Kan SPD-kandidaat Martin Schulz een voorbeeld nemen aan Emmanuel Macron of Jeremy Corbyn? Nee, stelt de conservatieve Frankfurter Allgemeine Zeitung. En een derde weg is er eigenlijk ook niet.
Zijn de kaarten al geschud? De eerste helft van het verkiezingsjaar was een soort nachtmerrie voor de SPD. Eerst was er het laaiende enthousiasme over de nieuwe voorzitter en kanselierskandidaat, waarbij nog altijd vraagtekens kunnen worden gezet. Toen de verpletterende deelstaatverkiezingen. En nu is alles weer als vanouds: Merkel heerst.
Veel redenen voor de raketstart van Schulz hebben aan overtuigingskracht ingeboet omdat ze in tegenspraak zijn met de sterke neergang die hij sindsdien beleeft. Schulz is er niet in geslaagd een thema te benoemen dat de Duitsers aanspreekt, en kennelijk is het ook geen voordeel tegenover Angela Merkel en de grote coalitie [CDU/CSU en SPD] om aan de zijlijn te staan en de rol van onbevlekte te willen spelen. Misschien was dat het geval in het voorjaar, op een gunstig moment. Er zijn echter maar weinig politici die langere tijd kunnen inspelen op een hunkering zonder daarvoor een podium te hebben in de instituties waarvan ze juist als tegenvoeters worden beschouwd. Schulz ontbreekt het althans aan optredens in de Bondsdag.
Derde optie?
Dat is niet het enige waar het de kanselierskandidaat aan ontbreekt. De SPD wordt niet meer alleen beoordeeld op de drie nederlagen in de deelstaatverkiezingen. Het succes van twee heel verschillende sociaal-democraten, Jeremy Corbyn en Emmanuel Macron, zou de partij een impuls kunnen geven. De SPD heeft echter grote moeite om een keuze maken tussen die twee. Niet omdat ze hen allebei zo goed vindt, maar omdat beiden zijn zoals de SPD niet meer wil zijn. De een is te zeer een betonsocialist, de ander is wat niet alleen binnen Die Linke maar ook binnen de SPD wordt afgedaan als neoliberaal. Met de Corbyn-Macron-verlegenheid van de SPD wordt de vinger precies op de zere plek gelegd: ja, en wat nu, is er niet een derde optie?
Van Schulz mag je verwachten dat hij het het liefst zo zou doen als Macron. Al in de sociaal-democratische lente leek het erop dat de Schulz-stoet met een Schulz-lijst in de Schulz-herfst naar de Schulz-verkiezingen zou gaan trekken. Sigmar Gabriel [minister van Buitenlandse Zaken in het huidige kabinet-Merkel] heeft een bijeenkomst van de SPD al eens geënthousiasmeerd met de opmerking dat de partij weer meer ‘een beweging’ moest worden, zoals ooit in de gouden jaren zeventig. Gabriels worsteling bestond voor een groot deel in een strijd tegen het keurslijf van de partij. Daarin ingesnoerd zal de SPD geen kanselier afleveren. Het probleem voor Schulz is dat hij geen Macron is, hoewel hij beslist een beweging in gang heeft gezet. Maar hij is weer ingesnoerd.
Er zijn echter kanselierskandidaten van de SPD geweest die minder bewegingsruimte hadden. Schulz is ten slotte ook geen Corbyn, die alleen maar geluk heeft dat zijn oudbakken boodschap door de sombere Britse perspectieven op veel kiezers overkomt als een veilige haven. Waarschijnlijk vergaat het hem net als Schulz aan het begin van het jaar: hij weet helemaal niet wat hem overkomt. De situatie in Duitsland is echter een heel andere dan die in Groot-Brittannië of Frankrijk. Elke poging die landen erbij te betrekken loopt voor Schulz uit op een aanval van links tegen sociaal-democratische halfhartigheid en van rechts tegen een vermeende rood-rood-groene samenzwering.
Schulz’ boodschap van ‘rechtvaardigheid’ zal daarom alleen aanslaan als die een snaar raakt die met rechtvaardigheid – een paradox die de SPD bij veel verkiezingen achtervolgt – niet veel meer van doen heeft. Schulz probeert dat met trefwoorden als ‘investeringen’, motto’s als ‘pensioen in plaats van bewapening’ en een belastingplan met lastenverlichting voor de lage en middeninkomens.
Op de pensioenplannen van de SPD wil de CDU helemaal niet reageren. Dat grenst aan een weigering om een verkiezingsstrijd te voeren. De binnenlandse veiligheid heeft de SPD maandenlang achteloos overgelaten aan de CDU; ook hierop is een reactie dus helemaal niet meer nodig. Wat er ook in de verkiezingsprogramma’s staat, de Union [CDU/CSU] lijkt alweer dezelfde positie te hebben ingenomen als toen ze in afwachting was van Sigmar Gabriel als kanselierskandidaat: Merkel zal het in orde maken. Alles wat er momenteel zoal gaande is in de wereld speelt haar in de kaart. Een verkiezingsstrijd lijkt ze helemaal niet nodig te hebben.
Maar de les van de afgelopen maanden is eigenlijk een heel andere. Die hebben aangetoond hoe snel stemmingen kunnen veranderen. Er rest de SPD niets anders dan daar haar hele vertrouwen in te stellen. Met Schulz is het al eens gelukt, dus waarom niet nog een keer? Zijn de kaarten al geschud? Eén ding heeft Schulz met Merkel gemeen: wie hem onderschat, heeft al verloren.
Auteur: Jasper von Altenbockum
Merkels concurrenten
Martin Schulz gaf begin dit jaar het voorzitterschap van het Europees Parlement op om de Duitse sociaal-democraten aan te voeren bij de komende verkiezingen voor de Bondsdag. Hij is afkomstig uit de buurt van Aken, waar hij zijn eerste stappen in de politiek zette en tot burgemeester werd gekozen van Würselen, vlak bij de Nederlandse grens. In 1994 werd hij gekozen in het Europees Parlement en hij bleef vervolgens meer dan twee decennia in Brussel. In aanloop naar de Bondsdagverkiezingen heeft hij een duidelijke achterstand op Merkel.
Christian Linder wil de Duitse liberalen terugbrengen in de Bondsdag, waar zij bij de vorige verkiezingen uit verdwenen. ‘Hij is de FDP, de hele campagne is op hem toegesneden’, aldus tv- zender ARD. Lindner is een uitstekend spreker, die conservatieve opvattingen afwisselt met nieuwe ideeën en af een toe een gerichte provocatie. Hij heeft kritiek op de immigratiepolitiek van Merkel en wil betere betrekkingen met Rusland.
Cem Özdemir leidt samen met Katrin Göring-Eckardt Die Grünen. Hij is ‘de Turk’ (in Duitsland geboren) in de lopende verkiezingsstrijd. Özdemir zit sinds 1994 in de Bondsdag en stond aan de wieg van de resolutie over de Armeense genocide die in 2016 door de Bondsdag werd aangenomen. Hij is evenals Schulz voor het verwijderen van Amerikaanse nucleaire wapens van Duits grondgebied.
Frankfurter Allgemeine Zeitung
Duitsland | dagblad | oplage 382.000
Een van de belangrijkste kranten van Duitsland. Hoewel politiek onafhankelijk, wordt de FAZ over het algemeen een gematigd conservatief profiel toegedicht.
