De Franse econoom Thomas Piketty heeft onlangs een nieuw boek gepubliceerd waarin hij maatregelen voorstelt om het huidige kapitalistische systeem te hervormen. Zijn deze maatregelen onvermijdelijk, of onverantwoord?
JA
Van Thomas Piketty, auteur van Le Capital au XXIe Siècle, het invloedrijkste boek over economie van het afgelopen decennium, verscheen onlangs in Frankrijk een nieuw boek. In het lijvige Capital et Idéologie gaat de Franse econoom nog een stapje verder dan in het vorige. Zonder twijfel zal ook dit werk weer veel invloed hebben – maar als de effecten ook maar een beetje lijken op die van het vorige, zal het boek ook veel kwaad aanrichten.
De centrale these van zijn eersteling was dat ongelijkheid niet toevallig tot stand komt, maar een wezenskenmerk is van het kapitalisme. Weliswaar daalde de ongelijkheid tussen de jaren dertig en zeventig van de twintigste eeuw tijdelijk, als gevolg van speciale omstandigheden, maar sindsdien stijgt die weer gestaag. Alleen hoge belastingen op vermogen en actief ingrijpen van regeringen kunnen dat proces keren.
In zijn nieuwe boek voert Piketty deze argumentatie een stap verder. Vanuit een analyse van de ideologieën waarmee ongelijkheid gerechtvaardigd wordt, komt hij tot nog extremere voorstellen voor manieren om er iets aan te doen. Het is tijd om ‘het kapitalisme achter ons te laten’, zei hij in een interview.
Het is tijd om ‘het kapitalisme achter ons te laten’, zei hij in een interview
Zo vindt hij dat besturen van bedrijven voor de helft uit werknemers zouden moeten bestaan; dat aandeelhouders nooit meer dan 10 procent van de stemmen in een onderneming zouden mogen krijgen; er op grote vermogens 90 procent belasting moet worden geheven; iedereen [vanaf 25 jaar] een vast bedrag van 100.000 euro moet krijgen en er een gepersonaliseerde koolstofbelasting moet komen om de klimaatverandering tegen te gaan.
Zijn centrale stelling is dat de ongelijkheid zal toenemen zolang het rendement op vermogen groter zal blijven dan de economische groei. Daardoor raakt de rijkdom steeds meer geconcentreerd in de handen van steeds minder mensen. Het probleem met deze stelling is alleen dat vrijwel niet te meten valt hoe groot het rendement op vermogen nationaal en internationaal precies is. Bovendien is het juist essentieel dat dit rendement hoger ligt dan de economische groei, anders zou niemand meer willen investeren.
Zo bouwt hij een indrukwekkende constructie op zeer wankele fundamenten. Erger nog, hij negeert de rol van innovatie en van ondernemers in een open competitieve economie volkomen. Door deze mensen hun geld af te pakken, raken we al hun creativiteit, energie en ondernemingszin kwijt, en daarmee ook de welvaart en de werkgelegenheid die ze creëren.
In Piketty’s wereld is geen plek voor nieuwe ideeën of voor nieuwe vormen van bedrijvigheid. Er zouden maar weinig nieuwe producten of bedrijven zijn, enkel bureaucraten die geld van de ene persoon naar de andere schuiven terwijl de wereld alsmaar armer wordt.
Auteur: Matthew Lynn
Matthew Lynn schrijft over economie voor onder andere The Spectator en The Daily Telegraph. Hij publiceerde onder meer het boek Bust: Greece, The Euro and The Sovereign Debt Crisis.
The Daily Telegraph
The Daily Telegraph | Verenigd Koninkrijk | dagblad | oplage 840.000
Anti-Europees tot op het bot, strijdlustig en imagobewust, kortom: het conservatieve dagblad van Engeland op broadsheet.
NEE
Alweer zal het liberalisme op zijn theologische grondvesten schudden. En ongetwijfeld zal er een leger liberaal-populistische evangelisten aantreden om de overtuigende analyse van de wortels van de ongelijkheid die de Franse econoom Piketty onlangs in Frankrijk publiceerde, met de grond gelijk te maken. Net als zijn voorganger is het nieuwste boek van de Franse econoom, Capital et Idéologie, onverbiddelijk en opent het nieuwe vergezichten. De centrale stelling is dat ‘ongelijkheid ideologisch en politiek’ is en niet ‘economisch en technologisch’. Ongelijkheid is nooit ‘natuurlijk’, maar altijd gebouwd op een ideologie die de categorieën definieert waardoor die in stand blijft.
Het aloude credo van het onvermijdelijk karakter van het liberaal-economisch systeem smelt in de loop van 1200 pagina’s weg als sneeuw voor de zon. Volgens de econoom is er van determinisme geen sprake en ligt geen enkele sociale orde ‘voorgoed’ vast. Piketty kastijdt genadeloos het tendentieuze conservatieve gedachtegoed dat het tegendeel beweert, ongelijkheden vergoelijkt door ze van zogenaamde ‘natuurlijke en objectieve fundamenten’ te voorzien. Deze drogreden schuilt achter alle rechtvaardigingen van het huidige liberalisme: een leven buiten het systeem is er niet. Treden we eruit, dan blijft ons alleen de honger.
Treden we eruit, dan blijft ons alleen de honger
Onzin, het tegendeel is waar. De Franse econoom laat met een historische analyse van ongelijkheid zien dat ‘de politieke en revolutionaire processen en omwentelingen waardoor in het verleden de ongelijkheid afnam meestal juist enorm succesvol waren. Uiteindelijk ontstonden hierdoor krachtige instituties die de verwerkelijking van het idee van menselijke vooruitgang mogelijk maakten’.
Piketty presenteert ongelijkheid als een uiterst kneedbaar iets waaruit zich van alles laat vormen, en dat is precies wat ideologieën altijd hebben gedaan. ‘Je ziet dat er in de loop van de geschiedenis altijd alternatieven zijn geweest en die zullen er altijd blijven. Een economisch, sociaal en politiek systeem kan op elk moment van zijn ontwikkeling op heel veel verschillende manieren vorm krijgen, eigendom kan worden herverdeeld, het fiscale en onderwijssysteem gereorganiseerd, publieke of private schulden geherstructureerd en de relaties tussen verschillende groepen mensen beter geregeld.’
Piketty pleit niet voor een revolutie, maar voor een radicale herorganisatie. Het is geen boek dat vastgeroeste overtuigingen bevestigt, geen heilsleer vol onfeilbare diagnoses zonder werkelijk toekomstperspectief. Capital et Idéologie sla je dicht met een zucht van verlichting, het opent de deur naar een wereld waarin er niet slechts één model bestaat maar oneindig veel mogelijkheden.
Auteur: Eduardo Febbro
Eduardo Febbro is journalist en Frankrijk-correspondent voor Página/12. Daarvoor was hij hoofdredacteur voor Radio Francia Internacional.
Página/12
Página/12 | Argentinië | dagblad | 51.000
Página/12 verscheen voor het eerst in 1987 op 12 pagina’s. Progressieve krant voor een hoogopgeleid publiek.
