Hun paard en wagen hebben ze nog niet afgezworen, maar ook in de amishgemeenschap doen computers en mobiele telefoons langzaam hun intrede. Tot angst van sommigen: ‘We zijn bang dat onze kinderen van ons worden weggedreven.’
Op de boerenmarkt zet een jonge vrouw in een ouderwetse, lange jurk, getooid met een wit kapje, een stap opzij. Ze kijkt op de smartphone in haar hand en begint te scrollen, opgezogen in haar eigen wereld. Niet ver bij haar vandaan bedient een zestiger met een grijze baard, een breedgerande strohoed en bretels een computergestuurde zaagmachine. Hij zaagt planken voor tuinhuisjes die online worden verkocht en afgeleverd door het hele land.
De amish hebben hun paard en wagen nog niet afgezworen. Door hun starre afwijzing van veel nieuwe technologie hebben ze hun negentiende-eeuwse levensstijl goeddeels weten te behouden: geen auto’s, tv’s of aansluitingen op het elektriciteitsnet, bijvoorbeeld. Maar in sommige gemeenschappen doen computers en mobiele telefoons langzaamaan hun intrede, die hen – nolens volens – de eenentwintigste eeuw in trekken.
Welvaart en gemak
Ook voor de amish heeft technologie de deur opengezet naar meer welvaart en meer gemak. Een aannemer kan een klant bellen vanaf de bouwplaats. Software biedt voor een winkelier uitkomst bij salarisadministratie en voorraadbeheer. Een bakkerij kan creditcards accepteren. Maar de hechte geloofsgemeenschap, die zich zo veel mogelijk afzijdig houdt van de buitenwereld, is bang voor de gevolgen van toegang tot het internet. Ze zijn bang voor porno, voor de mogelijkheid dat sociale netwerken hun zonen en dochters in de armen van jongeren buiten de gemeenschap drijven en voor de ontsluiting van een wereld van schier eindeloze mogelijkheden.
‘Het leven van de amish draait om het erkennen van het belang van afgesproken grenzen,’ zegt auteur Erik Wesner, die de blog Amish America bijhoudt. ‘En de geest van het internet gaat daar lijnrecht tegenin.’
John, de timmerman van het bedrijf Amish Country Gazebos dat de tuinhuisjes maakt, haalt als voorbeeld het verbod op auto’s aan. ‘Een leven zonder auto’s is een manier om de groep bijeen te houden,’ zegt hij. (Zoals de meeste geïnterviewden weigert hij uit typische amishbescheidenheid zijn achternaam te noemen, en om dezelfde reden wil het merendeel ook niet worden gefotografeerd.) ‘We zijn altijd huiverig voor de dingen die onze jongeren bij de kerk en de gemeenschap kunnen wegdrijven,’ voegt hij eraan toe.
Het internet bedreigt ook een ander bindmiddel: bij de amish stopt het schoolonderwijs na de tweede klas van de middelbare school, daarna gaan jongeren in de leer bij een familielid of ander lid van de gemeenschap om een vak of ambacht te leren. ‘Als je alles gewoon op internet kunt opzoeken, gebruik je je hersens niet,’ zegt Levi, een andere timmerman. ‘Hoe meer mensen zich op technologie verlaten, hoe meer ze achter een bureau willen zitten. Maar achter een bureau leer je niet een huis te bouwen. Waar ik me zorgen om maak, is dat onze kinderen hun arbeidsethos kwijtraken.’
Sommige jongeren vinden die angst ongegrond. Marylin (18) vertelt dat de jeugdleiders haar en haar vriendinnen verzoeken tijdens kerkdiensten het samenzijn te respecteren en hun mobiele telefoons niet te gebruiken, ‘dus dan checken we alleen onze berichten en hoe laat het is’. Maar ze vindt dat de regels wel wat soepeler mogen. ‘We kunnen niet leven zoals vijftig jaar geleden,’ zegt ze. ‘Je kunt niet van ons verwachten dat we stil blijven staan. We houden van onze manier van leven, maar een beetje meegaan met de tijd kan geen kwaad.’
Een van de redenen dat de amish steeds meer gebruikmaken van technologie, is de sterke groei van de sekte. Het aantal amishgelovigen in de Verenigde Staten wordt geschat op 313.000, een toename van 150 procent ten opzicht van 25 jaar geleden, volgens onderzoekers op het Elisabethtown College in de provincie Lancaster, Pennsylvania – het hart van amishland. De aanwas is grotendeels te danken aan de gewoonte van de amish om grote gezinnen te stichten: getrouwde vrouwen krijgen gemiddeld zeven kinderen, en het percentage gehuwden ligt hoger dan het Amerikaanse gemiddelde. Bovendien trouwen ze op jongere leeftijd.
Rond Lancaster, waar open land schaarser en duurder is geworden, is een aantal amishfamilies vanwege de snel uitdijende gemeenschap weggetrokken naar landelijke gebieden in onder andere de staat New York. Anderen hebben het boerenbestaan vaarwel gezegd en zijn op de handel overgegaan. Moses Smucker, bijvoorbeeld, heeft een levensmiddelen- en broodjeskraam geopend in de populaire markthal in Philadelphia. Zes dagen per week wordt hij vanuit de omgeving van Lancaster naar Philadelphia gereden, een rit van meer dan 100 kilometer. ‘Philadelphia is erg jachtig,’ zegt hij. ‘Als ik thuiskom, stap ik weer op mijn paard. Onthaasting is een groot goed.’ Zijn zaak Smucker’s Quality Meats and Grill richt zich op toeristen en kantoorpersoneel in de buurt van het stadhuis. Je kunt er met creditcard betalen en de zaak wordt op Yelp beoordeeld met vierenhalve ster. Over technologie zegt Smucker: ‘Je moet omarmen wat nodig is om je zaak te runnen. De amish beginnen dat te begrijpen.’
De scheidslijnen zijn niet altijd even helder. Een huis aansluiten op openbare nutsvoorzieningen is taboe, maar veel huizen wekken stroom op door middel van generatoren en zonnepanelen
Er zijn ongeveer tweeduizend succesvolle amishondernemingen in de omgeving van Lancaster, veel van hen miljoenenbedrijven, zegt amishkenner Donald B. Kraybill. Deze ‘zakelijke, kapitalistische’ tendens is des te opmerkelijker, zegt de gepensioneerde professor, omdat hij voortkomt uit een ‘cultuur van soberheid’. Veel amish trekken een duidelijke grens. Sommige technologie is toegestaan op het werk – smartphones, internet – maar niet in huis. Toch zijn de scheidslijnen niet altijd even helder. Een huis aansluiten op openbare nutsvoorzieningen is taboe, maar veel huizen wekken stroom op door middel van generatoren en zonnepanelen. Veel huishoudens hebben koelkasten op gas. En dankzij de speciale ‘amishtaxidienst’, gerund door buitenstaanders, wordt het verbod op autobezit listig omzeild.
John, de timmerman van Amish Country Gazebos, brengt het grootste deel van de dag achter de computergestuurde zaagmachine door. Hij kent de machine, die in een moderne meubelmakerij niet zou misstaan, vanbinnen en vanbuiten, wat thuis nogal eens tot plagerijen leidt. ‘We noemen hem soms de computergeek,’ zegt zijn zoon Junior gekscherend, terwijl de familie aanschuift voor het avondmaal. Het is een typisch amishplaatje. Aan tafel zitten John en zijn vrouw Lizzie, samen met Junior, zijn echtgenote, hun vier dochters en een zoon die nog geen week geleden thuis is geboren. Lizzie heeft biefstuk, aardappelen en maïs klaargemaakt, en als toetje is er watermeloen uit eigen tuin. De familieleden buigen het hoofd om te bidden. Deze maaltijd zal niet worden verstoord door mobiele telefoons.
Auteurs: Kevin Granville en Ashley Gilbertson
The New York Times
Verenigde Staten | dagblad | oplage 1.120.402
De krant der kranten, met als motto ‘All the news that’s fit to print’.
