Russische kosmonauten verlaten het schip

Het Russische ruimtevaartagentschap Roscosmos is er slecht aan toe. De afgelopen twee jaar zijn er vijf kosmonauten vertrokken, en vijf andere staan op het punt hetzelfde te doen. De pijlers van het team zijn al weg: Maksim Soerajev, Roman Romanenko, Oleg Kotov, Sergej Revin en Aleksandr Samokoetjajev. In maart is het team Sergej Volkov kwijtgeraakt, een vakman pur sang, wiens vader ook kosmonaut was. En nu opnieuw een zware slag: Guennadi Padalka, een van de meest illustere kosmonauten van het ruimtevaartagentschap en houder van het wereldrecord ruimtedagen, heeft het team van trainingscentrum Joeri Gagarin eveneens verlaten. ‘Geen enkele kans om te vliegen, geen werk in het centrum, ik heb er genoeg van om niets te doen,’ was zijn commentaar. Je zou kunnen denken dat het om een geval op zich ging, als niet alle erfgenamen van Gagarin die ik te spreken heb gekregen, gepensioneerd of nog actief, precies hetzelfde hadden gezegd, zonder het met elkaar af te stemmen! We zijn dus getuige van ernstig mismanagement ten aanzien van de kosmonauten.

Mijn eerste reactie op de bekendmaking van dit massale vertrek was geschokt en verbaasd: ‘Waarom hebben jullie je mond gehouden en het probleem niet eerder aangekaart? Nu voltrekt zich een ramp!’ Maar zo zitten ze nu eenmaal in elkaar, deze militaire piloten en discrete ruimtevaartingenieurs: klagen heeft geen zin, je moet het zelf oplossen. Sorry dat ik het zeg, maar dat is discutabel, want jullie zijn van belastinggeld getraind om ruimtemissies uit te voeren, dus heeft de samenleving er recht op te weten op welke manier de staat gebruik heeft gemaakt van jullie capaciteiten, van jullie ervaring, van het enthousiasme waarmee jullie soms wel vijftien jaar op jullie eerste vlucht hebben gewacht! En anders hadden jullie, na uitgebreid te zijn getraind en maar maximaal twee vluchten te hebben gemaakt, jullie geluk elders kunnen beproeven.

Ervaringsoverdracht

‘Maar kijk eens waar ze naartoe gaan, ze willen allemaal parlementslid worden!’ zeggen boze tongen. Drie van de kosmonauten die de afgelopen tijd zijn vertrokken zitten nu inderdaad in de Doema (Roman Romanenko, Maksim Soerajev en Elena Serova), als afgevaardigden van de partij Verenigd Rusland, die momenteel aan de macht is. Ze doen hun best om zich nuttig te maken. Ik durf te wedden dat als ze nodig waren geweest in het trainingscentrum, men ze niet zou hebben laten gaan. Ze zouden graag vluchten hebben gemaakt, jongeren hebben opgeleid, hun ervaring hebben overgedragen. Maar dat is helaas niet gebeurd.

‘Iedereen in ruimtevaartkringen weet dat er al drie of vier jaar een ongezonde sfeer heerst in het trainingscentrum, als het niet langer is,’ vertrouwt de gerespecteerde kosmonaut Pavel Vinogradov mij toe. ‘Het conflict heeft langzaam doorgeëtterd sinds de samenvoeging van de drie teams: dat van het trainingscentrum Joeri Gagarin, dat van RKK Energia (het bedrijf dat de ruimteschepen bouwt) en dat van het Biomedisch Instituut van de Academie van Natuurwetenschappen. Het nieuwe team heeft als basis het trainingscentrum Sterrenstad, ten noordoosten van Moskou. Alle kosmonauten met een biomedische of ingenieursopleiding hebben er andere taken gekregen. De facto zijn we ons gespecialiseerde team van technisch geschoolde kosmonauten van Energia en medisch geschoolde kosmonauten van het Biomedisch Instituut kwijtgeraakt.’

Pavel Vinogradov voegt eraan toe: ‘De specialisten hebben al vijf jaar geleden voorspeld dat daarmee het hele systeem zou worden opgeblazen, en dat maken we nu mee. In plaats van zich te ontplooien als vaklieden, naar voorbeeld van de beroemde arts en kosmonaut Valeri Poljakov, die zich na zijn pensionering als kosmonaut in 1995 in de ruimtevaartgeneeskunde specialiseerde, moeten de beste ingenieurs en artsen nu op de schoolbankjes vegeteren tot aan hun pensioen. Want wat heeft dit unieke team van kosmonauten nog van het trainingscentrum te verwachten? Een eindeloze opleiding in de hoop dat je op een dag voor een vlucht wordt geselecteerd. Wat hebben topfiguren als Volkov of Padalka nog in zo’n systeem te zoeken?’

Het trainingscentrum voor kosmonauten heeft kennelijk geen psycholoog in dienst die de directie had kunnen raadplegen voordat ze Sergej Volkov voorstelde persattaché van het centrum te worden. Gekker moest het niet worden: een jonge kolonel op het toppunt van zijn fysieke kunnen, die de meest gecompliceerde ruimtemissies heeft uitgevoerd en na drie vluchten net de smaak te pakken heeft gekregen, een kantoorbaan aanbieden. Dat heeft hem er naar het schijnt toe gebracht ontslag te nemen. Helaas heeft hij geen reden voor zijn vertrek willen geven. Wat doet hij nu? Voorlopig niets. Sergej is op zoek naar werk.

Guennadi Padalka heeft meer vluchten op zijn conto, vijf om precies te zijn. Hij is het die op 12 september 2015 het nieuwe wereldrecord ruimtedagen op zijn naam bracht: 878! Hij mikte op duizend dagen, omdat het voor de wetenschap belangrijk is gegevens te verzamelen over de capaciteiten en mogelijkheden van het menselijk lichaam. Helaas zal Rusland nog lang op zijn volgende record moeten wachten. De kosmonaut Padalka, Held van de Russische Federatie, ridder derde klasse van de Orde van Verdienste voor het Vaderland, die nog maar 122 dagen nodig had om een rond getal te bereiken, zal zijn droom niet kunnen waarmaken. En dat was belangrijk voor hem, en voor het prestige van het land, en om kleine jongetjes met begerige ogen naar een carrière als kosmonaut te laten uitkijken.

Als antwoord op de verwijten dat het zijn helden schandelijk tekortdoet, heeft het centrum te verstaan gegeven dat de 58-jarige Padalka zijn tijd heeft gehad en plaats moet maken voor jongeren. Maar naar mannen met de fysieke capaciteiten van Guennadi Ivanovitsj Padalka moet je met een lantaarntje zoeken! ‘Een briljante piloot die nog verscheidene vluchten had kunnen maken, die jongeren had kunnen meenemen om hen op te leiden,’ zeggen zijn teamgenoten. ‘Als je hem niet kunt laten vliegen, vind dan een interessante baan voor hem op de grond.’ Volgens zijn collega-kosmonauten is Padalka geen wispelturige held, niet iemand die alles op een zilveren schaaltje aangereikt wil krijgen. Als het trainingscentrum hem een baan had aangeboden die strookte met zijn capaciteiten, zou hij gebleven zijn.

‘Het niveau daalt met elke nieuwe bemanning’

Ondertussen zal de vlucht van ervaren kosmonauten uit de sector op een dag voor grote problemen kunnen zorgen. ‘Momenteel zitten ze bij elke lancering te trillen omdat ze niet weten wat ze van de jongeren kunnen verwachten,’ zeggen de oude rotten. ‘Ze worden vanaf de Aarde zo goed mogelijk begeleid, zodat de veiligheid gegarandeerd is. Maar objectief gezien daalt het professionele niveau met elke nieuwe bemanning.’ Er spelen factoren in de ruimte die je niet uit de handboeken kunt leren. Net als bij chirurgie moet je de hand van de meester kunnen zien, kunnen leren denken zoals hij in moeilijke situaties, de staat van de technische apparatuur kunnen inschatten. Degenen die je momenteel zelfstandig kunt laten vliegen zijn op de vingers van één hand te tellen. Luister naar wat de veteranen zeggen: ‘Momenteel zit sinds 20 april Fjodor Joertsjikin daarboven (aan boord van het internationale ruimtestation ISS); deze zomer vertrekt Sergej Rjazanski, en daarna Aleksandr Missoerkin. Maar de anderen… die kun je niet alleen laten vliegen.’

Ten aanzien van de onverschillige houding tegenover de ervaren kosmonauten die, zelfs als ze zelf niet meer zouden vliegen zich in het trainingscentrum verdienstelijk hadden kunnen maken bij de opleiding van jongere collega’s, hebben de leden van het team hun bezorgdheid geuit tot in de hoogste echelons, te beginnen bij de generaals. Desondanks heeft een bron die nauwe banden onderhoudt met de directie van het staatsbedrijf mij verzekerd dat er geen enkele officiële brief van de kosmonauten is binnengekomen over de situatie in het trainingscentrum.

Iedereen gaat gebukt onder de noodzaak om bij gebrek aan middelen het mes te zetten in de Russische bemanningen op het internationale ruimtestation ISS. Het is het gebruikelijke liedje: ‘Er is geen geld meer, maar houd jullie goed.’ Geen geld, geen vluchten, of maar heel weinig vluchten, wat betekent dat degenen die tot elke prijs een ruimtereis willen maken, ook al is het maar één keer, hun ellebogen zullen moeten gebruiken ten koste van hun kameraden. ‘Waar vroeger de piloten en ingenieurs uit de meest verdienstelijke kandidaten werden geselecteerd, valt nu de eer te beurt aan degenen die het loyaalst zijn aan twee of drie mensen in de directe omgeving van de directeur van het centrum. Wie niet loyaal aan hen is, zoals Padalka, valt buiten de boot,’ aldus iemand die ik sprak in Sterrenstad.

‘Wat jammer dat zo’n intelligente, ervaren en gemotiveerde man met zo’n magnifieke carrière als piloot het team verlaat! Dat doet echt pijn.’ Ziedaar de reactie op het lot van Padalka van Sergej Krikalev, directeur pilotenopleiding van Roscosmos en vroegere houder van het wereldrecord ruimtedagen.

Naschrift:
Roscosmos en het trainingscentrum voor kosmonauten onthielden zich van commentaar.

Auteur: Natalia Vedeneeva
Vertaler: Peter Bergsma

Openingsbeeld: Kleedkamer in Sterrenstad.

Moskovski Komsomolets
Rusland | dagblad | oplage 1.160.000

Naar het sensationele neigend dagblad waar tussen de lichte en soms schunnige onderwerpen belangrijk nieuws is te vinden.