Pronken 
met papa’s geld

Feesten op jachten, ritten in Lamborghini’s, etentjes in vijfsterrenrestaurants. Het zijn taferelen waaraan Iraniërs de afgelopen jaren gewend zijn geraakt op de sociale media. Instagram-accounts 
als The Rich Kids of Teheran zijn er geheel aan gewijd. Insta-celebs hebben tienduizenden, veelal westerse volgers gekregen.

Een van die beroemheden – de zoon van een voormalige Iraanse ambassadeur – heeft zijn volgers te kennen gegeven dat ze zich niet langer aan foto’s van zijn luxeleven moeten 
vergapen en in plaats daarvan zelf eens moeten bedenken hoe ze aan geld kunnen komen. ‘Hoelang blijven 
jullie nog jaloers op mij?’ vroeg Sasha Sobhani deze zomer in een video op Instagram. ‘Als je geen geld kunt verdienen en niet in je levensonderhoud kunt voorzien, val dan lekker dood.’ Het bericht werd later verwijderd, maar is vastgelegd op YouTube.

Nu de hernieuwde sancties van de VS 
in werking zijn getreden, kunnen jonge mensen dit vertoon van Irans ‘één procent’ steeds slechter verkroppen. Neem de 33-jarige promovendus Reza Derakhshani: ‘Ik word kwaad als ik Sasha Sobhani en jongens zoals hij zie. Ze zijn rijk geworden door de vriendjes van hun vaders. Waarom wordt zulke discriminatie in dit land getolereerd? Ik wil trouwen met een meisje van wie ik hou, maar ik kan me geen bruiloft permitteren en heb ook 
te weinig geld om daarna een huis te huren.’

Het dagelijks leven is tegenwoordig voor veel Iraniërs een worsteling. 
De prijzen van basisgoederen zijn omhooggeschoten nadat de waarde van de rial eerder dit jaar met twee derde was gedaald. Sommige producten, waaronder essentiële medicijnen, zijn moeilijk of helemaal niet te krijgen. De werkloosheid is wijdverbreid, en bijna wekelijks zijn er protesten in en om Teheran van fabrieksarbeiders die zijn ontslagen zonder enige doorbetaling van salaris.

‘Goede genen’

De kloof tussen deze wereld en die van de jene khroub (‘goede genen’ in het Perzisch) of aghazadeh (een informele term voor ‘zoon van een functionaris’) heeft al bestaande frustraties over corruptie en de voorkeursbehandeling van bevoorrechte jongeren aangewakkerd.

Volgens de Teheraanse socioloog AmanAllah Qarai Moghadam vormden die frustraties mede een voedings-bodem voor de recente protesten. ‘De “goede genen” zeggen tegen gewone mensen dat ze kunnen doodvallen, 
terwijl de bron van hun eigen rijkdom onduidelijk is,’ zegt hij. ‘Als ik de regering was, arresteerde ik deze mensen en gooide ik ze in de gevangenis.’ De term aghazadeh ontstond in de jaren negentig om kinderen van een aantal corrupte functionarissen aan te duiden. Over het buitensporige gedrag van die functionarissen gingen steeds meer geruchten.

In 2017 dook de term jene khroub op, naar aanleiding van een tv-interview waarin de zoon van een prominente, hervormingsgezinde politicus zei dat zijn succes in het bedrijfsleven te 
danken was aan ‘goede genen’. Deze opmerking leidde tot grote ophef op social media en zorgde voor talloze grappen over goede genen. Hervormingsgezinde overheidsfunctionarissen (die nogal eens verdacht worden van al te nauwe banden met het decadente Westen) zijn niet het enige doelwit. Kinderen van hardliners – onder wie Elyas Qalibaf, zoon van een conservatieve politicus die driemaal presidentskandidaat was – behoren eveneens tot degenen wier bron van rijkdom veel vragen oproept.

In Iran worden veel sociale netwerken, waaronder Instagram, geblokkeerd. 
De bevoorrechte zonen en dochters van functionarissen zijn echter niet moeilijk te vinden. Sterker, nu de 
ontberingen van de sancties voelbaar worden, lijken zij de openbaarheid juist steeds meer op te zoeken. Zo ook de 31-jarige ambassadeurszoon Sobhani, die in werkelijkheid Mohammad-Reza 
heet. Hij post foto’s van zichzelf achter het stuur van een dure auto, of feestend 
op jachten, in smoking. Zodoende is 
hij voor de gewone Iraniërs uitgegroeid tot een van de meest gehate gezichten.

Het is onduidelijk wat Sobhani, die niet in Iran woont, doet voor de kost. Wel heeft hij geprobeerd zijn bevoorrechte positie weg te wuiven. Toen zijn vader een diplomatieke post betrok in Venezuela, maakte Sobhani junior 
her en der goede vrienden, onder wie de zoon van wijlen president Hugo Chavez. ‘Ik was gewoon slim. Dat mijn vader ambassadeur was, had er niets mee te maken,’ beweert hij.

Eerder dit jaar heeft Sobhani senior zijn zoon zo goed als publiekelijk verstoten. ‘Mohammad-Reza is mijn kind. Maar qua levensstijl en overtuigingen verschilt hij van mij, en al mijn pogingen om hem op het rechte pad te brengen zijn mislukt,’ zei Ahmad Sobhani tegen Fars News Agency. Een ander stel ‘goede genen’ dat de aandacht van het publiek heeft getrokken, zijn de zoon en schoondochter 
van de Iraanse ambassadeur in Denemarken.

Amir-Mohsen Moradian en zijn vrouw, modeontwerper Anashid Hosseini, kwamen onder vuur te liggen toen er in juli foto’s van hun luxueuze huwelijksceremonie op Instagram belandden. Ze zijn inmiddels verwijderd, maar in de media werden ze breed 
uitgemeten.

Aanvankelijk waren het conservatieven en hardliners die kritiek hadden op 
de bruiloft. Logisch, want ze hoopten hiermee de ‘gematigde’, meer naar het Westen leunende regering van Hassan Rohani in diskrediet te brengen. Het publiek was het alleen te doen om de uitbundige levensstijl van de twee. In reactie op alle verontwaardiging probeerden ze op Instagram hun levensstijl uit te leggen – maar daarmee wekten ze alleen nog meer verbijstering. Hosseini stelde dat de nijpende economische situatie haar eens wel-
varende familie had gedegradeerd tot 
de middenklasse van Iran, en dat de 
op internet gedeelde foto’s van gloednieuwe merktasjes ‘nep’ waren. Haar man bezwoer dat hij maar 5000 tot 6000 dollar aan de bruiloft had uit-
gegeven.

‘Ze zijn rijk geworden door de vriendjes van hun vaders. Waarom tolereren we zulke discriminatie?’

Wat drijft deze Iraniërs ertoe om online met hun rijkdom te pronken? Eén reden, zegt Moghadam, is dat dit voor hen de enige manier is om aandacht te krijgen. Albert Boghzian, een econoom die doceert aan de universiteit van Teheran, denkt dat er meer aan de hand is. Waarom, zo vraagt hij zich af, zijn de media zo gefocust op deze rijke kinderen? ‘Dit soort corrupte mensen heb je altijd al gehad in dit land,’ stelt hij.

‘En ongetwijfeld zijn kinderen van functionarissen vaak verwende types.’ Boghzian vermoedt echter dat ze door het Westen worden gebruikt om de woede over de toenemende economische problemen in Iran verder op te poken. Ze zouden als wapens voor psychologische oorlogvoering worden ingezet. ‘Ik vind dat mensen voorzichtiger moeten zijn met hun bezwaren tegen de ongelijke verdeling van rijkdom,’ zegt hij, ‘ook al zijn die bezwaren oprecht en geloofwaardig.’

Woede oppoken

Dat Sasha Sobhani en andere rijkeluiskinderen hun landgenoten beledigen met de foto’s die ze online delen, is tot daaraan toe. Iraanse leeftijdgenoten vinden ook nog eens dat hun rechten worden geschonden. Laleh Ghavam studeerde drie jaar geleden af aan een vooraanstaande Iraanse universiteit. Met al haar topkwalificaties en haar graad in de rechten werkt ze nu als secretaresse.

‘Ik krijg 2,5 
miljoen toman (ongeveer 524 euro per maand), maar als ik een goede baan zou vinden die aansluit op mijn major, zou ik veel meer kunnen verdienen,’ zegt ze. ‘Helaas worden de goede banen gegeven aan de goede genen, en blijft er voor ons niets over.’ Socioloog 
Moghadam onderschrijft dit: ‘De 
economie en de maatschappij zijn ziek. Individuen zonder specialisatie 
kunnen heel eenvoudig enorm veel geld verdienen, alleen omdat ze belangrijke relaties hebben.’

Auteur: Rohollah Faghihi

Middle East Eye
VK | website | middleeasteye.net
Onafhankelijke nieuwssite opgericht in 2014, onder leiding van David Hearst, oud-journalist van The Guardian. Heeft een groot netwerk van correspondenten verspreid over 24 landen in het Midden-Oosten. Richt zich op politiek, economie 
en maatschappelijke onderwerpen.