De Syrische studente Haneen Nasser vluchtte niet naar Europa, maar naar het Argentijnse dorpje Parera in de provincie La Pampa. Argentijnen zijn even hartstochtelijk als Syriërs. Ze voelt zich er thuis.
Haneen Nasser, vierentwintig jaar oud, verliet haar door oorlog geteisterde vaderland Syrië voor een nieuwe toekomst in Argentinië, met de hulp van een vriendin met een soortgelijke achternaam die ze op internet had leren kennen.
Belén Nazer, een Argentijnse inwoonster van de provincie La Pampa, was op sociale media op zoek naar haar Syrisch-Libanese voorouders toen ze Haneen vond, die in een Syrisch dorpje aan de Middellandse Zee woonde. Eerst dachten ze dat ze achternichten van elkaar waren, omdat in hun beider stamboom een overgrootvader met dezelfde naam voorkwam, die eind negentiende eeuw naar Argentinië was geëmigreerd. Ze hebben nooit kunnen vaststellen of het om dezelfde man ging, maar er groeide wel zo’n hechte vriendschap tussen hen dat Belén zich garant stelde voor Haneen, zodat ze naar Argentinië kon komen in het kader van een humanitair hulpprogramma. Half juli kwam Haneen aan, met een vlucht van Turkish Airlines, en inmiddels is ze geïnstalleerd in het huis van haar vriendin.
‘Mijn dorp wordt niet gebombardeerd, maar alle vrijheden zijn wel ingeperkt’
Vorig jaar september wist ze dat ze uit Syrië weg moest. Eerst verbleef ze twee maanden in het Turkse Antalaya, waar ze samen met haar beste vrienden Diala en Khalil ‘de schoonheid van het leven’ herontdekte, zo verklaarde ze tegenover La Nación. Ze kon zich weer vrij bewegen, ze kon naar de markt gaan zonder bang te zijn voor bommen die in de verte vielen en ze kon overdag foto’s maken van mensen en voorwerpen die haar aandacht trokken, altijd met een poëtisch oog, zelden om te documenteren. In Turkije was er geen avondklok en werd ze niet voortdurend ondervraagd door militairen, zoals in haar eigen land. Daar mocht ze niet eens fotograferen in haar woonplaats, het schilderachtige dorpje Latakia recht tegenover Cyprus, waar het tegenwoordig wemelt van de ontheemden en dat veranderd is in ‘een zwaarbewaakte gevangenis’, waarin van achter de bergen constant het geweld van de burgeroorlog te horen is.
Die geografische ligging werkte tot nu toe als een soort isolerend scherm, waarachter het Syrische leger, de milities, de islamistische terroristen, de Koerden en wisselende bendes elkaar naar hartenlust beschoten.
Haar vader, een ingenieur, en haar moeder, huisvrouw, bleven achter in Latakia. Haar broer en zus – Lilian, die binnenhuisarchitectuur studeert, en Tarek, de jongste, die medicijnen gaat studeren – bleven op de Universiteit van Damascus. Maar Basam, haar vader, met wie ze een sterke oedipusrelatie heeft, zoals ze zelf aangeeft, was onverbiddelijk: ‘Tegenwoordig is geen enkele plek in het Midden-Oosten veilig,’ waarschuwde hij haar, en zij wist wel beter dan haar vader tegen te spreken.
Kort nadat ze op de Argentijnse luchthaven Ezeiza was geland, ontving ze een woedende reactie van haar zus. Die had op sociale media gelezen dat ze in Argentinië de vluchtelingenstatus kreeg, iets waar gestudeerde Syriërs uit de middenklasse tegen zijn omdat ze niet mee willen doen aan de overlevingsloterij waar bootvluchtelingen zich in storten.
Studie fotografie
‘Wat voor mij op het spel staat is de mogelijkheid zelf mijn toekomst vorm te geven,’ zegt ze terwijl ze koffie Syrische stijl inschenkt, met het drab op de bodem van het kopje.
‘Mijn dorp wordt niet gebombardeerd, maar alle vrijheden zijn wel ingeperkt, zo ver zelfs dat ik alleen nog maar foto’s op mijn eigen kamer mocht maken. En soms kon dat niet eens, want je wist nooit wanneer er elektriciteit was. Ik had geen enkele gelegenheid tot vrije expressie meer,’ vertelt Haneen.
Ze zegt heel erg blij te zijn met het dorpje van tweeduizend inwoners op de Pampa waarin ze woont. Het feit dat ze ontworteld is en gescheiden van haar geliefden houdt haar minder bezig dan de opbouw van haar eigen toekomst, vrij van angst, met uitoefening van haar eigen vrije wil, die voor haar nú begint. ‘Grote steden zijn niets voor mij en aangezien de Argentijnen even hartstochtelijk zijn als de Syriërs, heb ik het gevoel dat ik hier volmaakt op mijn plaats ben,’ zegt ze.
Morgen begint ze meteen al met Spaanse les. Ze heeft zichzelf vier maanden de tijd gegeven om de taal te leren alvorens de volgende fase van haar assimilatieplan in te gaan: haar studie fotografie voortzetten, misschien in [provinciehoofdstad] Santa Rosa.
‘Ik wil iemand zijn die gehoord wordt. Ik weet niet hoe ik dat voor elkaar moet krijgen, maar ik wil het in elk geval proberen,’ zegt ze. Wat ze niet zegt, misschien uit schroom, is dat haar meest kostbare bezit heeft moeten afstaan: ze was gedwongen haar camera te verkopen om de reis per auto naar Beiroet te betalen, waar ze haar visum heeft gekregen. Maar materieel verlies kan uiteindelijk gecompenseerd worden, zegt ze, en is niet te vergelijken met het verlies van veiligheid en gemoedsrust om aan je toekomst te bouwen.
Haneen vertelt zonder brok in de keel over de geliefden die ze heeft moeten achterlaten
Ze zit in de woonkamer van het huis dat ze, ‘misschien voor een jaar, misschien langer’, zal delen met haar vriendin Belén, die haar ticket betaalde en als ‘gastfamilie’ fungeerde, zodat ze een humanitair visum kon krijgen om twee jaar in Argentinië te wonen.
Op de tafel staat de blauwe shisha (waterpijp) die ze als cadeau voor haar vriendin heeft meegenomen, en door het huis banjert druk kwispelend de poedel die Belén haar gisteren cadeau heeft gedaan en die Haneen Joy heeft genoemd, alsof hij een visioen is.
‘Ik moet me veilig kunnen voelen, ik moet het idee hebben dat ik ergens thuishoor, ik moet wortel kunnen schieten, werk doen dat ik leuk vind, en als het mogelijk is wil ik Argentijns burger worden,’ zegt ze.
Het land heeft ze leren kennen door haar contact met Belén en met een andere Argentijnse vriend, Robert Fuhr, die in Servië woont. En de film Medianeras van Gustavo Taretto heeft bij haar de indruk achtergelaten dat Buenos Aires een raadselachtige stad is en de Argentijnen een interessante cultuur hebben, met veel kunst en literatuur. Maar vroeger al was ze diep onder de indruk van de vindingrijkheid van Borges, toen haar moeder haar op tienjarige leeftijd Het boek van de denkbeeldige wezens voorlas. Ze herinnert zich die fascinerende droomwereld via de tekeningen in dat boek, zoals ze ook nog levendig de halve finale van het laatste WK Voetbal tegen Nederland en de finale tegen Duitsland voor ogen heeft. Haneen, die als jong meisje voetbalde, juichte hartstochtelijk voor Argentinië.
Ze behoort tot de islamitische geloofsgemeenschap der Alawieten, volgelingen van Ali ibn Aboe Talib, maar ze heeft zelden voet in een moskee gezet, ze is niet praktiserend gelovig en verafschuwt extremisme. De islam is voor haar een ethisch richtsnoer, een leidraad voor het gedrag, waarbij de waarde van het menselijk leven vooropstaat.
Ze zegt geen voorstander te zijn van Bashar al-Assad, maar ze staat wel achter het Syrische leger. ‘Alle Syriërs moeten twee jaar in militaire dienst en iedereen heeft wel een familielid in het leger,’ zegt ze over de pogingen orde te brengen in een uiterst complex en roerig gebied, dat na de Arabische Lente elke vorm van dictatuur lijkt af te wijzen.
Haneen vertelt zonder brok in de keel over de geliefden die ze heeft moeten achterlaten. Haar vriendinnen hebben beloofd haar volgend jaar te zullen opzoeken, waar ze ook zit, en via sociale media kan ze doorlopend in contact blijven met haar ouders en broer en zus. Opnieuw toont ze haar besluitvaardigheid: ‘Nu wil ik iemand worden die een stem heeft.’
Auteur: Loreley Gaffoglio
Vertaler: Jos den Bekker
Beeld bovenaan: Aankomst van de Syrische Haneen in Argentinië waar ze dankzij vriendin Beén een humanitair visum kon krijgen voor twee jaar. – © Rodrigo Nespolo
La Nación
Argentinië | dagblad | oplage 185.000
Conservatieve, in 1870 door de toenmalige president opgerichte krant die altijd heeft vastgehouden aan hetzelfde format en dus ietwat verouderd overkomt. Desondanks een van de meest gelezen kranten van het land, en de eerste die ook digitaal nieuws aanbood.
