Betrouwbaar merk
Wat moeten Duitsland en Europa beginnen zonder Merkel?
Aanzienlijk was de opluchting toen Angela Merkel bekendmaakte een vierde termijn als bondskanselier te ambiëren. Met het oog op Poetin, Erdogan, Trump en vigerend populisme ziet onzeker Europa haar nu als leider van het continent, die als machtigste vrouw op aarde ‘erger’ moet zien te voorkomen. Zelf zinspeelde Merkel op die beeldvorming als ‘grotesk’ en ‘absurd’. Eerst maar eens de Duitse verkiezingen winnen en een coalitie vormen.
Merkel staat voor nuchterheid, behoedzaamheid en stabiliteit, eigenschappen die in de populistisch gekleurde politieke arena schaars zijn. ‘Sie kennen mich’ – u kent me, was haar moederlijke leuze in de verkiezingscampagne van 2013. Twee jaar later pareerde ze de vluchtelingencrisis met ‘Wir schaffen das’, maar daar dachten steeds meer Duitsers anders over. Van ‘Mutti’ der natie en ‘ijskoningin’ werd Merkel de barmhartige kanselier van de vluchtelingen, die haar landgenoten met een miljoen nieuwkomers opzadelde. Ze moet weg, vindt de rechts-populistische Alternative für Deutschland. Inderdaad lijkt Merkel de gastvrijheid jegens vluchtelingen in Duitsland en de rest van Europa nogal te hebben overschat.
Het ruime portret Angela Merkel: Die Unerwartete toont de ‘Werdegang’ van een solide machtspolitica die stapje voor stapje te werk gaat maar soms toch onverwacht uit de hoek komt en risico’s neemt om haar doelen te bereiken. Een keur aan geïnterviewden laat zich uit over Merkel, die zelf tegen haar gewoonte in aan dit portret meewerkte.
(Maarten van Bracht)
Angela Merkel: Die Unerwartete
Dinsdag 6 december, Arte, 20.15-21.45 uur
Maandag 12 december, ARD, 22.45-0.15 uur
Van onderop
Grassrootsbeweging Black Lives Matter doet ertoe.
‘Bedankt, Seattle, dat jullie een van de meest progressieve steden van Amerika zijn,’ sprak senator Bernie Sanders vorig jaar een menigte toe. Waarop activisten van antiracismebeweging Black Lives Matter hem bij zijn spreekstoel vandaan duwden en de microfoon overnamen. ‘Welkom in Seattle,’ oreerden ze, ‘een stuk van het van inheemse Duwamish-volk gestolen land waar politiegeweld en het massaal opsluiten van zwarte jeugd aan de orde van de dag zijn, waar zwarte scholieren zes keer zo vaak van school gestuurd worden als hun witte medeleerlingen en waar de zwarte bevolking door gentrificatie de binnenstad uit geduwd wordt.’
Tegenlicht portretteert Patrisse Cullors, een van de initiatiefnemers van BlackLivesMatter, inmiddels uitgegroeid tot een gedecentraliseerde grassrootsbeweging. Sanders de vijand? Wit links Amerika krabde zich het hoofd, maar volgens Cullors c.s. brengt de gevestigde politieke orde sowieso geen heil. Dat de Democraten de wet aannamen die maakte dat kansarme Afro-Amerikanen massaal in de gevangenis belandden is nog niet vergeten. BlackLivesMatter heeft weinig geloof in het presidentschap, maar probeert via lokale acties het discours te veranderen. ‘Lokale politiek beïnvloedt nationale politiek,’ aldus Cullors, ‘kijk maar naar Ferguson: een klein stadje zette het land op z’n kop.’
Nirit Peled, regisseur van deze aflevering: ‘Seattle staat bekend als links, maar ook daar blijkt racisme voor veel mensen een dagelijks feit. Het straatbeeld van biologische koffie drinkende yuppen verbloemt de realiteit van politiegeweld. Dat is wat die activiste de Sanders-aanhangers voorhield.’
(Daan Schneider)
VPRO Tegenlicht: Black Lives Matter
Zondag 4 december, NPO 2, 20.55-22.00 uur
Op bescheiden voet
Ook als president van Uruguay hield José Mujica het sober.
Op staatsbezoek bij Angela Merkel houdt de 79-jarige president en voormalige guerrillero een speech voor een zaal vol dignitarissen. Ook nu begint zijn verzetsbloed te koken. Al is hij oud en zwaarlijvig, toch zwaait hij met een vuist in de lucht terwijl hij zijn gehoor oproept verantwoordelijkheid te nemen: ‘Door onze roekeloosheid hebben we een levensstijl ontwikkeld die een bedreiging is voor onze wereld.’
De documentaire Pepe Mujica, Lessons from the Flowerbed (2014) van Heidi Specogna komt twintig jaar na haar film Tupamaros, over de rebellengroep die in Uruguay met geweld voor sociale rechtvaardigheid streed. Was oud-Tupamaro Mujica in 1994 nog parlementslid die een schamele boterham verdiende met bloementeelt, zes jaar na die film was hij president, die weliswaar een eenvoudig bestaan bleef leiden: hij verkoos het boerderijtje van zijn vrouw boven het presidentieel paleis, gaf zijn salaris aan minderbedeelden en bleef zijn Volkswagen Kever trouw.
Mooi. Maar wie is deze man? Hoezeer is hij beschadigd door de jaren van eenzame opsluiting onder het militaire regime? Filmmaker Specogna doet ook niks met zijn schaduwkanten. Geprezen worden de legalisering van het homohuwelijk en het softdrugsbeleid, en de werkloosheid zou zijn gedaald. Maar onder zijn bewind ging ook een staatsbedrijf bankroet en zou hij een Braziliaans bedrijf hebben bevoordeeld. Bovendien aanvaardde Mujica een eerbewijs van de Republika Srpska. Net als de oorlogsmisdadigers Karadzic en Krajisnik.
(Jurgen Tiekstra )
2Doc: Pepe Mujica, Lessons from the Flowerbed
Woensdag 7 december, NPO 2, 22.55-0.00 uur
De muur
Tweede reeks. Afl 1: Ceuta. Spaanse enclave in Marokko
Zondag 4 december,
NPO 2, 20.15-21.05 uur
Wir Sklavenhalter
Een half miljoen mensen in Europa verricht dwangarbeid
Maandag 5 december,
ARD, 23.30-0.15 uur
Auslandsjournal spezial
‘Die Wutpolitiker’ – Europa en de populisten
Woensdag 7 december,
ZDF, 23.15-0.00 uur
Het uur van de wolf: The Lovers and the Despot
Zuid-Koreaans cinemakoppel ontvoerd naar Noord-Korea
Donderdag 8 december,
NPO 2, 22.55-0.00 uur
Life and Death Row
Doodstraf in de VS.
Afl: Execution
Vrijdag 9 december,
Canvas, 23.35-0.30 uur
