Het internationaal recht wordt steeds vaker ingeschakeld om de acties van westerse grootmachten aan te vechten.
Op 3 mei deed de openbaar aanklager van het Internationaal Strafhof (ICC) iets wat nog niet eerder was vertoond: hij riep op tot een einde aan wat hij de ‘intimidatie’ van het ICC noemde. Dat hof is belast met het onderzoeken, vervolgen en berechten van personen die worden beschuldigd van de ernstigste misdaden, zaken die de hele internationale gemeenschap raken, zoals genocide, misdaden tegen de menselijkheid, oorlogsmisdaden en de misdaad van agressie. Hoewel de aanklager Israël niet specifiek noemde, kwam zijn verklaring niet lang nadat Israëlische en Amerikaanse functionarissen het ICC hadden gewaarschuwd voor de gevolgen van de aanhoudingsbevelen die het hof mogelijk zou uitvaardigen in het licht van de Israëlische oorlog in Gaza, meldt Al-Jazeera.
Ha’aretz schreef dat Israël ‘tekeer was gegaan’ na het nieuws dat er wellicht arrestatiebevelen zouden volgen voor premier Benjamin Netanyahu, minister van Defensie Yoav Gallant en de chef van het leger, Herzi Halevi. Ook tegen enkele leiders van Hamas zou zo’n bevel worden uitgevaardigd vanwege de terreuraanval op Israël op 7 oktober, meldt Geneva Solutions.
Tweede front
Als deze arrestatiebevelen daadwerkelijk worden uitgevaardigd, is elk van de 123 lidstaten van het ICC verplicht om de betreffende personen te arresteren zodra die zich op hun grondgebied begeven, en ze over te dragen aan het Strafhof, zodat ze daar kunnen worden berecht. Dit verklaart volgens de website Axios waarom de Israëlische premier er bij de Amerikaanse president Joe Biden op aandrong om ‘in te grijpen’ en te voorkomen dat het hof in Den Haag deze bevelen uitvaardigt. Hij dreigde daarbij met represailles tegen de Palestijnse Autoriteit als het ICC de zaak zou doorzetten.
Deze wending betekent een tweede front op het strijdtoneel van het internationaal recht. In december 2023 was ook het Internationaal Gerechtshof (ICJ), het gerechtelijke orgaan van de Verenigde Naties, al ingeschakeld, door Zuid-Afrika; dat land beschuldigde Israël van genocide tegen de Palestijnen in Gaza. Vervolgens werd datzelfde hof in februari 2024 gevraagd zich te buigen over de rechtmatigheid van de bezetting van de Palestijnse gebieden door Israël. Voor die zaak hadden 63 staten en internationale organisaties juridische verslagen ingediend, schrijft de site Justice Info. Zoiets was nog niet eerder vertoond.
Het Gerechtshof werkt op een ander terrein: het richt zich op staten, terwijl het Strafhof zich richt op de vervolging van personen. Net als de Verenigde Staten, India, China, Rusland en Iran erkent Israël wel het Gerechtshof, maar niet het Strafhof. Palestina trad in 2015 toe tot het Statuut van Rome, het oprichtingsverdrag van het Strafhof, en erkent het Gerechtshof.
De genocide-aanklacht van Zuid-Afrika tegen Israël en de zaak van Oekraïne tegen Rusland zijn tekenen ‘dat er iets is veranderd’
Volgens Heidi Matthews, hoogleraar internationaal strafrecht aan de York-universiteit in Toronto, zijn de genocide-aanklacht van Zuid-Afrika tegen Israël en de zaak van Oekraïne tegen Rusland tekenen ‘dat er iets is veranderd’. ‘Als we kijken waar de aanklachten bij het hof vandaan komen, zien we dat staten uit, laten we zeggen, “het Zuiden” – zoals Zuid-Afrika in de genocidezaak – nu echt de mogelijkheden aangrijpen die het internationaal recht hun biedt om zich op te werken op het wereldtoneel,’ aldus Matthews op Justice Info. Die lezing wordt gedeeld door Erin McCandless, emeritus hoogleraar aan het College of Public Policy in Qatar. Op de site van Al-Jazeera zegt zij dat de oorlog van Israël tegen Hamas een voedingsbodem is gebleken voor pogingen om te waarborgen dat het internationaal recht op dezelfde manier van toepassing is op iedereen.
The Guardian ziet in alle opwinding op het gebied van het internationaal recht een teken ‘dat de westerse manier van redeneren haar beste tijd gehad heeft en [dat] de westerse overredingskracht in een multipolaire wereld aan het afnemen is. Het feit dat juist Zuid-Afrika een aanklacht heeft ingediend, een land dat in het verleden heeft geleden onder kolonialisme en apartheid, kan niemand ontgaan.’
