Amerikaanse progressieven als Bernie Sanders willen dat de overheid iedere inwoner een baan garandeert. Een irrealistische utopie of een oplossing voor de uitdagingen van morgen, zoals robotisering?
JA
‘Een binnentrekkend leger kun je weerstaan, maar een idee
waar de tijd rijp voor is niet,’ schreef Victor Hugo ooit. Pleidooien voor een gegarandeerde werkgelegenheid in de Verenigde Staten horen bij die laatste categorie. Progressieven van allerlei pluimage, van senator Cory Booker van New Jersey tot Bernie Sanders, propageren het idee dat overheden op alle niveaus ervoor moeten zorgen dat mensen niet buiten hun wil stilzitten. Het is goed nieuws dat het werkgelegenheidsbeleid, een thema waar in ontwikkelde landen lang geen aandacht voor was, weer op de agenda komt te staan. Uit peilingen blijkt dat het idee
van werkzekerheid aanslaat: meer dan de helft van de kiezers
is ervoor. Deze verheugende populariteit heeft wel iets paradoxaals, aangezien de werkloosheid in de Verenigde Staten toch al erg laag is.
Maar dat lage werkloosheidscijfer is vertekend, omdat alleen mensen die actief zoeken worden meegerekend en niet de miljoenen die dat allang hebben opgegeven. Reken je die laatste groep wel mee, dan blijkt een op de zeven Amerikanen zonder werk te zitten. Een garantie op een baan biedt hun weer hoop in deze bikkelharde tijden.
Voor het eerst in de Britse geschiedenis loopt de stijging van het bnp niet in de pas met de stijging van de salarissen
Pleidooien voor zo’n beleid zouden in het Verenigd Koninkrijk onmiddellijk van tafel worden geveegd. Het ‘stikt’ immers van de banen en de werkloosheid is nog nooit zo laag geweest. Maar ook achter dat cijfer verbergt zich een complexere werkelijkheid, een van armoede en laagbetaalde banen. Voor het eerst in de Britse geschiedenis loopt de stijging van het bnp niet in de pas met de stijging van de salarissen.
Ondanks de mooie woorden van de regering slaagt de overheid er niet in om banen te creëren die aansluiten bij de ambities en de behoeftes van vele Britten. Ook het Verenigd Koninkrijk heeft dus veel te winnen bij baan-zekerheid: het recht op een vaste baan en een redelijk loon voor iedereen die werk zoekt maar het niet vindt.
Er klopt niets van het idee dat ruim aanbod van personeel vanzelf werkgelegenheid oplevert. Door dit waanidee zijn we juist in de huidige malaise terechtgekomen, met veel onzekere, laag-betaalde deeltijdbanen en een tekort aan vaste banen in de publieke sector. De overheid moet weer werk bieden aan iedereen die geen ander werk kan vinden, en zo economische schokken opvangen. Het is zelfs hard nodig, nu er door automatisering en kunstmatige intelligentie opnieuw veel banen dreigen te verdwijnen. De Wereldbank is zo onverantwoordelijk te stellen dat we de gevolgen van deze technologische ontwikkelingen wel kunnen opvangen door nog wat meer aan de rechten van werknemers te morrelen. Deze race naar de bodem moeten we zien te vermijden. De nieuwste technologische ontwikkelingen kosten banen, zoveel is zeker.
Bron: The Guardian | Londen
NEE
Als de VS werkzekerheid kunnen bieden en zo meer mensen aan het werk krijgen, zou dat zeer welkom zijn. Maar progressieve denkers en politici moeten erg oppassen geen beloftes te doen die ze niet waar kunnen maken. Allereerst moet onderzocht worden of een beleid van baanzekerheid überhaupt haalbaar is.
De eerste vraag is, hoeveel je met een ‘vangnetbaan’ eigenlijk zou verdienen. Waarschijnlijk een laag basisloon, naast basale sociale voorzieningen. Voor een geschoolde werknemer die zonder baan komt te zitten is dat echter bij lange na niet genoeg; hij of zij zou onder de armoedegrens uitkomen. Baanzekerheid zou veel jongeren op weg kunnen helpen, maar ik zie niet hoe hiermee het probleem van grote werkloosheid in de Rust Belt [voormalige industriële streek in het noordoosten van de VS] zou kunnen worden opgelost.
En als deze banen wel behoorlijk betaald zouden worden – zeg het dubbele van het minimumuurloon van 7 dollar 25 per uur – zouden ze erg aantrekkelijk worden voor minstens een kwart van de mensen die nu wel werk hebben, wat het risico van een ontwrichting van de economie met zich meebrengt.
Kleine bedrijfjes zouden over de kop gaan, met name restaurants en andere werkgevers met laagbetaald personeel
Stel dat je met een gegarandeerde baan 15 dollar per uur zou verdienen. Waarschijnlijk zouden zo’n 4 miljoen werklozen zo’n baan dolgraag aanpakken, plus nog eens 10 miljoen mensen die al een baan hebben, een kwart van al diegenen voor wie omschakelen een stijging van het salaris zou betekenen. Dat kost, inclusief sociale lasten, administratie en begeleiding, minimaal 60.000 dollar per werknemer. De overheidsuitgaven zouden daardoor elk jaar 840 miljard hoger uitvallen, een kwart meer dan nu. En als de salarissen van de 30 miljoen laagstbetaalden in de privésector door de maatregel met slechts vier dollar per uur zouden toenemen, zou dat de sector jaarlijks 240 miljard extra gaan kosten. Kleine bedrijfjes zouden over de kop gaan, met name restaurants en andere werkgevers met laagbetaald personeel.
We hebben het niet eens over de toch vrij fundamentele vraag wat al die nieuwe werknemers in de publieke sector precies zouden moeten doen. Een minstens even groot probleem betreft de macro-economische consequenties van deze plannen. Zodra de Federal Reserve [de Amerikaanse nationale bank] merkt dat het overheidstekort oploopt, er een tekort op de arbeidsmarkt ontstaat of er salarisverhogingen worden geëist, reageert die door de rente te verhogen. Dat heeft als effect dat de consumptie afneemt, wat alle voordelen weer ongedaan maakt.
Graag zou ik overtuigende antwoorden willen vernemen op deze dringende vragen. Tot die tijd denk ik dat we het idee van baangarantie serieus moeten nemen, maar het niet te letterlijk moeten opvatten. Gesubsidieerde banen scheppen, gerichte overheidsinvesteringen doen, mantelzorgers financieel ondersteunen en werklozen (her)scholing aanbieden, dat lijkt me een veel houdbaardere strategie.
Auteur: Lawrence Summers
Bron: Financial Times | Londen
