Ook Lula is niet almachtig

Het zou mooi zijn te geloven dat Lula – het gezicht van 
het linkse democratiseringsproject, de eerste arbeider-president 
in onze geschiedenis, de man die echt voor een historische omwenteling in Brazilië heeft gezorgd – alleen maar het slachtoffer is van een heksenjacht.

Dat zou alles veel makkelijker maken. Maar daar moet je voor geloven, met verstand lukt het niet.

Beschuldigd van corruptie deed Lula wat hij het beste kon, wat hem tot de populairste president in de geschiedenis van het land had gemaakt: Lula was Lula, de Lula die de taal van het volk spreekt omdat hij het volk als geen ander kent. En even werd de meerderheid van hen die ooit geloofden omdat er iets was om in te geloven, verleid, sterk verleid, om opnieuw te geloven. Want geloven is makkelijker.

Geen heksenjacht

De Lula van nu speelde de Lula van vroeger, omdat de Lula van vroeger niet meer bestaat. Die kan ook niet meer bestaan, want iedereen wordt gevormd door zijn ervaringen. En Lula heeft sinds hij president werd heel wat nieuwe ervaringen opgedaan. Dus veranderde zijn discours in een farce.

Het is een feit dat de regering van Lula tientallen miljoenen Brazilianen weer heeft laten meetellen en voor iedereen de levensstandaard heeft verhoogd. Dat is niet gering – wat heet, dat is geweldig.

Maar het is niet de reden waarom justitie een onderzoek naar hem heeft ingesteld. Dat heeft te maken met wat hij misschien óók gedaan heeft. Dat heeft te maken met aanwijzingen dat hij het inderdáád gedaan heeft. Net zoals andere leden van de Arbeiderspartij (PT) voor hun daden berecht en veroordeeld werden tot gevangenisstraffen. Dat is geen heksenjacht, dat is gerechtigheid.

Om in het discours van Lula te kunnen geloven moet je een gelovige zijn. Lula cultiveerde als president het mystieke beeld van hemzelf als vader van zijn onderdanen, en daarmee reduceerde hij de mensen die op hem stemden tot zijn kinderen, in plaats van ze als volwassen burgers te behandelen. In plaats van ze aan te zetten tot emancipatie en zelfbeschikking eiste hij gehoorzaamheid.

Door Dilma Rousseff als zijn opvolger aan te wijzen gaf Lula er blijk van dat hij zich almachtig voelde. En dat is wel het gevaarlijkste wat een politicus kan overkomen. Lula koos Dilma en hij bleef haar naar voren schuiven, maar daar betaalde hij een hoge prijs voor. Hij probeerde haar ook te lanceren als ‘de moeder der armen’. Maar Dilma was daar nooit het type voor. Misschien is het juist Dilma die eerlijkheid in het hele gekonkel brengt. Zij is de overduidelijke kluns, de manifeste driftkikker, degene die zich, zonder het zelf te beseffen, met de ene miskleun na de andere blootgeeft.

Dilma is een fossiel. Ze leeft mentaal nog in de twintigste eeuw en heeft geen sjoege van de grote kwesties die nu spelen

Ik keur af wat [onderzoeksrechter] Sérgio Moro en de zijnen Lula aandeden, niet omdat die laatste ex-president is, maar omdat ik me altijd heb gekeerd tegen wetshandhavers – of ze nu van politie of justitie zijn – die in de uitoefening van hun ambt misbruik maken van de armsten en kwetsbaarsten in de samenleving. Ik erken wat de regeringen van Lula en Dilma gedaan hebben om de armoede te bestrijden en de sociale mobiliteit van miljoenen te bevorderen. Zoals ik ook erken dat ze een hoofdrol hebben gespeeld in het bestrijden van racisme en het verruimen van de toegang tot het hoger onderwijs, om maar eens een paar fundamentele punten te noemen.

Maar ik keer me tegen de schandalige veronachtzaming van de mensenrechten bij grote bouwprojecten in het Amazonegebied. De bewezen aanklachten in het kader van het witwasschandaal Operaçao Lava Jato zijn daarbij nog maar het topje van de ijsberg. En het geweld dat is toegepast door Norte Energia en de federale regering, twee handen permanent op één buik, is genoegzaam bekend. Ik stel me ook teweer tegen het feit dat de rechten van de inheemse bevolking met voeten worden getreden en dat de landhervorming van de politieke agenda is verdwenen.

Ik betreur het gebrek aan investeringen in de basishygiëne en in het onderwijs, het belangrijkste instrument voor emancipatie, veel belangrijker dan koopkracht. Ook betreur ik het gebrek aan visie op de stad en op burgerschap. En ik gruwel van de oogkleppen die deze regering heeft opgezet met betrekking tot het milieu, een regelrechte misdaad in deze tijden van klimaatverandering.

Ik wijs al heel lang op de tegenstrijdigheden in het regeringsbeleid en ik ben het eens met de antropoloog Eduardo Viveiros de Castro, die zei: ‘Dilma is een fossiel.’ Mijn oordeel is dat ze mentaal nog in de twintigste eeuw leeft en geen sjoege heeft van de grote kwesties die nu spelen.

Privileges

Maar toch, zolang ze de wet niet heeft overtreden kan ik me niet scharen achter degenen die haar aftreden eisen. Ik respecteer de stem van de meerderheid, ook al ben ik het er niet mee eens. Alleen als bewezen wordt dat ze de wet heeft overtreden kan met recht een afzettingsprocedure worden gestart.

Nooit zal ik me aansluiten bij de 
demonstranten van 13 maart [tienduizenden demonstranten gingen 
de straat om te protesteren tegen de regering. Zij eisten het vertrek van president Dilma Rousseff]. Als je goed naar hen luistert hoor je hun onderliggende boodschap: het enige wat ze willen is hun privileges waarborgen.

Alles wat van belang is wordt gefrustreerd door deze polarisatie. We mogen niet vervallen in een schijndemocratie. Gezien de noodzaak van een nieuw project lijkt het me raadzaam weerstand te bieden aan de behoefte om te geloven. Ik ben liever ook in de politiek een atheïst.

Auteur: Eliane Brum

Eliane Brum schreef verschillende romans en maakte documentaires. Voor haar werk werd ze veelvuldig geprezen.

El País
Brazilië | dagblad | brasil.elpais.com
De wens een wereldwijde krant te worden, staat duidelijk in de ondertitel van El País: ‘El periódico global en español’ (‘De wereldwijde krant in het Spaans’).

Naast de Spaanse editie brengt de krant ook een ‘globale’ editie uit, die wordt gedrukt en gedistribueerd in Zuid-Amerika. Online is te kiezen voor de Braziliaanse variant; dezelfde inhoud, maar dan in het Portugees. Verder werkt El País samen met The New York Times en Le Monde.

CONTEXT: De lokale pers over de crisis in Brazilië

Binnen een week zijn er een paar nieuwe hoofdstukken toegevoegd aan het Braziliaanse politiek-juridische drama. Of oud-guerrillastrijdster Rousseff haar val nog kan voorkomen, is zeer de vraag.


De ongerustheid neemt toe over de zwaarste crisis in het land sinds links dertien jaar geleden aan de macht kwam. Nauwelijks was oud-president Lula benoemd in de regering van zijn opvolgster Dilma Rousseff – ‘om aan justitie te ontkomen’ op grond van de juridische onschendbaarheid die met deze benoeming gepaard gaat, zo benadrukken tal van media – of een lid van het Hooggerechtshof schortte dat besluit op. ‘De benoeming was bedoeld om het onderzoek met betrekking tot Lula in het kader van de operatie Lava Jato te omzeilen’, bericht de website van O Globo. Maar de regering laat zich aan dat besluit niets gelegen liggen. ‘Zolang hem geen portefeuille kan worden toegewezen, zal Lula informeel als minister functioneren’, kopt de krant Folha de São Paulo.

Tezelfdertijd gooit Sérgio Moro, de rechter van instructie die met de zaak belast is, op zijn beurt een steen in de vijver. Hij heft de geheimhouding rond het onderzoek in de affaire Lava Jato op ‘omdat het hier vergrijpen ten koste van het openbaar bestuur betreft’, aldus Jornal do Brasil. En de krant verspreidt de tekst van een telefoongesprek tussen president Rousseff en Lula, waaruit volgens Folha de São Paulo zou blijken dat men probeert justitie buitenspel te zetten. Maar ‘de rechter wakkert daarmee een sociale uitbarsting aan, en dat behoort niet tot de bevoegdheden van de rechterlijke macht’, meent het weekblad Carta Capital.

‘Dilma Rousseff ontpopt zich tot een strijdster die zich nooit zal overgeven, en Lula tot een gewonde adder, opgezwollen van zijn belustheid op wraak’

In de volgende dagen worden de straten in de Braziliaanse steden overspoeld met demonstraties voor en tegen Lula. De eis tot het aftreden van Rousseff wordt beantwoord met leuzen als ‘Lula, strijder voor het Braziliaanse volk’ en ‘Er komt geen staatsgreep!’, aldus O Globo.

De Braziliaanse media zijn al even gepolariseerd geraakt door de affaire als de publieke opinie. Zo schrijft Carta Capital, dat aan de kant staat van de regering en van Lula: ‘Volgens de harde kern van de regering is het de opzet van de rechter en van de hele affaire een einde te maken aan de Partido dos Trabalhadores (PT), de president ten val te brengen en haar voorganger uit te sluiten van bemoeienissen met de publieke zaak. Maar Lula is met zijn aantrekkingskracht in staat om een in het nauw gedreven regering een nieuwe impuls te geven.’

Daarentegen is O Globo ervan overtuigd dat de president en Lula ‘de indruk willen wekken dat de voormalige metaalarbeider die het tot president schopte, ook in staat zou zijn de schade te herstellen die mede door zijn toedoen aan de economie van het land is toegebracht. Dilma Rousseff ontpopt zich tot een strijdster die zich nooit zal overgeven, en Lula tot een gewonde adder, opgezwollen van zijn belustheid op wraak.’

Tot overmaat van ramp is de procedure om Dilma Rousseff af te zetten, die in december vorig jaar werd ingeluid, opnieuw blijven steken in het parlement, bericht O Globo.