Drie jaar geleden tijdens de ramadan werd de Saoedische tv-serie Makhraj 7 uitgezonden. De serie blies het debat over een netelig onderwerp in het Midden-Oosten nieuw leven in: het Arabisch-Israëlische conflict.
Keuze uit het archief
Tijdens de ramadan komen er ieder jaar weer nieuwe programma’s op de Arabische televisie. Drie jaar geleden opende de serie Makhraj 7 de ogen van veel Arabieren, door in te zoomen op een online vriendschap tussen een jong Saoedisch jongetje en een leeftijdsgenoot uit Israël. Een onderbelicht onderwerp in de Arabische televisiewereld, zo bleek.
Ramadan betekent: nieuwe televisieprogramma’s. Dat is een moderne traditie geworden in de Arabische wereld. De gedeelde, grensoverschrijdende tv-ervaring zorgt voor saamhorigheid onder Arabischsprekenden wereldwijd. Maar de reacties op deze programma’s lopen soms wel behoorlijk uiteen, en dat leidt tot strubbelingen. Dit jaar vormt daarop geen uitzondering.
Na de eerste vastendag komen de meeste gezinnen bij elkaar om te zien wat voor ramadanentertainment de satellietkanalen te bieden hebben. Elk jaar zorgen grote productie- en reclamebudgetten voor een overvloed aan programma’s op de eerste dag van de vastenmaand.
Dit jaar is Nasser Al Qasabi, de beroemdste televisiester van Saoedi-Arabië, terug op MBC met een programma getiteld Makhraj 7 [‘Uitgang 7’]. Het gaat in op recente veranderingen in het moderne Saoedi-Arabië: van vrouwen die de publieke ruimte veroveren tot de gevolgen van videogames, niets laten Al Qasabi’s personages – de ambtenaar Dokhi en diens gezin – onbesproken. Onder de dekmantel van humor komen serieuze kwesties op genuanceerde en invoelende wijze aan de orde.
Het onderwerp van de derde aflevering maakte niet alleen in Saoedi-Arabië maar in de hele Arabische wereld veel los: de Israëlische bezetting van Palestina en contacten met Israëliërs. Al tientallen jaren lang is dat een taboe-onderwerp, maar de afgelopen jaren zijn er toch vragen gerezen over hoe Arabieren zich tot Israëliërs moeten verhouden, nu de geopolitieke verhoudingen in de regio aan het verschuiven zijn.
Egypte en Jordanië hebben vredesverdragen gesloten met Israël, maar de meeste andere Arabische landen blijven een boycot van de staat Israël zien als het meest effectieve middel om de illegale bezetting van Palestina te bestrijden. Dit beleid vertoont inmiddels echter haarscheuren.
De bewuste aflevering van Makhraj 7 begint met Dokhi’s ontdekking dat zijn tienjarige zoon Ziyad via een onlinegame vriendschap heeft gesloten met een Israëliër. Dokhi is zowel boos over deze vriendschap als in de war over hoe jonge mensen die elkaar niet kennen online met elkaar kunnen communiceren. Dokhi neemt zich heilig voor om Ziyad te beletten contact te hebben met de Israëliër, maar realiseert zich dat hij eigenlijk niet weet hoe hij dat moet aanpakken.
En als hij deze ‘ramp’ voorlegt aan andere familieleden stuit hij op verschillende opvattingen. Op die manier wordt het idee dat alle Saoedi’s hetzelfde standpunt over Israël hebben onderuitgehaald. Dokhi’s echtgenote is niet geïnteresseerd in de implicaties van het contact, maar zijn broer is bang dat de autoriteiten de vriendschap als ‘verraad’ zullen beschouwen. Ondertussen besluit Dokhi’s jonge en idealistische dochter Hadeel om haar broer te boycotten totdat hij ‘elke relatie met de vijand verbreekt’.
‘De belangrijkste kwestie’
De meest veelzeggende reactie is misschien die van een jonge Saoedische bezorger. Tussen hem en Hadeel lijkt er een liefde te ontluiken. Zij zoekt steeds een aanleiding om artikelen uit zijn winkel te bestellen zodat zij hem aan de poorten van de familiewoning kan treffen. Maar in deze aflevering vraagt ze de bezorger naar zijn mening over ‘de belangrijkste kwestie’, waarmee zij doelt op de Israëlische kwestie. Dat zou duidelijk moeten zijn, maar hij antwoordt doodgemoedereerd: ‘Welke?’
Dokhi’s dochter is geschokt dat de Palestijnse zaak bij haar potentiële geliefde geen prioriteit heeft. De jongeman houdt haar voor dat een behoorlijke baan vinden en elke dag het hoofd boven water houden zijn prioriteit hebben. ‘Dan kan ik de Arabische wereld van mijn problemen verlossen, in plaats van zonder werk te zitten en te praten over zogenaamde kwesties.’
Het meest controversiële standpunt is dat van Dokhi’s schoonvader, Jabir. Hij beweert dat er geen problemen zijn met Israël, en mijmert over de geweldige zaken die hij er zou kunnen doen. De echte vijand, zo beweert hij, zijn ‘degenen die ons voor lief nemen’.
Op Dokhi’s vraag wie hij bedoelt, zegt Jabir: de Palestijnen die Saoedi-Arabië bekritiseren en nooit dankbaar zijn geweest voor de jarenlange steun die ze hebben gekregen. Dan volgt een lange monoloog van Jabir vol vooroordelen en onnauwkeurigheden, een scène die vervolgens op social media-accounts werd gepost omdat die de ‘ware’ Saoedische positie jegens Israël zou onthullen.
Verwarring
In werkelijkheid is daar geen sprake van. Het uitlichten van deze scène, zonder context of begrip van de complexe ideeën die in het veertig minuten durende programma aan bod komen, leidt alleen maar tot nog grotere verwarring in de Arabische wereld. De realiteit is dat Jabir wordt voorgesteld als een lastpak – een corrupte man die uit elke situatie persoonlijk voordeel probeert te halen, zonder rekening te houden met het welzijn van anderen, zelfs niet dat van zijn eigen kleinkinderen.
Bovendien is Dokhi’s reactie op Jabir ondubbelzinnig: hij wijst met klem op de morele noodzaak om de Israëlische bezetting te verwerpen en houdt staande dat de Palestijnse zaak zowel rechtvaardig als belangrijk is, ook al bevallen sommige Palestijnse leiders je niet.
Het script van de aflevering getuigt van durf en gaat zonder omhaal in op misvattingen en grieven die bij Arabieren leven. In plaats van de aflevering in haar geheel te bezien en de daarin uitgemeten, zeer emotionele kwesties te bespreken, was een deel van de onlinereacties bekrompen, onwetend en ongenuanceerd. Dat is een benadering waar de Palestijnen al lang onder lijden en waarvan de Israëlische bezetting alleen maar heeft geprofiteerd.
Makhraj 7 stelt ons in staat taboes te bespreken
Tegenwoordig reageren mensen vaak alleen op een kop, een clip van dertig seconden uit een scène van vijf minuten, lezen ze zelden een artikel in zijn geheel of nemen ze niet de moeite een programma van begin tot eind te bekijken om daadwerkelijk iets op te steken of een argument te begrijpen. Door technologie en het gemak waarmee tekst, foto’s en video’s zich verspreiden, worden vooroordelen versterkt. Maar programma’s zoals Makhraj 7 zijn belangrijk omdat ze ons in staat stellen onderwerpen te bespreken die vaak als taboe worden beschouwd.
Aan het eind van de aflevering houdt ieder vast aan zijn of haar eigen mening. Uit egoïstisch pragmatisme is niemand bereid of in staat om diepgewortelde overtuigingen bij te stellen. Het vermogen om problemen op een genuanceerde manier aan te pakken gaat in het dagelijks leven vaak verloren, maar in Makhraj 7 wordt het hervonden. Ondertussen eindigt het korte contact van Ziyad met zijn Israëlische vriend wanneer hij een bepaald level van de videogame heeft bereikt en simpelweg doorgaat naar het volgende, niets wijzer geworden.
