Ook al zijn centrum-linkse Israëli’s tegen de bezetting, ze zien Palestijnen nog steeds als een bedreiging. Ze streven eerder naar doelmatigheid dan naar rechtvaardigheid, en naar segregatie in plaats van naar integratie of gelijkheid voor de Palestijnen, aldus politiek commentator Chemi Shalev.
Duizenden Israëli’s betoogden zaterdag 6 juni op het Rabinplein in Tel Aviv tegen de plannen van premier Netanyahu om grote delen van de Westelijke Jordaanoever per 1 juli te annexeren. Geschokt door de brute moord door de Israëlische grenspolitie op de autistische Palestijn Eyad Hallaq, een week eerder in Oost-Jeruzalem, hadden organisatoren en demonstranten hun best gedaan het anti-annexatieprotest op één lijn te brengen met het aanzwellende tij van de massale Black Lives Matter-demonstraties in Amerikaanse steden en elders in de wereld. Ze zwaaiden met borden waarop ‘Palestinian Lives Matter’ stond, ze eisten ‘Gerechtigheid voor Eyad’ en confronteerden de politie met slogans als ‘Wie beschermen jullie echt?’
Nadat de meeste demonstranten naar huis waren gegaan, wist een militante groep van ongeveer tweehonderd man de politie te dwingen hen met geweld uiteen te drijven. Dit leidde ertoe dat agenten Ha’aretz-fotograaf Tomer Appelbaum en andere journalisten aanvielen, wat te zien is op compromitterende video’s en persfoto’s die mooi aansluiten op het ongunstige beeld van politieoptredens dat tegenwoordig in de Verenigde Staten en elders overheerst.
Je kunt je afvragen of er helemaal geen overeenkomst is tussen de unieke, honderdjarige geschiedenis van confrontatie die Israëli’s en Palestijnen delen, en de al vierhonderd jaar durende onderdrukking en discriminatie van Afro-Amerikanen door witte Amerikanen. In ieder geval is er één in het oog springend verschil: de Amerikaanse publieke opinie heeft inmiddels oog gekregen voor de grieven van de zwarte bevolking, terwijl de meeste Israëli’s – zelfs de meeste leden van centrumlinks – de Palestijnen, althans degenen die buiten de voormalige Groene Lijn wonen, blijven zien als een levensgevaarlijke vijand die vastbesloten is hun land te vernietigen.
Dovemansoren
Ook al deden de demonstranten in Israël hun best om de Amerikaanse woede na te bootsen, hun inspanningen zullen grotendeels aan dovemansoren gericht zijn geweest. Israëli’s beschouwen Palestijnen als een constante bedreiging. Velen – misschien nog altijd een minderheid kunnen het pas sinds kort opbrengen om de systematische discriminatie van Israëlische Arabieren te erkennen. Net als zwarte Amerikanen genieten die formeel dezelfde wettelijke rechten als alle andere burgers, maar is de praktijk anders. Weliswaar zijn liberale Israëli’s in principe tegen de bezetting, maar hun sympathie voor de benarde situatie van Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza is op zijn zachtst gezegd beperkt.
De meeste Israëli’s, ook die van centrum-links, beschouwen annexatie als de doodsteek voor de tweestatenoplossing, die in hun ogen de enige manier is om te voorkomen dat Israël verandert in een apartheidsstaat of binationale staat. Ze verzetten zich op morele gronden wellicht tegen apartheid, maar verafschuwen de binationale optie, eenvoudigweg omdat daarmee wordt voldaan aan de overkoepelende eis van hun Amerikaanse tegenhangers: gelijke rechten, inclusief het stemrecht. Dát wordt gezien als het einde van de ‘Joodse staat’ waarmee ze zich blijven identificeren.
Keer op keer wijzen peilingen uit dat de meeste Israëli’s de Palestijnen beschouwen als geweld- en terreurplegers die weigeren het bestaansrecht van Israël te erkennen. Tegenstanders van de huidige regering verafschuwen Israëlisch rechts, beschouwen Netanyahu’s annexatiemanoeuvres als een ramp in wording, betreuren zelfs de ontberingen van de bezetting, zowel voor de Israëlische bezetters als voor de bezette Palestijnen. Toch onderschrijven ze nog vaak de fameuze stelregel van wijlen de Israëlische politicus en diplomaat Abba Eban: Palestijnen laten nooit een kans voorbij gaan om een kans voorbij te laten gaan.
De commotie na de moord op Hallaq werd nog aangewakkerd door een stroom recente gevallen van politiegeweld, vooral tegen Ethiopische joden met een donkere huidskleur. Desalniettemin zijn de Israëli’s er nog lang niet aan toe om zo’n hekel aan hun politie en strijdkrachten op de Westelijke Jordaanoever te ontwikkelen als progressieve Amerikanen aan de politie in hún land hebben gekregen. De veiligheidsdiensten moeten misschien wat rotte appelen verwijderen en hun algehele houding verdient verbetering, maar ze worden nog steeds beschouwd als beschermers van het land en zijn burgers, de tegenstanders van annexatie inbegrepen. Niemand heeft ooit voorgesteld om hele politieafdelingen te ontmantelen, zoals in de VS is gebeurd, en niemand zal dat voorlopig doen.
De grote verschillen in geschiedenis en omstandigheden daargelaten, zou je kunnen stellen dat Israëli’s een generatie of twee achterlopen op wit Amerika. Voor het overgrote deel van de vierhonderd jaar dat er mensen van Afrikaanse afkomst op het Amerikaanse continent wonen, en zelfs nadat de slavernij was afgeschaft, konden de meeste witte Amerikanen goed leven met de flagrante discriminatie en rechteloosheid van zwarten in het zuiden, en met de elders heersende, subtielere maar niet minder aanstootgevende vooringenomenheid, onverdraagzaamheid en het politiegeweld.
Openlijk racisme
De meeste Amerikanen, onder wie velen die de Burgerrechtenbeweging steunden, bleven zwarte demonstranten zien als gevaarlijk, gewelddadig en grotendeels verantwoordelijk voor hun eigen droevige situatie. Van Richard Nixon in 1968 tot en met Donald Trump in 2016 trokken succesvolle Republikeinse presidentskandidaten niet alleen profijt van het openlijke racisme waarmee veel van hun trouwe aanhangers waren behept, maar ook van de diepgewortelde angst bij degenen die gelijke rechten in principe steunden. Want ook zij bleven Afro-Amerikanen zien als een dodelijke bedreiging voor hun manier van leven – precies zoals de meeste Israëli’s de Palestijnen zien.
Net als de Israëli’s nu, schitterden liberale Amerikanen veelal door afwezigheid in de massaprotesten die Afro-Amerikanen en hun aanhangers vanaf eind jaren zestig hielden. Rechtse politici die munt wilden slaan uit de angsten van burgers, stelden dergelijke protesten – niet geheel zonder aanleiding – gelijk aan geweld, radicalisme en anti-Amerikanisme. Alleen de meest radicale elementen vereenzelvigden zich met of steunden het zwarte militantisme, dat onveranderlijk gelijk werd gesteld aan vijandigheid jegens witte Amerikanen.
Evenzo schuwen ook Israëlische voorvechters van Palestijnse zelfbeschikking demonstraties waarin niet alleen wordt geprotesteerd tegen annexatie en de meedogenloze bezettingspolitiek, maar ook – zoals tijdens de demonstratie op 6 juni – kritiek wordt geleverd op de Israëlische politie of het leger in het algemeen, en waar antizionistische slogans tegen de ‘erfzonde’ van het Israëlische establishment te horen zijn.
Nationalistische kloof
De collectieve afkeer in de VS van het politieoptreden en de overweldigende kracht van een oprecht massaprotest zijn sterker gebleken dan Trumps pogingen om de demonstraties van Black Lives Matter in diskrediet te brengen. Vergeefs legde hij de nadruk op plunderingen en geweld, en riep hij het verzonnen spookbeeld van Antifa als aanstichter van terrorisme op.
Rechtse Israëli’s slaagden er daarentegen onmiddellijk in het op zich succesvolle protest van links op 6 juni verdacht te maken door de aandacht te vestigen op het handjevol Palestijnse vlaggen, de paar borden met teksten over de Palestijnse Nakba [de exodus in 1948 voor de oprichting van de staat Israël], en de incidentele oproepen tot afschaffing van het zionisme. Rechts kon bovendien rekenen op de actieve hulp van zich steeds onderdaniger opstellende media.
Israël telt misschien nogal wat racisten die vinden dat Arabieren inherent inferieur zijn en geen emancipatie verdienen, maar het is de voortdurende nationalistische strijd die de meeste Israëlische burgers ervan weerhoudt schouder aan schouder te staan met de evident onderdrukten. Een hartverscheurend filmpje van Israëlische politiemannen of soldaten die een weerloze Palestijn vermoorden zou de balans enigszins in Palestijns voordeel kunnen doen kantelen. Dit zit misschien achter de pogingen van de regering om publicatie te voorkomen van bodycamvideo’s waarin de moord op Hallaq in Oost-Jeruzalem te zien zou zijn.
Veel Israëli vinden dat Arabieren inherent inferieur zijn
Het aanhoudende conflict, en de nationalistische kloof die er het resultaat van is, zullen echter een wig blijven drijven tussen zionistisch en niet zionistisch links, én tussen links en het grootste deel van de Israëlische publieke opinie, inclusief mensen die op zich fervente tegenstanders zijn van annexatie en de bezetting.
Om die reden zal het zogenaamde centrum-linkse blok hoogstwaarschijnlijk verdeeld en verzwakt blijven ten opzichte van het verenigde, nationalistische en op annexatie beluste rechts. Een bewijs is het recente overlopen van Benny Gantz naar Netanyahu en diens rechtse bondgenoten. Als er ook maar een kleine kans is op een verenigd en krachtig protest zoals dat de VS nu overspoelt, komt dat er waarschijnlijk pas bij de afkondiging van de annexatie en de officiële doodverklaring van de tweestatenoplossing. De enige overgebleven opties zijn dan apartheid, of het principe van ‘één persoon één stem’, waarvoor Amerikaanse activisten met succes ijverden bij het Hooggerechtshof inzake burgerrechten in de jaren zestig.
De verwachtingen kunnen beter niet hooggespannen zijn. Het kostte de VS honderden jaren na de invoering van de slavernij en tientallen jaren wijdverbreide discriminatie en onrechtvaardige behandeling om van koers te veranderen – als daarvan inmiddels werkelijk sprake is – en Afro Amerikanen te beschouwen als mensen die een volledig gelijke behandeling verdienen. Een dergelijk veranderingsproces kan in Israël nog vele jaren vergen, als het er ooit van komt.
Auteur: Chemi Shalev
Ha’aretz
Israël | dagblad | oplage 80.000
Het eerste Hebreeuwse dagblad, dat in 1919 onder Engels mandaat uitkwam. ‘Het land’ is dé krant voor Israëlische politici en intellectuelen.
