Splash

’S Zomers lijken dagen aan het water eindeloos te duren. Een verwaaid lachje aan de rand van het bassin, het geluid van water. Het doet me denken aan mijn mooie vriendin Wanda, die met hangende schouders aan haar zwembad zit; onder het trapezevormige, witte schildje dat haar cosmetisch geopereerde neus verbergt, kijkt ze droevig en gelukkig tegelijk. Naast haar op zijn stretcher ligt haar man, Walt, een biertje te drinken en wat over zijn iPad te vegen. Ver weg klinkt het geluid van het cricketveld, gehinnik van een paard.

Bij Wanda in Malibu was het altijd zon en zomer, de eeuwige zomer van het eigen zwembad. Zwemmen in de tuin, een beetje rondlummelen op flamingokleurige luchtbedden, net als gangsters en filmsterren. Margarita’s drinken en vanaf je ligbed naar de pool boy staren of hem bezweet, te bruin en duizelig van de zon afsnauwen omdat hij het insectennet niet goed vasthoudt, zoals in de film Sexy Beast.

Zwembaden zijn zinderende poëzie, uitgegraven in je eigen tuin. Zwembaden, dat zijn vliegen die ’s zomers op het water drijven en aan bungelende benen blijven kleven. Aan een verlicht zwembad heb je ’s avonds belangrijke en verboden gesprekken.

Overdag ben je, dobberend op je rug, hemel en water tegelijk, een zorgeloze amfibie. De geluiden van de wereld zijn gedempt, alsof daar beneden op de bodem een orkest in krabbenkostuum muziek zit te maken. Zwembaden zijn existentiële oorden van lome activiteit, ennui en vergetelheid, sarcofagen van parelmoergroene of dolfijnblauwe steen.

Zwembadscènes

Aan het zwembad ontstaan de mooiste zomerfoto’s. Fotografen als Julius Shulman en Slim Aarons maakten aan de rand van het zwembad bewonderenswaardige opnames van etherische, goed gekapte mensen in een exquise omgeving. In de mode- en filmfotografie zien we zwembadscènes met zorgeloze, charmante, van elke dwang van werk en ouderdom bevrijde lichamen, die uit zo’n andere realiteit lijken te komen dat je gaat denken dat het Aards Paradijs weer is teruggevonden.

Is een eigen zwembad meer dan luxe, hedonisme, extravagantie? Waarom is het zo fascinerend? Literatuur en film zitten vol mensen die aan of in zwembaden sterven, seks hebben of een existentiële crisis doormaken. In The Great Gatsby wordt het hoofdpersonage doodgeschoten in het zwembad, Marilyn Monroe liet er haar laatste foto’s maken, niets heeft zo zijn stempel op de beeldcultuur gedrukt als het Californische zwembad.

William Randolph Hearsts zinderende Neptunusbad van zwart-wit marmer, James Bonds dakterrassen met zwembassins vol haaien en moordenaars, Faye Dunaway die op een zomerochtend in Los Angeles bijna verveeld op een witte designstoel aan de rand van een zwembad hangt, op de grond om zich heen wat tijdschriften en de eerste Oscar die ze onlangs heeft gewonnen.

Het zwembad weerspiegelt de sociaal-economische omstandigheden van zijn eigenaar, in het ideale geval is het een fraai verlengstuk van het Zelf. Het zwembad brengt de rijke in hoger sferen en is een statussymbool voor de rest van de wereld. Er bestaan rechthoekige, ronde en niervormige baden. Met badhuis en duikplank, met tegels en marmer. Of oud en vervuild of een goedkope, wiebelende, reusachtige, plastic kuip, iedereen wil er een hebben, iedereen schept ermee op, zolang het zwembad maar voor hem alleen, in zijn eigen tuin is aangelegd.

Het eigen zwembad staat voor vrijheid. Een vrijheid die je in een openbaar zwembad niet hebt. Dat soort zwembaden is aangelegd in een architectonische dwangbuis van zwemgedeelte, niet-zwemgedeelte en pierenbadje, zelfs wanneer die door bruggetjes of watervalletjes met elkaar verbonden zijn.

Voor Salvador Dalí was het blauwe water de stand-in van de baarmoeder

In een openbaar zwembad is de mens een roofdier. Als je dicht bij het water wilt liggen, moet je al bij het ochtendgloren je handdoek op een ligbed draperen om een plaatsje te veroveren, liefst met een opengeslagen boek erbovenop, zodat het eruitziet alsof je even iets bent gaan halen en zo dadelijk weer terugkomt.

Aan het zwembad krijg je dorst. Altijd. Een dorst die met water niet te lessen is, zodat je in het hotel peperdure drankjes uit een kartonnen bekertje moet drinken. In je eigen tuinbassin drink je wat je wilt en waaruit je wilt. Liefst uit een decadente tumbler met een zilveren randje. Tegen het turquoise van het water ziet trouwens ieder glas er leeg uit.

Ook in de ochtend kun je het bezoek al schaamteloos een drankje aanbieden. Niets klinkt zo verleidelijk als wanneer het tinkelen van de ijsblokjes in een glas zich vermengt met het geplons van water. Een zwembad maakt je mooi. In de tuin zit je bikini lang niet zo strak als en plein public, het dikkepuddinggevoel ontbreekt en ook die onrustige vragen in je hoofd zijn weg: hoe zit mijn bikinibroekje? Te ver omlaag? Hangt mijn buik over de rand?

In je eigen zwembad kun je naakt zwemmen, in een duikpak of in je ondergoed. Het is een plaats voor metamorfose, om ongedwongen anders te zijn. Hier gaat het niet om de bella figura, niemand zal je uitlachen omdat je plat duikt. In het water ben je soepel en licht als een otter. Op één teen balanceren: voilà! Je hoeft helemaal niet te zwemmen om gelukkig te zijn. Het is voldoende om gedachteloos een beetje op een luchtbed te peddelen of gewoon op je rug rond te drijven. En je hoeft niet bang te zijn dat je atletische zwemmers in de weg zit.

Het zwembad is een stuk van de eindeloze zee, aan land gehaald, in je eigen tuin. Maar dan zonder golven en onderstroom. Als een baai, volkomen ongevaarlijk. Aan het zwembad verdwijnt de angst voor het verstrijken van de tijd. Voor Salvador Dalí was het blauwe water de stand-in van de baarmoeder, een voedzame oertoestand. Vroeger hadden zwembaden vaak de vorm van een grot. Boven het water hangende stalactieten doen in de verte denken aan de plaatjes van vleeskleurige moederkoeken in een anatomieboek.

De eerste privézwembaden, gedecoreerd met kostbare mozaïeken, werden gebouwd in de oudheid. In de Middeleeuwen kwamen ze niet verder dan het badhuis. Pas in 1751 maakt Diderot in zijn Encyclopédie melding van de piscine zoals we die nu kennen. Tezelfdertijd begon de Europese adel luxueuze zwembaden te bouwen in kastelen en herenhuizen.

In de negentiende eeuw laten industriëlen in de tuinen van hun villa’s aan de Amerikaanse oostkust de eerste buitenbaden aanleggen. Pas na de Tweede Wereldoorlog ontstaat het klassieke zwembad in de buitenwijk. Daarmee was het zwembad iets voor de gewone man geworden. Maar zijn fascinatie is het tot nu toe niet kwijtgeraakt. Waarom? Gaat het behalve om overvloed en glamoureus controleverlies misschien ook om het tegendeel, om controle en dwang?

In het water, tijdens het zwemmen, zouden gevoelens van dood en eenzaamheid ontstaan, schreef de Franse filosoof Gaston Bachelard. Joan Didion sprak afkeurend over de oppervlakkige onechtheid en aanstellerige lichaamscultuur van zwembadbezitters. De schone jongeling Narcissus viel, gebiologeerd door zijn eigen spiegelbeeld, in een bassinachtige vijver. En wellicht is het zwembad inderdaad zoiets als een tegels en chloor geworden model van de menselijke ziel, zoals we die van Freud moeten begrijpen.

In het water, tijdens het zwemmen, zouden gevoelens van dood en eenzaamheid ontstaan

Water, het onbewuste, instinctmatige: hier vinden, in elk geval in de film, seks en moord plaats, het Ik is hier anders, nieuw, duister als een waternimf. In John Cheevers korte verhaal ‘The Swimmer’ zwemt een man op een zaterdagochtend na een feestje via alle zwembaden van een villawijk naar huis. Daarbij stuit hij op vrienden die katerig in het water liggen, drinkt hij het ene drankje na het andere en raakt hij langzamerhand zijn verstand kwijt.

Er is het duistere, dreigende zwembad van het landschap van de ziel. En het schreeuwende, zonovergoten zwembad, zoals op de schilderijen van David Hockney. Voor Hockney was Los Angeles het teruggevonden paradijs, de mooiste stad van de wereld, die hij al schilderde voor hij daar, zelf afkomstig uit het leigrijze Engeland, in 1964 naartoe ging.

A Bigger Splash, Dive In, Peter Getting Out of Nick’s Pool: op Hockneys schilderijen zwemt de mens eenzaam onder een transparant wateroppervlak. Op de fonkelende waterstralen na zijn de zwembaden leeg, op de achtergrond een paar palmen, oranje gebouwen. Alles is doorzichtig en zinderend, als oude, al een beetje bobbelig geworden polaroids van zomers waar geen einde aan komt.

Auteur: Sarah Pines

Sarah Pines is schrijfster en woont in New York

Neue Zürcher Zeitung
Zwitserland | dagblad | oplage 155.000

Een van de oudste kranten ter wereld. Dagblad van wereldklasse, bekend om zijn intellectuele, diepgaande stijl en zijn liberale signatuur.