De populariteit van Marine Le Pen neemt af. Toch geeft de leider van het tot Rassemblement National omgedoopte populistische Front niet op. Is er een kans dat ze zich revancheert bij de Europese verkiezingen van volgend jaar?
Ja
Nog geen anderhalf jaar geleden was Marine Le Pen verslagen en aan het eind van haar Latijn. Na een rampzalig verlopen televisiedebat had ze de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezingen verloren van Emmanuel Macron. Ze wankelde als leider van het populistische Front National en was, naar het scheen, depressief.
Maar kortgeleden dook zij met een nieuw elan op in Rome. Ze stond daar naast de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken Mateo Salvini en ging als vanouds tekeer tegen het ‘totalitaire’ Europa. Ze kondigde het begin aan van een nieuwe ‘geschiedenis met een grote G’. Bij de Europese parlementsverkiezingen in mei 2019 hoopt zij te laten zien dat haar partij, die voortaan Rassemblement National heet, er nog steeds toe doet.
Dankzij de lage opkomst en de vele proteststemmen heeft haar partij het bij de Europese verkiezingen vaak goed gedaan. In 2014 werd het Front National, zoals de partij toen nog heette, met 25 procent van de stemmen de grootste Franse partij.
De stembusgang van volgend jaar betekent voor president Macron een belangrijke tussentijdse test. Zijn populariteitscijfers zijn, na een zomer van uit de hand gelopen schandalen en agressieve opmerkingen, sterk gedaald. Hij loopt het risico dat de verkiezingen uitdraaien op een referendum over zijn presteren. De peilingen laten een nek-aan-nekrace zien tussen Le Pens nieuwe partij en Macrons La République en Marche: beide staan op ongeveer 20 procent, veel hoger dan alle andere partijen.
Het kan dus goed zijn dat Le Pens partij opnieuw de grootste wordt.
Zij heeft de populistische wind in Europa mee, en bovendien heeft ze op het thema Europa een strategische draai gemaakt die haar in de ogen van veel kiezers acceptabeler maakt
Zij heeft de populistische wind in Europa mee, en bovendien heeft ze op het thema Europa een strategische draai gemaakt die haar in de ogen van veel kiezers acceptabeler maakt. Na het Brexit-referendum in 2016 was Le Pen overtuigd ‘Frexiteer’. Op een verkiezingsposter stond een paar vuisten die hun boeien verbreken, met daaronder de slogan: ‘Brexit, en nu Frankrijk!’ Zij pleitte er in haar campagne voor een referendum over uittreding uit de Europese Unie te houden en de euro door een ‘nationale munt’ te vervangen. Maar gepensioneerden vreesden dat hun spaargeld minder waard zou worden; tijdens de eerste ronde stemde maar 10 procent van hen op Le Pen.
Na het debacle besloot Marine Le Pen haar standpunt over Europa te herzien. Over een referendum over het EU-lidmaatschap en een nationale munt werd niet meer gesproken. In plaats daarvan zei de partij toe te werken naar een hervormd ‘Europa van naties’. In Rome sloot dit mooi aan bij het programma van Salvini, die ook opeens niet meer uit de EU wil. Eendrachtig beloofden zij de Europese Unie opnieuw vorm te gaan geven en haar uit de klauwen van de ‘politici in de Brusselse bunker’ te wringen. Marine Le Pen wil niet langer de Europese Unie verlaten, maar die veroveren.
The Economist
Verenigd Koninkrijk | weekblad | oplage 1.337.180
Sinds jaar en dag de bijbel voor iedereen die zich interesseert voor internationaal nieuws. Liberaal, niet te verwarren met conservatief.
Nee
Marine Le Pen is onlangs 50 geworden. Dit zou haar moment moeten zijn om een belangrijke figuur in de Franse en Europese politiek te worden. De traditionele Franse centrum-rechtse partijen liggen op apegapen en president Emmanuel Macron is impopulair bij de kiezers. Le Pen heeft haar vaders partij een facelift gegeven (nationalistisch, maar niet langer openlijk racistisch) en zou met gemak de nationalistische, anti-immigratie-, anti-islam- en eurosceptische kiezers voor zich moeten kunnen winnen.
Toch heeft zij het, sinds ze bij de presidentsverkiezingen verpletterend werd verslagen door Macron, allesbehalve gemakkelijk gehad. Het lukte haar niet om zichzelf als ‘oppositieleider’ te positioneren. Eerder nog heeft haar rivaal op de linkerflank, Jean-Luc Mélenchon, zich die rol aangemeten.
Volgens een van haar oudste economische adviseurs, die onlangs de partij verliet, is ze economisch ongeletterd en begrijpt ze zelfs de meest eenvoudige financiële kwesties niet. Euro of geen euro? Belastingverlagingen of interventies door een sterke overheid? Tijdens een rampzalig verlopen televisiedebat, vlak voor de tweede stemronde vorig jaar, wist Macron haar verwarring op deze punten overtuigend aan te tonen. Sinds die tijd is er, behalve de naam van haar partij, weinig veranderd. Haar populariteit is zelfs nog wat afgenomen: slechts 16 procent van de ondervraagden noemt haar nu een ‘potentiële toekomstige president’. Toch geeft Le Pen niet op. Ondanks de naamsverandering naar Rassemblement National is haar partij nog steeds een onvervalst familiebedrijf. Er is niemand opgestaan die haar als leider zou kunnen uitdagen en zo de hegemonie van de Le Pens zou kunnen doorbreken.
Waarschijnlijk zal Rassemblement National het goed doen bij de Europese verkiezingen in mei. Protestpartijen doen het daar door de lage opkomst altijd goed. Toch gaat dat niet de aardverschuiving opleveren waar Marine Le Pen op hoopt. Het moet raar lopen of zij zal ook bij de komende presidentsverkiezingen de kandidaat voor haar partij zijn en bij de drie of vier kandidaten horen die om een plek strijden in de tweede ronde. De meeste kans maakt zij om die te winnen als het uitdraait op een tweestrijd tussen haar en Mélenchon. Maar het is onwaarschijnlijk dat dat gebeurt, aangezien het electoraat van extreemlinks en extreemrechts elkaar overlappen, vooral in het voormalig industriële en landelijke deel van Frankrijk.
Het Franse systeem met twee verkiezingsronden stelt outsiders in staat tot de tweede ronde door te dringen, maar maakt het hun moeilijk die te winnen. Je zult altijd – tenzij als je je, zoals Emmanuel Macron, in het midden positioneert – de rest van de kiezers schouder aan schouder tegenover je vinden.
Er is een abrupt einde gekomen aan Macrons onweerstaanbare opkomst. Desalniettemin heeft hij met zijn belangrijkste tegenstanders in 2022 geluk. Het moment van Marine Le Pen was daar, maar is alweer voorbij.
Auteur: John Lichfield
