Studenten hebben hun buik vol van de AI-hype

Jonge hoogopgeleiden beschouwen AI steeds vaker als een bedreiging in plaats van als oplossing.

Het is afstudeerseizoen. En dat betekent: een eindeloze stoet toespraken van bekende figuren, gericht aan half slapende studenten in toga en baret, met studieschulden op zak en een bevroren arbeidsmarkt in het vooruitzicht.
Maar dit jaar hebben veel studenten nog een andere zorg. Ze lijken vastbesloten iedere spreker uit te jouwen die de woorden ‘kunstmatige intelligentie’ in de mond neemt.

De eerste virale confrontatie vond plaats in mei aan de University of Central Florida. Gloria Caulfield, vicevoorzitter van vastgoedbedrijf Tavistock Development Company, sprak daar de afgestudeerden van de faculteiten kunst, communicatie en geesteswetenschappen toe. Al na enkele minuten waarschuwde ze voor de ‘ingrijpende veranderingen’ die op komst zouden zijn. ‘De opkomst van kunstmatige intelligentie is de volgende industriële revolutie’, zei ze.

Vrijwel onmiddellijk begon het boegeroep. Het zwol zo snel aan dat Caulfield zich hardop afvroeg wat er aan de hand was. Even kreeg ze applaus toen ze opmerkte dat ‘AI een paar jaar geleden nog geen rol speelde in ons leven’. Maar toen ze eraan toevoegde dat ‘we nu over de mogelijkheden van AI beschikken’, stak het gejoel opnieuw op.

Caulfield is de eerste van wie de AI-opmerkingen viraal gingen, maar zeker niet de enige. Op 10 mei sprak Scott Borchetta, de CEO van Big Machine Records en de man die ooit Taylor Swift ontdekte, tijdens de diploma-uitreiking van Middle Tennessee State University. Daar vergeleek hij AI met ‘een verfijnd instrument, nog ongebruikt in zijn koffer’, en merkte hij op dat de technologie de muziekproductie op dit moment al ingrijpend verandert. Dat leidde tot luid protest vanuit het publiek. Borchetta reageerde laconiek: ‘Deal with it.’

Schmidt, die tijdens een ceremonie aan de Universiteit van Arizona sprak over de Time-lijst van ‘architecten van AI’. Ook daar klonk langdurig en luid protest. Diezelfde dag liep een diploma-uitreiking aan Glendale Community College in Phoenix uit op chaos toen een AI-gestuurde omroeper de namen van afgestudeerden verkeerd uitsprak en in de verkeerde volgorde oplees. De ceremonie moest worden stilgelegd en opnieuw worden gestart met een presentator van vlees en bloed.

Frustratie

Ik denk niet dat de timing en de viraliteit van deze momenten toeval zijn. Deze studenten hebben immers jarenlang de tijd gehad om na te denken over de invloed van AI op hun leven en toekomstperspectieven. Veel leden van de lichting van 2026 begonnen net aan hun studie toen ChatGPT in het najaar van 2022 doorbrak. Sindsdien zijn ze overspoeld met boodschappen over AI: op sociale media, op televisie en binnen hun eigen onderwijsomgeving. Tegelijkertijd hebben ze voortdurend gehoord over de mogelijke schadelijke gevolgen van de technologie – voor de arbeidsmarkt, hun woonomgeving, het klimaat, het vermogen tot kritisch denken en het vertrouwen in een gedeelde werkelijkheid. Daardoor klinken de beloofde voordelen die AI-voorstanders jarenlang hebben gepredikt voor velen steeds minder geloofwaardig. De frustratie daarover heeft zich opgebouwd en vindt nu een uitlaatklep op een moment van maximale catharsis: vlak voordat ze de universiteit verlaten en er nog één laatste AI-evangelist op het podium verschijnt.

De beloftes van de AI-optimisten zijn immers niet mals geweest. Er werd een geautomatiseerde utopie in het vooruitzicht gesteld waarin hard werken en stress tot het verleden behoren, kanker wordt genezen en individuen dankzij slimme software de wereld naar hun hand kunnen zetten. Het is, zacht gezegd, niet de werkelijkheid die de meeste studenten hebben ervaren. Voor een generatie campusactivisten staat AI inmiddels voor drones boven Gaza. Voor studenten die aan het begin van hun loopbaan staan, roept het beelden op van bevooroordeelde algoritmen en virtuele gesprekspartners die sollicitatiegesprekken afnemen voor de paar startersfuncties die nog over zijn, of voor slechtbetaalde moderatiebanen in de gig-economie. Voor vrouwen en transgender studenten betekent het de dreiging van mensen die met behulp van slimme brillen ongemerkt foto’s maken en die vervolgens door deepfakesoftware halen. En voor studenten in de exacte vakken die hun morele kompas serieus nemen, staat een carrière in AI – áls ze al een vaste baan in de sector weten te bemachtigen – vaak gelijk aan werken voor een industrie die wordt gedomineerd door figuren als Elon Musk, Sam Altman, Mark Zuckerberg of Palmer Luckey, met bovendien de voortdurende kans dat je er uiteindelijk alsnog wordt uitgewerkt.
Dat betekent uiteraard niet dat dit sentiment door alle studenten wordt gedeeld. Veel studenten hebben zich, ongeacht hun studierichting, met behulp van ChatGPT door hun opleiding heen geslagen. Ook zijn tal van andere diploma-uitreikingen waarbij AI een prominente rol speelde zonder noemenswaardige incidenten verlopen, al klonk hier en daar wel kritiek. Toch laten recente onderzoeken van onder meer Gallup, Quinnipiac en het Sine Institute steeds hetzelfde beeld zien: jonge hoogopgeleiden beschouwen AI steeds vaker als een bedreiging voor hun toekomst. Niet als een hulpmiddel waarmee zij productiever kunnen worden, maar als een onvermijdelijke realiteit waarmee ze zullen moeten leren leven.

Boegeroep

Ironisch genoeg lijkt juist de beruchte AI-voorvechter Eric Schmidt dat sentiment enigszins te begrijpen. Nadat hij uitvoerig had uitgelegd hoe kunstmatige intelligentie binnenkort overal aanwezig zal zijn – van ziekenhuizen tot persoonlijke relaties – probeerde hij de ontevreden studenten tegemoet te komen. ‘Ik weet hoe velen van jullie hierover denken – en ik hoor jullie’, zei hij terwijl het boegeroep aanzwol. ‘Er leeft in jullie generatie de angst dat de toekomst al vastligt, dat de machines eraan komen, dat banen verdwijnen, dat het klimaat ontspoort, dat de politiek versplintert en dat jullie een puinhoop erven die jullie niet zelf hebben veroorzaakt.’

Dat vat de stemming onder veel studenten inderdaad aardig samen. Schmidt schakelde vervolgens snel over naar een optimistischer boodschap: jongeren moesten zelf het heft in handen nemen en richting geven aan alle veranderingen die op komst zijn. Alsof het zo eenvoudig is. Overigens is Schmidt niet vies van dit soort technologische wensdromen. In 2024 verklaarde hij nog dat mensen het ontsporende klimaat waarschijnlijk niet meer kunnen herstellen en dat hij ‘eerder zou wedden op AI als oplossing dan vrezen dat AI het probleem verergert’.

Tijdens een toespraak aan Emory University vertelde Delta-topman Ed Bastian dat zijn met AI geschreven tekst leed aan ‘gebrek aan ziel en warmte’.

Hij kreeg een daverend applaus.

Vertaald door Laurens Janssen