Waar het Westen Rusland financiële sancties oplegt, geniet het Kremlin grote invloed en steun in het Oosten. Zo onderhouden de Verenigde Arabische Emiraten innige geostrategische en ideologische relaties met Moskou.
In een snelle reactie op de Russische agressie jegens Oekraïne hebben de NAVO- en EU-bondgenoten een reeks strenge sancties tegen Moskou uitgevaardigd. Zo hopen ze het Kremlin de toegang tot financiële markten en wereldwijde ondersteunende netwerken te ontzeggen. Maar ook al doen deze westerse sancties ongetwijfeld pijn, ze gaan voorbij aan de grote invloed en steun die het Kremlin geniet in het Oosten. Een van de krachtigste aanjagers van de autoritaire Russische koers zijn de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) geweest. Het financiële knooppunt Dubai is een soort Club Med geworden voor despoten en hun rijkdommen.
De sterke mannen, op wie het regime van Poetin steunt, hebben de Emiraten gebruikt als wijkplaats voor witwasactiviteiten
De afgelopen tien jaar heeft Abu Dhabi zich ontwikkeld tot een van de belangrijkste strategische partners van Moskou, ook buiten het Midden-Oosten. De Russen en Emirati bundelen niet alleen hun invloed en informatienetwerken om antirevolutionairen in de Arabische wereld te mobiliseren, maar ook om antiliberalen in het Westen een steuntje in de rug te geven. De sterke mannen (siloviki), op wie het regime van Poetin steunt, hebben de Emiraten gebruikt als wijkplaats voor hun witwasactiviteiten. De staatsinvesteringsfondsen van de Emiraten hebben op hun beurt miljarden geïnvesteerd in strategische Russische activa: energie, petrochemie, logistiek en defensie.
Het is dus niet zo gek dat de VAE het Kremlin ook na de aanval op Oekraïne onvoorwaardelijk blijven steunen. Op hetzelfde moment dat de liberale wereld de Russische handelwijze veroordeelde, trok Bin Zayed voor overleg naar Moskou om de bilaterale samenwerking te versterken. Aan de oorlog maakte hij weinig woorden vuil. In oktober 2021 sprak de presidentieel adviseur van de VAE, Anwar Gargash, over een ‘dreigende Koude Oorlog’ waarin Abu Dhabi neutraal wilde blijven. Het land koos echter alsnog partij door zich van stemming te onthouden in de motie van de VN-Veiligheidsraad die de Russische agressie veroordeelde. Naast geostrategische en economische belangen, delen Rusland en de VAE een diepe ideologische vrees voor maatschappelijke mobilisatie en democratische transitie. Ruslands fobie voor de ‘kleurenrevoluties’ die pro-Russische dictators van hun sokkels trokken, vindt weerklank in Abu Dhabi, dat na de Arabische Lente de voornaamste contrarevolutionaire macht in de Arabische wereld is geworden.
Ondermijning
De pogingen van Rusland om in Oost- en Centraal-Europa de democratie te ondermijnen zijn door de VAE gekopieerd in Egypte, Libië, Syrië en Jemen. In Egypte speelde Abu Dhabi een belangrijke rol bij het organiseren van een contrarevolutie rond de Tamarod-beweging. Dit leidde tot een staatsgreep van sterke man Sisi in 2013. In Libië lijken de VAE de Wagner Group, een schimmig Russisch huurlingen-leger, te hebben gefinancierd, met de bedoeling de door de Emirati gesponsorde sterke man Haftar te helpen om de regering in Tripoli, die steun krijgt van de VN, omver te werpen. In Syrië heeft Abu Dhabi aangestuurd op een genormaliseerde verhouding met het bewind van Bashar Assad, een bond-genoot van het Kremlin. Resultaat: ondermijning van de Amerikaanse sancties tegen Damascus.
De VAE verstrekten in 2014 leningen aan Frankrijks extreemrechtse partij Front National, dat ook financiële steun kreeg van Rusland
Het gezamenlijk front van Rusland en de VAE voor autoritaire stabiliteit gaat echter verder. De invloeds- en informatienetwerken van Moskou en Abu Dhabi maken allebei ook gebruik van rechts-populistische angsten in het Westen voor migratie en voor de islam. De VAE verstrekten in 2014 leningen aan Frankrijks extreemrechtse partij Front National, dat ook financiële steun kreeg van Rusland. De lobby van de Emiraten in Brussel is vooral gericht op eurosceptisch extreemrechts, dat een natuurlijke affiniteit heeft met Rusland – een band die het Kremlin stimuleert.
De ingrijpendste bundeling van informatiemacht uitte zich misschien wel in de avances richting de Amerikaanse presidentskandidaat Trump in 2016 en 2017. De Russische bemoeienis met de Amerikaanse presidentsverkiezingen was tot daaraan toe – tijdens een inmiddels beruchte bijeenkomst op de Seychellen hadden de VAE ook nog eens geprobeerd een soort achter-kamertjesoverleg op te zetten tussen de inkomende regering-Trump en Rusland. Door zijn persoonlijke betrokkenheid werd de sterke man van de VAE, Mohammad bin Zayed, onderwerp van het Mueller-onderzoek, waardoor hij nu een beetje een paria is geworden die de Verenigde Staten sindsdien mijdt.
Terwijl de westerse partners van de Emiraten op dit moment hun uiterste best doen de afbrokkelende liberale orde te stabiliseren, zal Abu Dhabi die waarschijnlijk verder ondermijnen. De assertieve kleine staat heeft de afgelopen tien jaar boven zijn macht gepresteerd, mede dankzij het opkomende Oosten. Rusland en China zien de VAE als belangrijkste partner in een dreigende nieuwe Koude Oorlog. Ideologisch gezien zijn de neo-autoritairen van het Oosten de meest geschikte partners voor Abu Dhabi, aangezien er aan hun steun weinig voorwaarden verbonden zijn, en zij nooit zullen aandringen op liberalisering.
Belangrijk knooppunt
De VAE zijn een belangrijk knooppunt geworden voor de omzeiling van westerse sancties. Ondanks een extreem streng sanctiebewind tegen Iran, verdienen in de VAE gevestigde bedrijven geld door Iran te helpen olie de internationale markt in te sluizen. Nadat de Verenigde Staten sancties aan Venezuela oplegden, hielpen bedrijven in de VAE het Latijns-Amerikaanse land olie naar buiten te smokkelen. In Syrië hebben de VAE actief gelobbyd voor opheffing van de Amerikaanse sancties tegen het Assad-regime, omdat die normalisatie in de weg stonden.
Poetins politieke intimi hebben een fijnmazig mondiaal netwerk geweven van bedrijven en lege bv’s die invloed uitoefenen en toegang verschaffen. Sommige van deze netwerken hebben al gebruikgemaakt van de mogelijk-heden die de VAE als witwascentrale bieden. Russische oligarchen en bondgenoten van Poetin bezitten 76 stuks vastgoed in de VAE, die elk vele miljoenen waard zijn. Sommigen van hen zijn toen de westerse sancties van kracht werden al per privéjet of jacht naar Dubai uitgeweken.
Het zou vreemd zijn als de VAE Poetins netwerken niet zouden helpen om toegang te krijgen tot financiële markten
Poetins vertrouweling in investerings- en financiële zaken, Kirill Dmitriev, heeft nauwe persoonlijke banden met Mohammad bin Zayed. Het Russian Direct Investment Fund (RDIF), dat onder leiding staat van Dmitriev, participeert in het investeringsfonds Mubadala van Abu Dhabi. De huidige westerse sancties tegen Rusland vertonen hiaten die kunnen worden uitgebuit. Het zou vreemd zijn als de VAE Poetins netwerken niet zouden helpen om toegang te krijgen tot financiële markten en investeringen.
Met de oorlog in Oekraïne doet het Kremlin weer een poging de wereldorde van na de Koude Oorlog te herscheppen. De met zichzelf worstelende liberale westerse orde wordt op de proef gesteld. Dit is niet alleen een oorlog over de toekomst van de Europese veiligheidsstructuur, maar ook een oorlog waarin grote strategische narratieven en waarden in het geding zijn. Narratieven en waarden die de liberale, westerse wereld afzetten tegen modern oosters autoritarisme.
Oostelijke kamp
Deze nieuwe koude oorlog is nu heet geworden. Hij laat zien hoe de huidige multipolaire wereld westerse partners en tegenstanders voor keuzes stelt die waarschijnlijk op basis van aantrekkingskracht en soft power zullen worden gemaakt. De VAE, die zich voordoen als een westerse partner, mikken steeds meer op het oostelijke kamp. Het narratief van een nieuwe autoritaire orde dat Rusland en China verspreiden, lijkt het aantrekkelijkst voor een land dat de contrarevolutie in de Arabische wereld heeft geleid, en nu klaar is om zijn tentakels elders uit te slaan.
