De dagen van het chavisme zijn geteld – dat vindt althans de (uitgetelde) oppositie. Ze eist vrije verkiezingen en respect voor het parlement. Druk van buitenaf en het forceren van een interne breuk zou een oplossing kunnen zijn.
De lont in het kruitvat van de protesten in Venezuela was een ongrondwettelijke beslissing van het (door de chavisten gecontroleerde) Hooggerechtshof om het parlement, waarin de oppositie de meerderheid heeft, buiten werking te stellen. Na felle reacties uit binnen- en buitenland zag de regering zich gedwongen de beslissing terug te draaien. Maar de maatregel pookte het vuur op van de ontevreden bevolking die de buik vol heeft van het incompetente en steeds autoritairdere regime, dat het land in de ergste economische en sociale crisis van zijn bestaan heeft gestort.
Het is niet duidelijk wat er nu gaat gebeuren. Maar de angst voor de regering is niet ongefundeerd; op sociale media was te zien hoe ongenadig demonstranten worden afgestraft en opgepakt. De demonstraties kunnen op zichzelf geen verandering afdwingen, maar ze creëren wel explosieve spanningen. Er wordt gewacht op een kans om binnen de dictatuur een breuk te forceren die tot een regimewisseling leidt. En nu zijn er verschillende factoren bijgekomen die dit scenario aannemelijker maken.
In de eerste plaats is er de ernst van de crisis: een economisch debacle dat tot een ongekende humanitaire ramp heeft geleid, waarbij mensen in vuilnishopen op zoek gaan naar etensresten. Drie op de vier Venezolanen willen dat president Maduro aftreedt. Die weerzin betreft alle lagen van de bevolking, inclusief soldaten en politieagenten die de regering inzet om de protesten de kop in te drukken. Vrijwel niemand is bepaald gelukkig met het feit dat ze een corrupte elite moeten verdedigen die ervoor verantwoordelijk is dat hun kinderen honger lijden.
Boven op die interne druk komt de druk van buitenaf. Nog nooit heeft het chavisme er internationaal zo slecht voor gestaan. Er zijn nog maar weinig landen in de regio die zich kunnen verenigen met de autoritaire excessen van de Venezolaanse regering. Begin deze maand ondertekenden negentien leden van de OAS (de Organisatie van Amerikaanse Staten) en alle landen van Mercosur [het Zuid-Amerikaanse handelsblok], resoluties en verklaringen die de ontbinding van het parlement veroordeelden.
Maduro wordt verder verzwakt doordat de oppositie de rijen heeft gesloten en een eendrachtige strategie volgt: door middel van demonstraties druk uitoefenen op de regering tot ze op een aantal belangrijke punten toegeeft, waaronder het uitschrijven van verkiezingen en de restauratie van het parlement in al zijn bevoegdheden.
Die eensgezindheid dankt de oppositie deels aan de lering die ze uit haar fouten heeft getrokken. Maar een andere reden is dat afzien van verdere demonstraties op dit moment nadelig is. Vorig jaar oktober schortte de regering illegaal de procedure op voor een referendum waarmee de president kon worden afgezet. De coalitie van oppositiepartijen, de zogeheten Mesa de la Unidad Democrática (MUD), reageerde met een oproep tot demonstraties, maar trok die kort daarna weer in om een ‘dialoog’ met de regering aan te gaan.
Dat besluit werd van alle kanten bekritiseerd, ook door bepaalde partijen binnen de coalitie die vervolgens niet wilden meedoen aan de onderhandelingen. Velen vermoedden dat de regering volstrekt niet van plan was om concessies te doen en dat de ‘dialoog’ alleen maar bedoeld was om de zaak te traineren. De regering had immers al verscheidene keren op kritieke momenten de ‘dialoog’ gebruikt om de druk te verminderen, waarna ze snel weer verder ging met het ontmantelen van het democratisch bestel.
De sceptici hadden zich niet vergist. Maduro gaf op geen enkel punt toe, sterker nog: hij maakte van de onderhandelingen gebruik om zijn tegenstanders nog verder onder de duim te krijgen. Omdat veel mensen dat hadden zien aankomen, verloor de MUD aan geloofwaardigheid bij de publieke opinie, en daarom zullen partijen binnen de coalitie er niet gauw meer voor pleiten te stoppen met demonstreren, want ze weten welke politieke prijs ze daarvoor moeten betalen.
Drastisch veranderd
Maduro heeft dus redenen om zenuwachtig te zijn. Hij heeft een bevolking tegenover zich die uitgeput is en uitgehongerd door een steeds erger wordende crisis, die zich bewust is van het grote gevaar van demonstreren maar er ook van overtuigd is dat de prijs van niets doen hoger is, omdat het een verlenging betekent van de humanitaire ramp. De internationale druk, die trouwens wel wat krachtiger zou mogen zijn, heeft het chavisme in een groter isolement gebracht dan ooit tevoren. Bovendien kampt de president met een oppositie die zich, door ervaring wijzer geworden en uit vrees voor herhaling van eerder gemaakte fouten, tijdelijk tegen tweespalt heeft gepantserd.
Zijn Maduro’s dagen geteld? Niet noodzakelijk. Als er geen breuk in het regime komt, heeft de oppositie niet de macht om haar wil op te leggen. En als er geen greintje vooruitzicht is op verandering, zouden de mensen het protesteren wel eens moe kunnen worden. Daarom is het belangrijk om niet alleen de druk van buitenaf op te voeren, maar ook een interne breuk te forceren door belangrijke steunpilaren van de dictatuur te benaderen en overlopers aan te trekken, gebruikmakend van de haarden van onvrede en de toenemende angst voor een plotselinge ommekeer.
Maar het lijdt geen twijfel dat het politieke landschap in Venezuela over een paar maanden drastisch veranderd zal zijn. Een regering die meende stevig in het zadel te zitten, staat nu met de rug tegen de muur en moet het initiatief overlaten aan een verjongde oppositie en honderdduizenden Venezolanen die bereid zijn alles in het werk te stellen om hun vrijheid terug te winnen.
Auteur: Alejandro Tarre
Vertaler: Jos den Bekker
El País
Spanje | dagblad | oplage 397.000
Zes maanden na de dood van Franco opgericht. Prachtige tabloidkrant met exquise journalisten en bijdragen van grote Spaanse schrijvers.
