Licht in de duisternis

Toen we voor de eerste verkie­ zingsronde aan Zuzana Čaputová vroegen wat de zwakke plekken van haar belangrijkste tegenstanders waren, draaide ze de vraag om: ‘In plaats van naar de tekort­ komingen van andere kandidaten te zoeken wil ik er liever voor zorgen dat de Slowaken gaan stemmen, en wel op mij. Ik wil geloven dat dat de beste kans op succes biedt.’ Juist door die positieve instelling, die is gebaseerd op haar eigen overtuigingen, en door haar weigering haar tegenstanders aan te vallen is deze gescheiden advocate van 45 de favoriet geworden tijdens de presidentsverkiezing. In enkele weken tijd is haar populariteit als een komeet omhooggeschoten.

‘Čaputová heeft haar kiezers vooral geraakt door haar houding, door de ongedwongen manier waarop ze zich tot mensen richt en de beslistheid waarmee ze haar ideeën formuleert zonder ooit het conflict te zoeken,’ zegt sociologe en voormalig premier Iveta Radičová, die tien jaar geleden de tweede ronde van de presidents­ verkiezing wist te halen.

Zuzana Čaputová wordt aangemerkt als progressief, wat momenteel niet bepaald goed valt in Centraal­Europa. Zo geeft ze openlijk toe dat ze vóór adoptie door homostellen is, en dat is, samen met abortus, een veel dramati­ scher en controversiëler thema voor de conservatieve Slowaken dan voor de liberalere Tsjechen. ‘Ik wil de president van iedereen zijn. Ook de conservatieve kiezers moeten weten dat ik hun waar­ den zal respecteren,’ heeft Čaputová aangekondigd, die zichzelf christen noemt en wier kandidatuur is gesteund door enkele priesters van de katholieke kerk.

Zelfs na enkele weken campagne voe­ ren bleef de blonde Čaputová voor menigeen een verrassende verschij­ning.

Čaputová onthoudt zich er nog steeds van haar opponenten verwijten te maken

Volgens Zuzana Kepplová, hoofd­ redacteur van het dagblad Sme in Bra­tislava, kennen mensen die de politieke actualiteit volgen haar al enkele jaren. Namens de ngo Via Iuris heeft Čaputová strijd gevoerd tegen de uitbreiding van een vuilstortplaats in haar geboorteplaats Pezinok (22.000 inwoners) in het zuidoosten van Slowakije, waar ze nog altijd woont met haar twee dochters.

De Goldman Environmental Prize, die haar in 2016 in de Verenigde Staten werd toegekend, was het hoogtepunt in een carrière als milieuactiviste die begon in het gemeentehuis van Pezi­nok, waar ze al werkte tijdens haar rechtenstudie. Daarna heeft ze zich ook gewijd aan de verdediging van mishandelde en misbruikte vrouwen en kinderen en fel geijverd voor het terugdraaien van de amnestieverlenin­gen door voormalig premier Vladimír Mečiar, die in de jaren negentig tal van misdaden had toegedekt.

‘Voor een groot aantal Slowaken is ze een onbekende figuur, terwijl ze al een duidelijk stempel op de maatschappij heeft gedrukt. Wie zich interesseert voor de openbare zaak moet haar wel opgemerkt hebben tijdens de affaire rond de vuilstort in Pezinok,’ zegt Kepplová.

In die tijd kreeg Čaputová het al aan de stok met Marián Kočner, een van de zakenlieden die voor de uitbreiding van de vuilstort waren; hij wordt er momenteel van beschuldigd in febru­ ari 2018 opdracht te hebben gegeven tot de dubbele moord op onderzoeks­ journalist Ján Kuciak en diens vriendin. Voor veel Slowaken die begaan zijn met de ontwikkelingen in hun land spreekt deze botsing met Kočner in haar voor­ deel. Kočner heeft haar trouwens ook aangevallen tijdens haar presidents­ campagne. ‘Nee!’ antwoordde ze hem toen hij haar vroeg of ze bang voor hem was tijdens een persconferentie waar­ op hij ongenood was verschenen om haar publiekelijk te intimideren. Een manier voor haar om de slogan van haar campagne kracht bij te zetten: ‘Laten we een front vormen tegen het kwaad, samen gaat ons dat lukken.’ Ook omdat ze een vrouw is belichaamt Čaputová de verandering in de Slo­ waakse politieke arena, die door man­nen wordt gedomineerd. Toch maakt ze volgens Zuzana Kepplová van Sme geen of weinig gebruik van deze vrou­welijke troef. Zo heeft de voorzitter van het parlement en de leider van de tweede partij van de regeringscoalitie, de nationalist Andrej Danko, haar als ‘onbekend meisje’ bestempeld. Zelf is ze van mening dat vrouwen op som­mige zaken soms een andere blik kun­nen werpen dan mannen en geneigd
zijn problemen op een andere manier op te lossen. ‘Maar ik wil niet generali­seren, net zomin als ik van deze verkie­zing een sekseoorlog wil maken,’ voeg­ de ze eraan toe.

Eruditie

Anders dan de vicevoorzitter van de Europese Commissie Maroš Šefčovič, haar tegenstander in de tweede ronde, die zich vooral liet voorstaan op zijn diplomatieke ervaring, heeft Čaputová tijdens debatten en interviews bena­drukt dat ze in Slowakije woont en dat ze altijd begaan is geweest met de pro­ Čaputová onthoudt zich er nog steeds van haar opponenten verwijten te maken blemen in haar land. Door haar achter­ grond als advocate is ze eerder bereid die problemen aan te pakken dan de zakenman en demissionair president Andrej Kiska.

Er is nog een andere ver­klaring voor haar groeiende populari­teit: haar eruditie boezemt vertrouwen in en mensen zien in haar niet de traditionele politicus­jurist die voor de camera bij elke zin om de hete brij heen draait. Zuzana Čaputová was al lange tijd van plan in de politiek te stappen. In januari 2018 was ze lid geworden van de nieuwe partij Pro­gressief Slowakije. Een maand later werden Ján Kuciak en zijn vriendin vermoord. ‘Die gebeurtenis heeft heel Slowakije geschokt, de mensen hebben gezegd dat zoiets nooit meer mag gebeuren en dat onze maatschappij ten goede moet veranderen. Ik wil een bijdrage aan die verandering leveren en daarom heb ik me kandidaat gesteld,’ aldus Čaputová. In het begin van haar campagne maakte ze allerminst een zelfverzekerde indruk, vooral niet tij- dens privéontmoetingen. Nu is dat heel anders geworden, zowel tijdens televisie-uitzendingen als openbare debatten. En ze onthoudt zich er nog steeds van haar opponenten verwijten te maken.

Progressief Slowakije, dat samen met de eveneens nieuwe, centrumrechtse partij SPOLU (‘Samen’) deelneemt aan de Europese verkiezingen, surft natuurlijk mee op de populariteitsgolf van haar ex-vicevoorzitter (ze heeft haar functies op 19 maart jongstleden neergelegd, drie dagen na haar over- winning tijdens de eerste ronde). Volgens hoofdredacteur Kepplová tonen zowel jonge als oudere leden van de partij zich opmerkelijk bezield en enthousiast, met name op sociale media. ‘Hun steun laat zien dat ze echt politiek betrokken zijn.’ De leider en oprichter van de partij, de zakenman Ivan Štefunko, schildert Čaputová af als een normale vrouw, een rationele strijdster die zich altijd aan de kant heeft geschaard van mensen die in opstand kwamen tegen onrecht. ‘En ze weet hoe ze moet winnen,’ aldus Štefunko, die zoals velen onder de indruk is van het feit dat ze het heeft opgenomen tegen Marián Kočner, die symbool staat voor de vervlechting van het politieke milieu en de zakenwereld onder de voormalige premier Robert Fico en zijn partij SMER-Sociálna Demokracia.

De media vragen zich al geruime tijd af hoe met name conservatieve kiezers zich zullen verzoenen met het feit dat de staat zal worden geleid door een gescheiden moeder die bovendien haar nieuwe relatie lange tijd geheim heeft gehouden. Vergeleken bij bijvoorbeeld Maroš Šefčovič heeft Čaputová haar familie en vooral haar kinderen uit de wind gehouden. Ze verzekert dat ze nog altijd een uitstekende band met haar ex-man heeft. En pas twee weken voor haar verkiezing heeft ze de identi- teit onthuld van haar nieuwe partner, de fotograaf en muzikant Peter Konečný.

De laatste heeft vervolgens in een interview met de Slowaakse site Denník N verklaard dat hij zich op geen enkele manier voorbereidde op de rol van ‘first man’. Hij komt ook uit Pezinko en kent Čaputová al sinds hun kinderjaren.

Ze kwamen weer met elkaar in contact toen hij aan het begin van haar politieke carrière voorstelde mooiere foto’s van haar te maken dan die op haar website.

De Slowaakse presidentsverkiezing heeft in het teken gestaan van nationale thema’s, zoals de verbetering van het rechtssysteem. Čaputová voelde zich daarbij als een vis in het water.

Ze is van mening dat een staatshoofd over de formele en informele macht beschikt om een aantal zaken te reali- zeren. Ook op dat punt beschouwt ze zichzelf als sterker dan demissionair president Andrej Kiska, die haar heeft gesteund als zijn opvolger. Op het gebied van buitenlandse zaken is Čaputová uitgesproken pro-Europees. Traditiegetrouw zal ze zich voor haar eerste buitenlandse reis in haar nieuwe functie naar Tsjechië begeven. ‘De Tsjechische politicus door wie ik me het meest zal laten inspireren is onze voormalige gemeenschappelijke presi- dent Václav Havel [de vroegere dissi- dent en toneelschrijver],’ heeft ze beloofd.

Auteur: Martin Ehl

Hospodárské Noviny
Slowakije | dagblad | oplage 17.000

Oorspronkelijk bedoeld voor zakenmensen is ‘De Nieuwe Economieën’ vandaag de dag een krant van uitstekend niveau voor politieke, economische en financiële informatie.