Amerikaanse universiteiten staan hoog aangeschreven in China en rijke Chinese ouders zijn bereid om wel een kwart van hun jaarlijkse uitgaven aan het onderwijs van hun kinderen te besteden. Zodoende studeerden een recordhoogte van 360.000 Chinezen vorig jaar in de VS.
Maar Trumps handelsoorlog zorgt opeens voor een heel ander klimaat.
De negentienjarige Vivian wilde zo graag in Amerika studeren dat ze er een vier uur durende treinrit vanuit Centraal-China voor overhad om een visum te komen aanvragen in Guangzhou, de dichtstbijzijnde stad met een Amerikaans consulaat. Daar liep ze meteen tegen problemen aan. Ze weet nog dat de consulair medewerker eerst vroeg wat ze ging studeren. ‘En toen kreeg ik te horen dat mijn achtergrond moest worden nagetrokken.’ Vivian, die hier alleen vermeld wil worden met de Engelse voornaam die ze gebruikt, studeert aan een universiteit in Wuhan en was toegelaten tot een zomercursus aan de Universiteit van Californië in Berkeley, een van de meest vooraanstaande technische universiteiten ter wereld. Maar omdat ze Chinees is en een gevoelig vak als ruimtevaartkunde studeert, werd ze onder de loep genomen.
Pas na een maand wachten en schriftelijke garantie van de universiteit dat ze geen toegang tot laboratoria zou hebben, kreeg ze uiteindelijk een visum. En ze mocht nog van geluk spreken: een medestudent die een cursus automatisering wilde doen, kreeg nul op het rekest.
In het academisch jaar 2017-2018 gingen er 360.000 Chinezen in Amerika studeren. Tien jaar geleden waren het er nog maar 100.000. Die studenten en de universiteiten waaraan ze zich inschrijven, zijn ineens in de vuurlinie van de Amerikaanse handelsoorlog met China beland.
Washington heeft vorig jaar de regels voor visa aangescherpt en is kritischer geworden op wetenschappelijke samenwerking met China. Door
Chinese studenten te betichten van diefstal van intellectueel eigendom, draagt de Amerikaanse overheid bovendien bij aan een vijandig klimaat, dat jaren van vooruitgang teniet dreigt te doen. ‘De strengere visumcontrole is een signaal voor Chinese studenten dat wij hier niet meer welkom zijn,’ zegt Lavendel Jiang (19), een Chinese student elektrotechniek aan de Carnegie Mellon University in Pittsburgh. ‘Dat is een rotgevoel, alsof ze de deur in je gezicht dichtslaan.’
Chinese ouders staan bekend om hun obsessie met goed onderwijs
Chinese ouders staan bekend om hun obsessie met goed onderwijs, en door de groeiende welvaart konden steeds meer Chinezen de afgelopen twintig jaar hun kinderen in het buitenland laten studeren. Hurun Report, dat elk jaar een lijst van de rijkste Chinezen publiceert, stelde in 2015 vast dat Chinese miljonairs tot een kwart van hun jaarlijkse uitgaven aan het onderwijs van hun kinderen willen besteden. In 2017 trokken meer dan 600.000 Chinese studenten naar het buitenland, merendeels om daar bedrijfskunde, techniek, wiskunde of natuurwetenschappen te studeren.
Van deze enorme markt proberen overal ter wereld universiteiten een graantje mee te pikken. Ze stoppen veel geld in onderwijsbeurzen, marketingcampagnes en samenwerkingsverbanden met Chinese onderwijsinstellingen. Alleen al aan collegegeld kost een Amerikaans bachelordiploma buitenlandse studenten gemiddeld zo’n 37.000 dollar, tot zelfs meer dan 48.000 dollar bij privé-universiteiten, die tot de duurste ter wereld behoren. Maar het Amerikaanse onderwijs staat zo hoog aangeschreven dat de VS toch de populairste bestemming blijft.
Amerika heeft dus een product dat erg in trek is bij Chinese studenten, en China beschikt over een enorme hoeveelheid studenten die het geld ervoor overhebben. Maar de geopolitiek gooit roet in het eten, want in het kader van Trumps handelsoorlog met China krijgen Chinese bedrijven en personen steeds meer beperkingen opgelegd. Vanwege het risico op spionage en diefstal van intellectueel eigendom krijgen Chinese studenten luchtvaartkunde, robotica en geavanceerde productietechniek sinds 2018 een visum dat niet langer vijf jaar geldig is, maar slechts één jaar.
Amerikaanse inlichtingendiensten zouden universiteiten ook hebben gewaarschuwd voor het gevaar van spionerende onderzoekers en studenten, en erop hebben aangedrongen dat universiteitsmedewerkers worden getraind op het herkennen van risico’s. Dit maakt deel uit van een breder patroon van weerstand tegen de export van Amerikaanse technologie en intellectueel eigendom naar China. In mei 2019 kondigde de regering nieuwe beperkingen aan op de verkoop van software en componenten aan Huawei.
‘Niet de enige optie’
In de Amerikaanse onderwijssector bestaat nu de vrees dat China zal terugslaan door de toestroom van studenten in te dammen. Dat heeft het al eerder gedaan. Na het verslechteren van de relaties met Taipei besloot Beijing in mei 2017 twee keer zo weinig visa te verstrekken aan Chinese studenten die in Taiwan willen studeren. Over de visa die de VS verstrekt heeft China geen zeggenschap, zodat het moeilijker direct invloed kan uitoefenen op het aantal studenten dat daar gaat studeren. Maar Beijing gebruikt zijn propaganda om de VS af te schilderen als een land dat Chinezen vijandig gezind is, en om de voordelen van een studie in het buitenland te relativeren.
Op de opiniepagina’s van de Global Times, een Chinese staatskrant in handen van de partijkrant People’s Daily, stond in mei van dit jaar een artikel met de kop ‘Studeren in de VS is een goede optie, maar niet de enige’. Daarin werden de nadelen van studeren in de VS opgesomd en werden Amerikaanse universiteiten ‘arrogant’ genoemd. En in juni werden studenten door het Chinese ministerie van Onderwijs gewaarschuwd voor de moeizame en vaak trage Amerikaanse visumprocedure: ‘Het ministerie van Onderwijs raadt studenten aan om vóór hun
buitenlandse studie eerst alle risico’s op een rijtje te zetten, zich daar goed van te doordringen en gepaste voorbereidingen te treffen.’
Amerikaanse universiteiten proberen zich van de wantrouwige houding van hun overheid te distantiëren. Sommige universiteiten, waaronder de Universiteit van Californië, Yale en New York University, hebben in een open brief hun steun aan buitenlandse studenten uitgesproken. Maar het vijandige klimaat leidt toch tot onzekerheid onder studenten en onderzoekers. ‘Ik voel me niet minder welkom in Berkeley en ik denk dat de meeste Amerikaanse universiteiten heel liberaal zijn en internationale samenwerking nodig hebben voor hun onderzoek,’ zegt David Wu, een econoom die aan een proefschrift over de arbeidsmarkt werkt. Maar hij zegt dat het wantrouwen van de Amerikaanse overheid wel meeweegt in zijn reisplannen. ‘Als ik naar het buitenland reis, zijn er bepaalde landen waar ik liever niet heen ga,’ zegt hij. ‘Als ik een met het communisme geassocieerde regio bezoek, ben ik bang dat mij dat verdacht maakt, dat ik dan als mogelijke spion word gezien en problemen aan de grens krijg als ik de VS weer in wil.’
Beide partijen in de handelsoorlog lijken bereid om studenten als drukmiddel in te zetten, en Amerikaanse universiteiten zijn daarin wel heel kwetsbaar. Het Amerikaanse onderwijs, inmiddels de op vier na grootste sector in de Amerikaanse dienstenexport, strijkt jaarlijks 39 miljard dollar op van buitenlandse studenten. Sommige universiteiten zijn al zo sterk van buitenlands collegegeld afhankelijk dat ze maatregelen nemen om het wegvallen daarvan te ondervangen.
De dreiging van nieuwe beperkingen beweegt sommige studenten ertoe hun plannen te heroverwegen. ‘Het beleid is nog niet echt veranderd, maar de angst bestaat dat dat wel kan gebeuren,’ zegt David Lewis, een onderwijsconsulent gespecialiseerd in de begeleiding van Chinezen die in het buitenland informatica of rechten willen studeren. ‘Dat ontmoedigt studenten om het in de VS te proberen. Ze kijken nu naar andere opties. Ze
willen de mogelijkheid van andere landen openhouden.’ Groot-Brittannië begint er al van te profiteren. Lewis zegt dat 95 procent van zijn studenten zowel op Amerikaanse als Britse universiteiten een studieplek aanvraagt. In 2016, toen hij Groot-Brittannië voor het eerst aan zijn pakket toevoegde, deed nog maar 30 procent dat.
Ook Canadese universiteiten zullen er waarschijnlijk goed garen bij spinnen. Amerika’s noorderburen pochen met hun open en gastvrije klimaat voor internationale studenten, met de mogelijkheid van een versnelde visumprocedure voor sommige kandidaten. En wat misschien nog belangrijker is: Canada biedt driejarige verblijfsvergunningen voor na de studie en maakt het makkelijker om te immigreren.
Lindsey Qian werkt als marketeer bij een gamebedrijf in Beijing. In 2018 dong ze naar een plek bij een handvol masterstudies digitale marketing in de VS. Verschillende prominente universiteiten, waaronder de Columbia-universiteit en de Universiteit van Maryland, lieten haar toe: daar zou ze dit najaar kunnen beginnen. Maar ze heeft alles afgezegd en besloten om zich voor het studiejaar 2020 in te schrijven aan een universiteit in Singapore of Hongkong. ‘Ik wilde die Amerikaanse master vooral om verder te komen in mijn carrière,’ zegt Qian. ‘Maar door het recente nieuws over de verslechterde relatie tussen onze landen en de verminderde verkrijgbaarheid van werkvisa, vraag ik me af of ik daar na mijn afstuderen werk kan vinden.’ Ze zegt dat een Amerikaans masterdiploma haar meer dan een half miljoen yuan zou kosten (meer dan 72.000 dollar), en het eventuele voordeel van zo’n diploma op de Chinese arbeidsmarkt weegt niet tegen die kosten op. Een masterprogramma in Singapore of Hongkong kost maar de helft. ‘Ik wil toch vooral in Azië carrière maken, dus waarom zou ik dan helemaal naar Amerika gaan en een bijdrage aan hun economie leveren, als ik er geen enkele werkervaring voor terugkrijg?’ zegt Qian.
Amerika-deskundigen
Het dreigement om de toegang van Chinese studenten tot Amerikaans onderwijs te beperken is door de overheid nog niet in beleid omgezet.
Maar als Donald Trump volgend jaar herkozen wordt, zijn deskundigen bang dat hij zijn anti-immigratieplannen weleens ten uitvoer kan gaan brengen.
Het lijkt erop dat universiteiten maatregelen treffen door nu nog snel zo veel mogelijk buitenlandse studenten toe te laten, voordat eventuele beperkingen van kracht worden. ‘Voor het najaar van 2019 geloof ik dat mijn studenten meer studieplekken op Amerikaanse universiteiten krijgen aangeboden dan in voorgaande jaren, en mijn collega’s zien dit jaar dezelfde trend,’ zegt Haichao Wu, oprichter van de Kaiyin Group, een onderwijsadviesbureau dat elk jaar zo’n vijfhonderd Chinese scholieren helpt bij de inschrijving aan Amerikaanse universiteiten.
De verkiezingen zijn pas over meer dan een jaar, maar ze houden de gemoederen in China nu al bezig. ‘Chinese ouders ontpoppen zich als Amerika-deskundigen, ze volgen het verkiezingsnieuws op de voet en proberen in te schatten welke gevolgen de uitkomst voor hun kinderen zal hebben,’ zegt Wu. Yue Gao (49), docent Engels in Sjanghai, heeft een zoon die in Californië studeert en een dochter die nog in China op school zit. De Amerikaanse verkiezingen zijn nu al een frequent gespreksonderwerp onder de ouders van haar klasgenoten, die er berichten over uitwisselen in hun Wechat-groep. ‘Vroeger volgde ik het nieuws nooit,’ zegt Yue, ‘maar nu kijk ik bijna elke dag naar CCTV-4’, een Chinese zender met internationaal nieuws.
Nikkei Asian Review
Japan | weekblad | oplage 16.000
Internationaal weekblad met economisch en politiek nieuws uit heel Azië. Het blad kent dezelfde uitgever als de Japanse krant Nikkei, de grootste zakenkrant ter wereld, met een oplage van 3 miljoen.
