Een Keniaanse journalist doet verslag van het jaarlijkse herdenkingsfeest van Legio Maria, een sekte die miljoenen aanhangers telt in verschillende Afrikaanse landen.
Het geluid van de drums wordt harder naarmate ik via een zandweg langs de rivier de Nzoia de Jerusalem Amoyo-tombe nader. Ik wurm mezelf tussen de gelovigen in hun veelkleurige kleding door, die arriveren voor de jaarlijkse herdenking van de Heilige Maria, ofwel Mama Maria. Voor de aanhangers van de Legio Maria-sekte is zij de figuur om wie alles draait, de heiligste aller heiligen. Ze ligt begraven in Nzoia in Siaya, het land van Efeso [in West-Kenia, in de buurt van het Victoriameer]. Bij de ingang van het omheinde gebied trekken de gelovigen hun schoenen uit en mensen die hun toekomst willen laten voorspellen, krijgen een papiertje met hun voorspelling uitgereikt.
Voor de miljoenen volgelingen van Legio Maria kwam de dood van Ondeto onverwacht. Ze dachten dat hij onsterfelijk was
Welkom bij Legio Maria [het legioen van Maria], een van de meest onbegrepen sektes uit de regio. Ik ben hier om de jaarlijkse verering van Mama Maria te verslaan, maar ook omdat ik benieuwd ben naar de folklore rond een bewonderde overleden leider van de sekte: Simeo Melkio Ondeto. Het verhaal doet de ronde dat Ondeto en een groep Legio Maria-volgelingen tijdens een van de jaarlijkse decemberbijeenkomsten aan de Nzoia uit een boom sprongen in een poging naar de hemel te vliegen. Ze kwamen in de rivier terecht en werden vervolgens gearresteerd en vastgehouden in het politiebureau van Ukwala in Siaya. Voor de volgelingen van de sekte is Ondeto hun messias; de zwarte wederkomst van Christus. Zelfs na zijn dood zal er een derde verrijzenis zijn.
Bij de tombe ontmoet ik de huidige (omstreden) sekteleider: paus Romanus Ong’ombe. Hij is een lange man met een zachte stem, die wordt geflankeerd door twee van zijn zes kardinalen. Nadat we beleefdheden hebben uitgewisseld word ik naar mijn speciale zitplaats geleid, vanwaar ik de mis zal volgen. Op het altaar staan afbeeldingen van Jezus, Moeder Maria, Ondeto en Mama Maria.
Legio Maria is een soort zijtak van de Rooms-Katholieke Kerk. Uit de manier waarop de diensten worden gehouden – de hymnes, de traditionele mis in het Latijn, het hardop bidden van de rozenkrans en zelfs het bestaan van nonnen –, blijkt de nauwe band die deze kerk onderhoudt met de katholieken. Maar door de vervlechting met culturele opvattingen van de Luo [etnische groep in het westen van Kenia], onderscheidt Legio Maria zich van de moederkerk. Legio Maria schijnt in de zestiger jaren van de vorige eeuw te zijn begonnen [anderen spreken van eind jaren dertig] toen Ondeto, zijn moeder Maria en andere leden uit de katholieke kerk werden gezet vanwege het bedrijven van exorcisme en andere praktijken die niet strookten met de rooms-katholieke waarden.
De plaats Got Kweru in Migori County, waar messias Ondeto is begraven, wordt in de volksmond Golgotha genoemd. Voordat hij uit de katholieke kerk werd gezet, was Ondeto catechist bij de katholieke kerk in Nyandago. Na zijn uitbanning vormde hij het Legioen van Maria, wat later de Legio Maria Kerk werd.
Voor de miljoenen volgelingen van Legio Maria kwam de dood van Ondeto onverwacht. Ze dachten dat hij onsterfelijk was. Volgens de overlevering werden Ondeto en 37 volgelingen in de jaren zestig gearresteerd voor illegale samenscholing, en vastgehouden in het politiebureau van Ukwala, een plek die zij hun Golgotha noemen, zoals het staat geschreven in de Bijbel. Voor de volgelingen stond dit gelijk aan de kruisiging van Christus en dit versterkte het geloof dat Ondeto inderdaad de tweede messias was.
Legio Maria legt strenge morele restricties op ten aanzien van drinken, roken en het dragen van schoenen op heilige plaatsen
Tot op de dag van vandaag is er elk jaar op 26 december een mars naar het politiebureau van Ukwala om de demonen te verjagen die hun messias kruisigden. Volgens een andere versie van het verhaal werden Ondeto en zijn aanhangers gearresteerd en vastgezet nadat ze bij de Nzoia naar de hemel probeerden te vliegen. Tijdens de strafoplegging omschreef rechtbankpresident John Abraham Ondeto en zijn volgelingen als ‘een verzameling afvallige katholieken en heidenen die aan een ketterij doen die de spot drijft met het christendom en de rooms-katholieke kerk’. In plaats van dit als een tegenslag te beschouwen, vatten de gelovigen het op als de voltrekking van de kruisiging van de messias. Hun geloof groeide en ze waren er nu eens te meer van overtuigd dat hij de messias was.
Na zijn vrijlating heeft Ondeto zich volgens zijn volgelingen teruggetrokken in zijn hoofdzetel in Got Kwer, waar hij diverse wonderen verrichtte. Men zegt dat hij eens een koe boetseerde van klei en er op blies toen hij klaar was, waarna het dier tot leven kwam. Ondanks gebrek aan bewijs geloven de aanhangers in de wonderen die ‘Baba Messiah’ verrichtte. Ondeto’s dood in september 1991 was een grote klap, aangezien hij de Afrikaanse versie van de reïncarnatie van de zoon van God was. Na zijn dood weigerden de gelovigen hem zelfs te begraven, omdat ze geloofden dat hij alleen maar sliep en zou herrijzen. Ze waakten en baadden bij zijn lichaam. Toen het tot hen doordrong dat hij niet meer zou opstaan en het ontbindende lichaam een nachtmerrie werd, zat er voor de gelovigen weinig anders op dan hun messias te begraven.
Vijfentwintig jaar later geloven de Legio Maria-aanhangers dat Christus al is wedergekomen als Messias Ondeto en wachten ze alleen maar op zijn derde komst om zijn gelovigen op te halen en mee te nemen naar de hemel. Dit ontlenen ze aan het Bijbelboek Daniël 7:13-14, waarin de wederkomst van Christus wordt voorspeld. ‘Wij, de volgelingen van Messias Melkio, geloven dat hij Christus is en met God ten hemel is gegaan. Wij wachten alleen maar op zijn derde komst,’ zegt diaken Protus Omollo terwijl hij me rondleidt bij de gedenkplaats en zich tussen de duizenden gelovigen heen worstelt die hun kamp hebben opgeslagen voor de jaarlijkse feestbedevaart voor Mama Maria.
Ook Omollo vertelt hoe Ondeto tijdens zijn leven door Legio Maria-gelovigen werd aanbeden. ‘Volgens de boeken horen we de messias te eerbiedigen. We doen dat zelfs nu nog. We worden geacht te knielen als we onze kerkelijke leiders groeten, maar bij Ondeto moesten de gelovigen zich in aanbidding en verering ter aarde werpen voor zijn glorievolle aanwezigheid. Voor ons was hij God. Als je bij het bidden zijn naam gebruikte, dan werden je gebeden verhoord. Hetzelfde gold voor het uitbannen van geesten,’ vertelt Omollo.
Wachten
Hoewel de sekte geconcentreerd is in West-Kenia, komen er drommen mensen uit de hele regio. Bij de Jerusalem Amoyo-tombe staan kleine, spaarzaam verlichte hutten waar op schelle toon wordt gebeden. Er zijn ook waarzeggers die druk bezig zijn handen te lezen en de toekomst te voorspellen. De mensen die exorcisme bedrijven vragen geïnteresseerden hun bovenlichaam te ontbloten voordat ze aan het ritueel beginnen.
Legio Maria legt strenge morele restricties op ten aanzien van drinken, roken en het dragen van schoenen op heilige plaatsen. De gelovigen leven ook samen in gemeenschapshuizen. Hun belangrijkste symbolen zijn houten geweren, zwaarden en kruizen die vaak door aanhangers van beide seksen worden gedragen. Maar het allerbelangrijkst is dat dit een ‘geestelijke’ sekte is, die gelooft dat men in de meeste aspecten van het dagelijks leven wordt geleid door de geest. Het wachten is voor Legio Maria op de derde komst van de messias, en ze weten waar ze hem kunnen verwachten: bij zijn graf in Got Kwer, in Migori.
Auteur: Allan Olingo
Vertaler: Martinette Susijn
The East African
Nairobi, weekblad, oplage onbekend
Weekblad dat wordt uitgegeven door Nation Media Group, ook verantwoordelijk voor Daily Nation, Kenia’s grootste krant. Wordt behalve in Kenia verspreid in Tanzania, Oeganda en Rwanda, is opgezet voor ‘een beter begrip van de regio’ en bevat vooral achtergrondartikelen over onderwerpen die aldaar spelen.
