Ondanks de escalerende coronacrisis in Mexico, verzet zakenman Ricardo Salinas zich openlijk tegen de sluiting van zijn bedrijven. Dat kan niet, vindt hij. ‘Het leven moet doorgaan.’
Luttele uren nadat de Mexicaanse regering maatregelen in verband met het coronavirus had afgekondigd, circuleerde er een bericht onder de 70.000 werknemers van de machtige Grupo Salinas, een conglomeraat van financiële en commerciële ondernemingen, communicatiemedia, verzekeringsmaatschappijen en energiecentrales. ‘Nu, meer dan ooit, heeft Mexico ons nodig,’ luidde het bericht. Het was een directief van Ricardo Benjamín Salinas Pliego aan zijn werknemers om door te gaan met hun werk. Van alle ondernemers die op het hoogtepunt van de pandemie opriepen geen gehoor te geven aan de richtlijnen van de regering was Salinas de meest hechte bondgenoot van president López Obrador.
‘Het gaat niet goed met ons: de straten zijn leeg, alles is gesloten, de scholen en de hotels zijn leeg, in de parken zijn geen mensen. Dat kan niet. Het leven moet doorgaan,’ verkondigde Salinas eind maart tegen zijn werknemers. De preek was bedoeld om ‘de angst die ons in zijn greep heeft’ af te schudden en ervoor te vechten dat de Mexicaanse economie niet ten onder gaat. Daarna werd een soortgelijke boodschap verkondigd in de nieuwsprogramma’s van zijn tv-zender TV Azteca, die hij tijdens de privatisering van 1993 door de regering van Carlos Salinas de Gortari [geen familie] voor een prikje had kunnen opkopen.
TV Azteca is de tv-zender met het op één na grootste publiek in het land, een zender die voornamelijk door de laagste inkomensgroepen wordt bekeken, dezelfde mensen die massaal op López Obrador hebben gestemd.
‘Let maar niet op wat López-Gatell zegt, zijn cijfers kloppen niet meer,’ zei afgelopen vrijdag de anchorman van het avondjournaal, Javier Alatorre, over de persconferentie van de staatssecretaris van Volksgezondheid, die de woordvoerder van de regering inzake de coronacrisis is.
Tamme reactie
De uitspraken, die voor veel beroering in Mexico hebben gezorgd, werden de volgende dag becommentarieerd door president López Obrador. ‘Ik denk dat mijn vriend Javier Alatorre zich vergist,’ zei hij. ‘Het was een ondoordachte uitspraak.’ Een nogal tamme reactie als je die vergelijkt met de oorlogstaal die de president gewoonlijk uitslaat als hij kritiek uit de media krijgt. ‘Handlangers van de machtsmaffia’ of scheldwoorden als ‘hoernalisten’, dat is zijn gebruikelijke munitie, maar die vuurt hij zelden af op de journalisten van TV Azteca.
Salinas Pliego haalde dezelfde week waarin de controverse woedde de op één na hoogste plaats op de Forbes List van Mexicaanse miljardairs. Alleen Carlos Slim staat nog boven hem. Als CEO van Grupo Salinas is hij erin geslaagd de mijnbouwondernemer Germán Larrea voorbij te streven en zijn kapitaal te vermeerderen tot 11,7 miljard dollar. Dat alles in 2019, het jaar waarin het moeilijk zakendoen was in Mexico.
Terwijl de Mexicaanse economie voor het eerst in tien jaar in recessie ging (0,1 procent), verwierf Salinas concessies van zowel de federale regering als het bestuur van Mexico-Stad, die beide in handen zijn van Morena, de partij van López Obrador. Het verbond tussen Salinas Pliego en López Obrador stamt uit de tijd dat de laatste nog burgemeester van de Mexicaanse hoofdstad was (2000-2005).
In de kleine uurtjes van 2 juli 2018 was de ondernemer een van de schaarse genodigden in het appartement van López Obrador die zijn overwinning in de presidentsverkiezingen vierden. Ze hieven die nacht het glas samen met personen die later een sleutelpositie zouden krijgen in de Obrador-regering: Alfonso Romo, hoofd van het kabinet van de president, en Julio Scherer, zijn juridisch adviseur.
Van de vette aanbestedingen die Grupo Salinas vorig jaar binnengesleept heeft, springt die van het telecommunicatiebedrijf (telefonie en internet) Totalplay eruit. Dat sleepte in maart twee contracten binnen voor het opzetten van een videobewakingssysteem in de hoofdstad voor 40 miljoen dollar. In augustus won het verzekeringsbedrijf Seguros Azteca van de Salinas-holding de aanbesteding voor de ongevallenpolissen van de politieagenten en andere overheidsfunctionarissen in de hoofdstad: bijna 3 miljoen dollar, 19 procent meer dan de premiekosten op jaarbasis van de afgelopen zes jaar.
Diezelfde verzekeringstak werd uitverkoren om de polissen te leveren voor ‘alle roerende en onroerende goederen’ van het ministerie van Onderwijs, waarmee een bedrag van ruim 42 miljoen dollar gemoeid was. De minister van Onderwijs, het ex-lid van de PRI (Institutioneel Revolutionaire Partij) Esteban Moctezuma Barragán, was zeventien jaar lang directeur van de Fundación Azteca, een onderdeel van Grupo Salinas.
Banco Azteca
De meest omstreden zet in de een-tweetjes tussen de regering van Morena en Grupo Salinas is de directe gunning aan Banco Azteca van het beheer over de omvangrijkste subsidiepot van de huidige regering – het grote sociale uithangbord van López Obrador – met een budget van ruim 12 miljard dollar. Het nieuwe systeem veegde in één klap alle organisaties aan de kant die van oudsher zorg droegen voor die subsidies en schoof als nieuwe speler in het veld de bank naar voren die van de consumentenorganisaties de meeste klachten heeft gekregen over de hoge tarieven die ze rekenen voor hun leningen en de manier waarop ze die innen, onder andere met bezoeken aan huis.
Toen de vertegenwoordiger van de Mededingingsautoriteit in een krantenartikel kritiek leverde op de directe gunning aan Banco Azteca zette Salinas Pliego de tegenaanval in. De advocaten van de holding klaagden hem voor zijn uitlatingen aan bij een interne waakhond. De manoeuvre werd alom gezien als een poging om een deskundige in antimonopoliezaken angst in te boezemen. Maar Grupo Salinas weet de botte bijl te hanteren, als ze dat nodig acht.
‘Ricardo Salinas heeft geld, maar hij heeft ook een sociaal verantwoordelijkheidsgevoel.’ Aldus verdedigt López Obrador zijn gemene zaak met de ondernemer, die bovendien nog lid is van zijn ondernemersadviesraad. De reden die de regering herhaaldelijk naar voren heeft gebracht ter verdediging van het feit dat ze het beheer van de subsidies aan Banco Azteca heeft gegund, is dat op die manier gebruik kan worden gemaakt van de meer dan 4000 filialen van Elektra in de behoeftigste streken van het land. Elektra is de kiem van het Salinas-imperium. Het bedrijf is een erfenis van zijn vader en vormt een unieke combinatie van detailhandel en financiële dienstverlening in de armste streken, niet alleen van Mexico, maar ook van Midden-Amerika en de Verenigde Staten.
Banco Azteca heeft een subsidiepot van ruim 12 miljard in beheer gekregen
Dat is naar het schijnt de sterkste schakel tussen de politicus en de ondernemer. Ze bedienen allebei dezelfde achterban. De armen als klant voor de een en als stemvee voor de ander. De kritiek op de formule van Salinas snijdt niettemin hout. Het is moeilijk enig sociaal gevoel te bespeuren in een onderneming die gebruikmaakt van de mazen in de wetgeving voor de banken en het gebrek aan legaliteit in een land waarin de helft van de bevolking onder de armoedegrens leeft, om persoonlijke leningen aan te bieden met vaak een rente van boven de 50 procent.
Salinas Pliego is een typisch lid van de Mexicaanse financiële elite. Hij stamt uit een van oudsher machtige familie in Monterrey, het industriële hart van het land, en zijn ondernemingen hebben geprofiteerd van de privatisering en de openbare aanbestedingen. De oorsprong van zijn vermogen dateert van het begin van de vorige eeuw, toen zijn overgrootvader een fabriek begon van koperen spijlenbedden.
‘Toen al beseften ze dat hun winkels alle dagen geopend moesten zijn en dat ze, om hun producten aan de mensen met lage inkomens te slijten, op wekelijkse afbetaling moesten verkopen,’ verklaarde in een interview met deze krant de toenmalige directeur van Banco Azteca, Luis Niño de Rivera, die in 2019 tot directeur van de Vereniging van Banken werd benoemd. Banco Azteca heeft die commerciële praktijken geërfd. Ze zijn elke dag open, van negen tot negen, en de rente en aflossing van de kredieten moeten wekelijks betaald worden, in plaats van maandelijks, zoals de standaard is voor banken. Die regelmaat wil Salinas Pliego niet opgeven, zelfs niet in tijden van covid-19.
Auteurs: David Marcial Pérez & Luis Pablo Beauregard
El País
Spanje | dagblad | oplage 185.000
Zes maanden na de dood van Franco opgericht. Prachtige tabloidkrant met exquise journalisten en bijdragen van grote Spaanse schrijvers.
