Vrijspraak Seselj is schandalig

Na een proces van dertien jaar en een maand heeft het Joegoslaviëtribunaal vorige maand Vojislav Seselj vrijgesproken van negen aanklachten, waaronder misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden in Kroatië, Vojvodina en Bosnië en 
Herzegovina. Dat is de schandalige uit-
komst van een schandalig proces. Schokkender nog waren de overwegingen
voor het vonnis die werden uitgesproken door rechter Jean-Claude Antonetti, de voorzitter van het tribunaal, die in de loop van dit marathonproces niet alleen begrip voor de verdachte heeft getoond, maar ook een soort bewondering.

Tijdens het voorlezen van het vonnis ontstond de indruk dat rechter Antonetti de ideologie van Seselj was gaan omarmen: op een gegeven moment sprak hij over Serviërs met een 
orthodoxe, katholieke en islamitische geloofsovertuiging (de termen die door Seselj werden gebruikt om de Kroaten en de Bosniërs aan te duiden). Volgens de argumentatie van Antonetti zijn de vrijwilligers van de Servische Radicale Partij niet naar Kroatië en Bosnië en Herzegovina getrokken om te strijden, maar om het Servische volk te verdedigen: de zuivering in Hrtkovci had tot doel ‘woningen voor Servische vluchtelingen vrij te maken’, en het verdrijven van de inwoners uit de moslimdorpen in de omgeving van Zvornik werd 
geïnterpreteerd als een ‘humanitaire verplaatsing van de bevolking naar een gebied dat verder van de oorlogshandelingen gelegen was’. Hoe het ook zij, Seselj is momenteel een ‘vrij man’, zoals Antonetti heeft onderstreept, 
en dat zal hij blijven tot het hoger beroep.

Rechter Jean-Claude Antonetti toonde een soort bewondering voor de verdachte

Het proces ging al mis op de eerste dag, toen de veiligheidsdienst van het tribunaal Seselj bij een verkeerde gate van de luchthaven van Amsterdam opwachtte en hem een uur lang in zijn eentje liet ronddwalen voordat men hem vond. Vervolgens ging de verdachte in hongerstaking, wat hem belangrijke concessies opleverde. Daarna slaagde hij erin een van zijn rechters (Frederik Harhoff) te wraken en andere aan de zaak te laten onttrekken. Niets was te gek in de gehoorzaal van het tribunaal: beledigingen van het Hof, het min of meer expliciet intimideren van getuigen en heel wat andere zaken die ertoe hadden moeten leiden dat het Hof het proces annuleerde en van voren af aan begon.

Voorbode van chaos

En toch is Seselj voorlopig vrij en excelleert hij momenteel in Servië in de kunst van het provoceren, beledigen en intimideren. Het zou geen verbazing wekken als hij binnenkort wordt herkozen in het Servische parlement, 
waar hij met een pistool zal zwaaien en kabels uit microfoons zal trekken, zoals hij in het verleden heeft gedaan. In de tijd van Slobodan Milosevic was hij erg nuttig voor het regime: internationaal genoot hij legitimiteit als een gematigder politicus dan Milosevic (die naast hem ook iets respectabels kreeg) en in Servië ging hij de democratische oppositie en de onafhankelijke media te lijf. Of Seselj tot levenslang zou zijn veroordeeld of tot een werkstraf van drie maanden maakt weinig uit. Met zijn leverkanker zou hij toch niet naar de gevangenis zijn teruggekeerd. Maar 
de kans bestaat dat hij binnenkort 
deel zal uitmaken van een Servische delegatie die een officieel bezoek brengt aan het Europees Parlement, waarvan hij binnen enkele jaren lid zal kunnen worden als Servië toetreedt tot de EU.

Europa begint te lijken op Joegoslavië aan de vooravond van zijn ontbinding

Het is niet moeilijk zich Seselj voor te stellen in het gezelschap van Marine Le Pen, Geert Wilders of Nigel Farage, van de Griekse afgevaardigden van Gouden Dageraad, van de Hongaren van Jobbik of de Bulgaren van Ataka. Toen Vojislav Kostunica vijftien jaar geleden Slobodan Milosevic verving, beloofde hij van Servië een ‘normaal 
en saai land’ te zullen maken. Velen van ons hoopten daarop. Wat men ook van het Joegoslaviëtribunaal mag vinden, het heeft Milosevic en Seselj van het Servische politieke toneel verdreven, wat het herstel heeft bevorderd van een land dat was uitgeput door dictatuur, sancties en oorlog.

Naïef als we waren, geloofden we dat Servië vijf jaar later, of in het ergste geval tien, zou toetreden tot de EU en dat er op het politieke toneel geen plaats meer zou zijn voor tirannen en demagogen. Het omgekeerde is het geval. Het is niet Servië dat op Europa begint te lijken, maar Europa en een groot deel van de westerse wereld die op Joegoslavië beginnen te lijken aan de vooravond van zijn ontbinding. In deze context is Seselj geen dinosaurus die bezig is uit te sterven, zoals men ons wilde doen geloven, maar een voorbode van de chaos die komen gaat.

Auteur: Dejan Anastasijevic
Vertaler: Peter Bergsma

Vreme
Servië | weekblad | oplage 25.000

‘De Tijd’ staat bekend om goed gedocumenteerde stukken van onafhankelijke commentatoren die de politiek kritisch volgen.

CONTEXT: Olie op het vuur

Ook in de Kroatische media wordt woedend gereageerd op de beslissing van het Joegoslaviëtribunaal.

Een golf van revisionisme en nationalisme heeft alle Balkanstaten overspoeld, maar ook het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag is erdoor getroffen. De uitspraak van de Franse rechter Jean-Claude Antonetti, gedaan aan het eind van het proces tegen Vojislav Seselj, de leider van de Servische Radicale Partij, is in volstrekte tegenspraak met de conclusies die het tribunaal het afgelopen tweeënhalve decennium op basis van feiten heeft getrokken.

Het tribunaal is ingesteld om de waarheidsvinding inzake de oorlogen in ex-Joegoslavië te faciliteren. Door het individualiseren van de schuldvraag had het een cruciale rol moeten spelen bij het herstel van het vertrouwen en de verzoening tussen de volkeren. Maar de vrijspraak voor Seselj gooit olie op het vuur dat brandend wordt gehouden door extremisten van allerlei slag. Met andere woorden, het tribunaal heeft zijn wezenlijke opdracht verraden.

Ook al druist ze in tegen de belangen van Kroatië, de stijgende populariteit van de radicalen van Seselj stemt de Kroatische nationalisten euforisch

Met de uitspraak van Antonetti wordt het rad van de geschiedenis een slag teruggedraaid en komt het uiteenvallen van ex-Joegoslavië in een nieuw licht te staan. Het is alarmerend dat de Kroatische en Bosnische afscheidingsbewegingen daarvoor de eerstverantwoordelijken zijn. In de ogen van Antonetti was de vestiging van autonome regio’s in Servië, Kroatië en Bosnië en Herzegovina alleen maar een reactie op de Kroatische en Bosnische afscheidingsdrang, waarmee het plan van een Groot-Servië, waarvoor Seselj zich beijverde, werd gelegitimeerd.

De legitimering van het criminele plan van een Groot-Servië krijgt zo een politieke lading: het geeft de Serviërs het recht om de hereniging te eisen van alle regio’s waar ze hebben gewoond, binnen een staat die zowel een deel van Kroatië als van Bosnië en Herzegovina omvat. Deze foutieve voorstelling van de geschiedenis maakt de chaos in de westelijke Balkan alleen maar groter, met alle risico’s van destabilisering van dien. Ze geeft zuurstof aan de nationalisten en een excuus om zich verder te mobiliseren. Daarmee heeft Seselj onverwachte politieke steun gekregen, die er weleens voor zou kunnen zorgen dat de Servische Radicale Partij (SRS) een goed resultaat behaalt bij de komende parlementsverkiezingen op 24 april. De SRS zou opnieuw in het parlement kunnen komen als een van de vier grootste partijen [de SRS behaalde 8 procent van de stemmen].

Dit is vooral een bedreiging voor de pro-Europese krachten in Servië. Ook al druist ze in tegen de belangen van Kroatië, de stijgende populariteit van de radicalen van Seselj stemt de Kroatische nationalisten euforisch. Ze kunnen hun pijlen opnieuw op het Haagse tribunaal richten, met als argument dat het de agressie tegen Kroatië rechtvaardigt, al heeft datzelfde tribunaal onlangs ook Kroatische generaals vrijgesproken. De Kroatische nationalisten zullen gewoontegetrouw hun woede op Belgrado richten en daarmee echte bondgenoten worden van Seselj, die ervan droomt de Servische premier, president Tomislav Nikolic en vicepresident Aleksandar Vucic ten val te brengen, die groot zijn geworden onder zijn vleugels voordat ze hem de rug toekeerden.