 juli vorig jaar toonde aan dat de legitimiteitscrisis van de dictatuur zeer diep is. Maar het is nog een lange weg naar democratie, aldus de onafhankelijke Cubaanse pers.
Zal er dit jaar eindelijk verandering plaatsvinden in Cuba, nadat de dictatuur vorig jaar toonde hoe kwetsbaar ze is? Zullen de wensen in vervulling gaan van de Cubanen die ervan dromen het regime omver te werpen? Vooralsnog is er nog niets dat waar op wijst, ondanks de grootste spontane demonstratie tegen het regime sinds 1959, op 11 juli vorig jaar.
Alberto Méndez Castelló, een analist van de onafhankelijke site Cubanet, erkent pessimistisch te zijn: ‘Het echte Cubaanse maatschappelijk middenveld blijft gemuilkorfd’, stelt hij bitter vast. ‘Het panorama lijkt voorlopig niet te veranderen zolang de communisten aan de macht blijven met een totalitair regime dat in handen is van één enkele partij, wiens grondwet de “superieure sturende kracht van de samenleving en de staat” vormt’, zoals de preambule van de Cubaanse grondwet luidt.
Lees ook:
Die omstandigheden zullen volgens Méndez Castelló vooralsnog elk initiatief van een onafhankelijk maatschappelijk middenveld verstikken. Hij spreekt van een ‘gevangen’ samenleving, ‘die met alle krachten werkt voor het in leven houden van wat de “dictatuur van het proletariaat” wordt genoemd, een totalitaire dictatuur. We zagen dat op 11 juli, toen demonstranten in elkaar werden geslagen en in de gevangenis werden gegooid. Het echte Cubaanse maatschappelijk middenveld zit achter de tralies. Deze mensen worden beschuldigd van opruiing of andere ‘misdaden’ die handig zijn om tegenstanders van het regime gevangen te zetten en te houden. In de context van stilte, geweld en repressie blijft democratie in Cuba onwaarschijnlijk, of beter gezegd: onmogelijk.’
Aan het begin van het jaar zaten enkele honderden activisten in Cuba achter de tralies
In de nasleep van de grote demonstraties van 11 juli waren er hier en daar nog wat sporadische opstanden, maar de beweging stierf snel uit. Niet zo vreemd, want het regime, dat aanvankelijk verrast was, sloot al snel het mobiele internet af, mobiliseerde alle beschikbare wetshandhavers en stuurde die de straat op, inclusief de beruchte ‘rode baretten’ van het leger. Er werden minstens vijfduizend arrestaties veriicht, zo meldde de in Madrid gevestigde ngo Cuban Prisoners Defenders.
De cijfers verschillen naar gelang de bronnen die je raadpleegt, maar aan het begin van het jaar zaten enkele honderden activisten in Cuba achter de tralies. Het communistische regime draait ter verklaring daarvan de riedel af die al sinds jaar en dag bekend is: ‘De gebeurtenissen van 11 juli werden georkestreerd, georganiseerd en gefinancierd vanuit de Verenigde Staten’, aldus Granma, het officiële dagblad van de Communistische Partij van Cuba (PCC). En, zo voegde het partijorgaan eraan toe, ‘de bedenkers van het verhaal over verontwaardiging onder het volk, zullen nu een ander verhaal construeren over een vermeende spontane opstand tegen de regering, die een buitenlandse interventie op het eiland zal aanmoedigen’.
Lees ook:
Overwinning
Met het oog op de toekomst denkt Ariel Hidalgo, commentator van de onafhankelijke site 14ymedio, dat de gebeurtenissen van 11 juli gezien mogen worden als een overwinning. Pessimisten stelt hij gerust met de opmerking dat oorlogen nog nooit werden gewonnen met slechts een enkele veldslag.
‘Hoewel sommigen menen dat de protesten van 11 juli geen succes waren omdat de eindoverwinning tegen de tirannie op dat moment niet werd behaald, zoals velen hadden verwacht, hebben ze het bij het verkeerde eind’, schreef Hidalgo in november. Sterker nog, vervolgt hij, ‘het was een grote overwinning, want het maatschappelijk middenveld ontwaakte uit zijn lethargie: studenten, professionals, kunstenaars, geestelijken, vrijmetselaars, daaronder zelfs velen die tot dan toe trouwe voorstanders van de status quo waren.
De onderdrukkers durven niet langer massale demonstraties bijeen te roepen zoals in het verleden gebruikelijk was, omdat de geest van Ceausescu door de gangen van het Paleis van de Revolutie rondwaart. Toen ze het uiteindelijk waagden een samenzijn voor “revolutionaire herbevestiging” bijeen te roepen, weigerden velen die normaal gesproken aanwezig zouden zijn geweest om aanwezig te zijn. De glorieuze daad van 11 juli was een overwinning, maar een oorlog wordt nu eenmaal niet gewonnen met een enkele slag.’
‘11 juli was een zeer spontane, heterogene, transversale, horizontale sociale explosie, zonder verticaal leiderschap’
In een ander, recenter artikel haalt 14ymedio de Cubaans-Mexicaanse historicus Rafael Rojas aan, die de gebeurtenissen van 11 juli beschrijft als ‘een zeer spontane, heterogene, transversale, horizontale sociale explosie, zonder verticaal leiderschap. Als sociale uitbraak laat deze opstand van de samenleving een veel diepere legitimiteitscrisis zien dan de Cubaanse autoriteiten en de officiële media je willen doen geloven.’
Lees ook:
Die crisis, vervolgt hij, ‘heeft weliswaar te maken met schaarste, tekorten, heel specifieke economische oorzaken, maar het is zeker ook een crisis van politieke legitimiteit.’ In dit verband legt hij uit dat het constitutionele proces in 2019 en de nieuwe grondwet die eruit voortkwam ‘overal tot ontevredenheid’ hebben geleid, ook in ‘hervormingsgezinde sectoren’. Sindsdien, stelt Rojas, ‘is er praktisch per decreet geregeerd’.
In een poging de geest van de 11 juli-beweging nieuw leven in te blazen, hadden activisten van de Archipiélago-beweging enkele maanden geleden, op 15 november, een vreedzame bijeenkomst gepland. Dat werd een mislukking omdat de dictatuur al sinds juli stappen had ondernomen. Zo surveilleerden de ordediensten overal in de straten van Havana.
Acteur en toneelschrijver Yunior García Aguilera, oprichter van Archipiélago, die eind vorig jaar is uitgeweken naar Spanje, ziet die mislukking van november niet als een al te groot drama. ‘Wat er op 15 november gebeurde, is in mijn ogen niet de ontknoping, maar een pauze: het is een pauze om na te denken over de vorm die de strijd voor verandering zou kunnen aannemen,’ verklaart hij tegenover 14ymedio.
Lees ook:
