De Afrikaanse kunstmarkt is booming. Toch zijn kunstenaars van het continent lang niet zo bekend als hun westerse collega’s. Volgens The Culture Trip zijn dit tien namen om in uw oren te knopen.
Tracey Rose, Zuid-Afrika
Tracey Rose (1974), geboren in Durban en momenteel woonachtig in Johannesburg, is een gevestigde hedendaagse multimediakunstenaar en een uitgesproken feministe. Ze is bekend geworden met haar stoutmoedige, provocatieve, niet-verhalende performances, videoinstallaties en foto’s. In al haar werk gaat Rose de confrontatie aan met de identiteitspolitiek; kwesties die te maken hebben met seksualiteit, lichaam, ras en gender. De thematiek van Rose is dikwijls een weerslag van haar multiculturele achtergrond en komt voort uit haar ervaring te zijn opgegroeid als iemand van gemengd ras in Zuid-Afrika. In haar werk maakt ze veel gebruikt van traditionele volkscultuur en illustreert ze de ongelijkheden in het politiek-sociale landschap van haar land. Rose had solotentoonstellingen in Zuid-Afrika, Europa en Amerika, en nam deel aan een aantal internationale evenementen waaronder de Biënnale van Venetië.
Meschac Gaba, Benin
Meschac Gaba (1961) werd bekend door zijn Museum of Contemporary African Art (Museum voor Hedendaagse Afrikaanse Kunst), een reizende tentoonstelling die in 1997 van start ging in het Amsterdamse Rijksmuseum. Gaba’s nomadisch museum bestond uit twaalf tentoonstellingszalen, die in een periode van vijf jaar bij diverse Europese kunstinstellingen ‘te gast waren’, in een ingenieuze poging ruimte te creëren voor de Afrikaanse kunst. In 2013 kocht het Tate Modern Gaba’s hele ‘museum’ om het permanent tentoon te kunnen stellen. Wat Gaba in zijn zalen presenteert loopt zeer uiteen, van mode in de Summer Collection Room en gastronomie in het Museum Restaurant, tot de buitensporige overproductie van voedsel in de Draft Room. Hij maakt zelf schilderijen en keramiek, maar ook installaties, waarvoor hij gebruikmaakt van verf, triplex, gips, steen en uit de roulatie genomen bankbiljetten.
Kudzanai Chiurai, Zimbabwe
Kudzanai Chiurai (1981) werd verbannen uit Zimbabwe nadat hij een opruiend portret had vervaardigd van president Robert Mugabe. Hij studeerde als eerste zwarte aan de Universiteit van Pretoria af in de Beeldende Kunst en werd als snel een spraakmakend figuur in de Afrikaanse kunstscene. Chiurai maakt gebruik van dramatische multimediacomposities (digitale fotografie, montage, prints, schilderijen en recentelijk ook film) om urgente zaken in zuidelijk Afrika aan de orde te stellen: overheidscorruptie, geweld, xenofobie, ontheemding… Hij woont op het moment in Johannesburg. Zijn jongste werk, getiteld This is not Africa, this is us, is een driedelige tentoonstelling met een video-installatie en was maart vorig jaar te zien in Rotterdam en Den Haag.
Nástio Mosquito, Angola
Als multimedia- en performance-kunstenaar, die werkt met muziek, video, gesproken woord en a-capellazang, flirt Nástio Mosquito (1981) met Afrikaanse stereotypen in een westerse context. Hij portretteert zichzelf dikwijls als de centrale figuur in zijn kunst, en doet met zijn werk krachtige politieke en sociale uitspraken die op het eerste gezicht enigszins ongemakkelijk zijn, maar juist daardoor tot nadenken stemmen. Tot zijn vroegere tentoonstellingen behoren 9 Artists (2013) in het Walker Art Centre in Minneapolis, en Across the Board: Politics of Representation in het Tate Modern in Londen in 2012. In een recent werk verklaarde Mosquito: ‘Ik vertegenwoordig zo u wilt het leger der individuen’, in overeenstemming met zijn geloof in het vervaardigen van kunstwerken samen met de gemeenschap, en niet als geïsoleerd kunstenaar.
Julie Mehretu, Ethiopië
Julie Mehretu (1970), een van de belangrijkste Afrikaanse kunstenaars van haar generatie, met een groeiende internationale bekendheid, verwerkt in haar grote schilderijen elementen van luchtcartografie en architectuur. Met een onderliggende kalligrafische complexiteit weerspiegelt Mehretu in haar energetische kunstwerken de snelle groei van de steden en de dichtbevolkte stedelijke omgevingen en sociale netwerken van de eenentwintigste eeuw. Mehretu maakt elk schilderij door steeds weer dunne laagjes acrylverf op het doek aan te brengen en het vervolgens af te werken met delicate, daarbovenop gelegde markeringen en patronen, waarbij ze gebruikmaakt van potlood, pen, inkt en verfstromen. Het werk van Mehretu verbeeldt het samenkomen van tijd, plaats en ruimte, onafhankelijk van de historische betekenis. Mehretu beschrijft haar schilderijen, die verwijzen naar het constructivisme, de geometrische abstractie en het futurisme, als ‘niet-plaatsgebonden plattegronden van verhalen’. Zij ziet haar werk eerder als het abstracte product van haar verbeelding dan als een realistische weergave van de werkelijkheid.
El Anatsui, Ghana
Als een van Afrika’s invloedrijkste beeldhouwers staat de Ghanees El Anatsui (1944) aan de frontlinie van de hedendaagse kunst. Hij heeft aanzienlijke internationale aandacht gekregen voor zijn sculpturale experimenten. Anatsui is hoogleraar aan de beeldhouwafdeling van de Universiteit van Nigeria en een productief beeldhouwer. Zijn favoriete materialen zijn klei en hout, die hij gebruikt om objecten te vervaardigen die uiting geven aan diverse sociale, politieke en historische motieven. In zijn latere werken heeft hij zich gestort op de installatiekunst en naaiprocessen. Met gebruikmaking van onconventionele gereedschappen als kettingzagen en andere zware werktuigen heeft hij een nieuwe betekenis gegeven aan niet voor de hand liggende materialen: spoorwegbielzen, wrakhout en flessendoppen van aluminium. In een interview heeft Anatsui gezegd: ‘Het verbazingwekkende aan het werken met deze materialen is dat de armoedigheid ervan geenszins het vertellen van rijke en prachtige verhalen in de weg staat.’
Ibrahim El Salahi, Soedan
Ibrahim El Salahi (1930), die dikwijls de peetvader van het Afrikaanse modernisme wordt genoemd, heeft ruim vijf decennia visionaire kunst geproduceerd, in een soort surrealistische spagaat tussen zijn Arabische en Afrikaanse wortels. El Salahi, een voormalige diplomaat en onderminister op het Soedanese ministerie van Cultuur in de jaren zeventig, zat zes maanden in de gevangenis zonder in staat van beschuldiging te zijn gesteld, omdat hij zich zou hebben beziggehouden met antiregeringsactiviteiten. Als een welbespraakt en vaderlijk figuur heeft El Salahi zijn eigen unieke kunstgeschiedenis ontwikkeld, door op vele fronten een voortrekkersrol te vervullen. Zo was hij een van de eerste Afrikaanse kunstenaars die Arabische kalligrafie in zijn schilderijen verwerkte, en de eerste Afrikaanse kunstenaar die een retrospectief in het Tate Modern kreeg. Zijn vroege kunstwerken werden gedomineerd door elementaire vormen en lijnen, en in de loop der jaren heeft zijn werk een meditatieve en abstracte wending genomen, met een sterke nadruk op lijnen en het gebruik van zwart en wit.
Sokari Douglas Camp, Nigeria
De in Nigeria geboren Sokari Douglas Camp (1958) is een van de beste vrouwelijke beeldhouwers die zijn doorgebroken in de voornamelijk door mannen gedomineerde sector van het beeldhouwen in Afrika. Zij behoort bovendien tot de eerste generatie vrouwelijke kunstenaars die de aandacht van de internationale kunstmarkt heeft getrokken. Het werk van Douglas Camp, die afkomstig is uit een grote Kalabari-stad in de Nigerdelta, staat onder grote invloed van de Kalabaricultuur en –tradities. Gebruikmakend van moderne beeldhouwtechnieken, met een voorkeur voor staal, vervaardigt Douglas Camp grote, semi-abstracte werken, versierd met maskers en rituele kleding. Zo weerspiegelt ze haar nauwe verwantschap met Nigeria, ondanks het feit dat ze al jaren in Londen woont. Douglas Camp heeft talloze groeps- en solotentoonstellingen in de hele wereld op haar naam staan. Permanente collecties van haar werk kunnen worden aangetroffen in het Smithsonian Instituut in Washington DC en in het British Museum in Londen.
Chéri Samba, Democratische Republiek Congo
De schilderijen van Chéri Samba (1956), een toonaangevende hedendaagse Afrikaanse schilder, verbeelden zijn ideeën over verschillende facetten van het dagelijks leven in de Democratische Republiek Congo en de rest van het Afrikaanse continent. In zijn latere werken is Samba zelf het voornaamste onderwerp. Samba is zijn carrière begonnen als schilder van reclameborden en als striptekenaar. Geleidelijk aan is hij overgestapt op het schilderen op jute, omdat canvas te duur was. In zijn schilderijen begon Samba de techniek van de ‘gedachtewolkjes’ uit strips toe te passen, waardoor hij commentaar aan zijn werken kon toevoegen. Erkend als de unieke ‘Samba-signatuur’ was deze werkwijze Samba’s innovatieve manier om mensen ertoe aan te zetten meer tijd te besteden aan het onderzoek en het begrip van zijn fascinerende schilderijen.
Abdoulaye Konaté, Mali
De kunst van Abdoulaye Konaté (1953), een vooraanstaand figuur in de hedendaagse kunst in Mali, bestaat uit een opvallende combinatie van installaties en schilderijen. Na te hebben gestudeerd aan het Nationaal Kunst Instituut in Bamako heeft Konaté zijn schildersopleiding voltooid in Cuba. De meeste grootschalige werken van Konaté zijn gebaseerd op textiel, een makkelijk verkrijgbaar en goedkoop medium in Mali. Met textiel als een oneindig palet, verft, knipt, naait en borduurt Konaté stukjes katoen en de traditionele bazin-stof om zijn kenmerkende monumentale kleden te vervaardigen. Middels zijn creaties verwoordt Konaté zijn gedachten over de politieke, sociale en ecologische sfeer en de culturele tradities in het hedendaagse Mali. Zijn belangrijkste werken draaien om de politieke spanningen in de Sahel-regio, en sinds het begin van deze eeuw ook om de verwoestende gevolgen van aids voor de Malinese samenleving.
Auteur: Lilian Diarra
Vertaler: Menno Grootveld
The Culture Trip
VS, culturetrip.com
Digitaal platform voor cultuur en lifestyle wereldwijd, met ruim 1,5 miljoen lezers per maand. Won vorig jaar de UK Website of the Year Award for Arts & Culture.
