Worden Fransen in Zwitserland gediscrimineerd?

JA

We hebben een probleem met hen.

Marie Maurisse is een jonge journaliste die passie voor haar beroep uitstraalt, de behoefte om te begrijpen en te vertellen in combinatie met de nodige dynamiek en nieuwsgierigheid. Omwille van de liefde heeft ze haar geboortestreek in het zuidwesten van Frankrijk voor Helvetische dreven verruild 
en zich er een plaats verworven, zowel in de Zwitserse pers als de Franse (eerst Le Figaro, daarna Le Monde).

Als jonge moeder heeft ze een bitterzoet boek gepubliceerd over haar integratie in Franstalig Zwitserland, waarbij ze persoonlijke ergernissen en feitenonderzoek vermengt om het idee te relativeren, soms op niet mis te verstane wijze, 
dat Zwitserland een eldorado voor expats zou zijn. Een onvolmaakt boek, want subjectief, maar ook een oprecht boek, dat vorige week in 24 Heures is besproken.

Het gevolg was een stortvloed van commentaren op de website, in het gunstigste geval denigrerend, in het ongunstigste hatelijk, waarbij haar in uiterst subtiele termen 
te verstaan werd gegeven dat ze ‘maar gauw weer terug moest gaan naar Toulouse’. Wat had ze misdaan? Ze had het gewaagd haar gastland te bekritiseren, woorden te wijden aan de kleine misverstanden en diepe malaise waaraan ze in de zeven jaar dat ze bij ons woont was blootgesteld. Na een hele dag ‘Marie bashen’ hebben we, ontsteld, besloten de commentaren, die steeds verder ontspoorden, te blokkeren. Geconcludeerd moet worden dat al die tierende internetgebruikers van Frans-Zwitserse bodem onze collega gelijk gaven.

De Fransen die hier wonen en werken hebben ongetwijfeld bepaalde reflexen waardoor ze zich onderscheiden, referenties die ons vaak ongemerkt een provinciale status verlenen die ons razend maakt

Integreren in een ander land is nooit makkelijk, zelfs niet als men er dezelfde taal spreekt. Er zijn altijd momenten van onbegrip, het gevoel aan de kant te worden geschoven, er niet bij te horen, ook al doe je nog zo je best. De Fransen die hier wonen en werken hebben ongetwijfeld bepaalde reflexen waardoor ze zich onderscheiden, referenties die ons vaak ongemerkt een provinciale status verlenen die ons razend maakt. Het is een bekend fenomeen.

Wat ook waar is, is dat we in de periode waarover Marie Maurisse spreekt, zijn overspoeld door een golf van volstrekt irrationele en verderfelijke anti-Franse sentimenten. Denk maar eens aan het afkeurende gejoel van het ‘coole’ publiek van het muziekfestival Paléo in Nyon toen Stromae het over grensarbeiders had. Dat was om je rot te schamen.

Natuurlijk mogen we alle Zwitsers niet over één kam scheren. Maar dat neemt niet weg dat we weleens mogen stilstaan bij wat een goed geïnformeerd iemand ons onder de neus wrijft. Want in dit geval zijn wij het die een probleem met de Fransen hebben, en niet andersom.

Auteur: Thierry Meyer

24 Heures
Zwitserland | dagblad | oplage 105.000

NEE

Het is een overdreven en ongenuanceerd verhaal. Er zijn tekenen die niet bedriegen, oprispingen die symptomatisch zijn. De reacties op het onlangs verschenen boek van Marie Maurisse zijn daar een voorbeeld van. De jonge Franse journaliste schildert in 200 bladzijden een gitzwart beeld van de hel waarin Fransen in Zwitserland zouden leven. En waarin ons Zwitsers geen cliché bespaard blijft, variërend van drie zoenen geven en Rivella drinken tot het toenemende racisme, het aantal zelfmoorden onder autochtonen, de belastingvluchtelingen, de steden die na tien uur ’s avonds uitgestorven zijn en de kille houding van de bewoners.

Op de Facebookpagina van Le Temps liep en loopt het nog steeds storm. Iedereen – Zwitsers, Fransen, expats, grensarbeiders – wil zijn ei kwijt, uiting geven aan zijn wanhoop of de eentonige treurzang van Marie Maurisse overstemmen. De internetgebruikers hebben Bienvenue au paradis dus niet gespaard. Neem Fabienne Bogádi, schrijfster en communicatiemedewerkster: ‘Dit onderzoek heeft maar één doel, conflicten 
uitlokken daar waar ze niet zijn. Dat is onfatsoenlijk, respectloos tegenover de mensen in dit land en onnodig kwetsend. Vooral als je bedenkt dat meer dan de helft van de Zwitsers inmiddels minstens één ouder van buitenlandse origine heeft. Als je in een land komt, er werk vindt en er wordt opgenomen, dan begin je met dankjewel te zeggen.’

Of Selva Del Monte: ‘De enige klacht die ik heb gehoord, is dat mensen soms wat afstandelijk zijn, maar meestal niet alleen tegenover Fransen dus… Ik zou zeggen: “Hou op met die clichés en veralgemeniseringen.”’

‘Ik ben een Fransman van Algerijnse oorsprong en het enige racisme waarmee ik in Zwitserland ben geconfronteerd kwam van… volbloed Fransen’

Symptomatischer zijn de commentaren van grensarbeiders 
en Fransen die de journaliste verwijten dat haar verhaal vooringenomen is: ‘Ik ben een Fransman uit Bresse en ik woon in Zwitserland. (…) Dit boek staat niet voor heel Zwitserland. 
Het zijn vaak de Fransen die niet uit de grensstreek komen 
die kritiek hebben op Zwitserland, het is meer een kwestie 
van onbegrip tussen noorderlingen en zuiderlingen’, aldus Stéphane Escobar.

Mohamed Seghir constateert: ‘Ik ben een Fransman van Algerijnse oorsprong en het enige racisme waarmee ik in Zwitserland ben geconfronteerd kwam van… volbloed Fransen.’ Philippe Launay-Debnath: ‘Ik werk al vijfentwintig jaar in Zwitserland als grensarbeider, misschien ben ik verblind door mijn liefde voor dit land, maar ik heb vaker nare dingen horen zeggen door Fransen in Zwitserland zelf.’

Zodat we ons kunnen troosten met de gedachte dat de grootste zwakte van dit boek zijn systematische vooringenomenheid is: dat het niet werkelijk op zoek is gegaan naar getuigenissen die de lucht hadden kunnen klaren, maar alleen uit was op ongenuanceerde zwartmakerij. Met welk doel?

Michel Danthe

Auteur: Michel Danthe

Michel Danthe (1956) is redacteur en plaatsvervangend chef bij Le Temps. Voorheen was hij redactiechef bij Matin Dimanche.

Le Temps
Zwitserland | dagblad | oplage 49.000

Opgericht in 1998, voortgekomen uit een fusie van Nouveau Quotidien, Journal de Genève en Gazette de Lausanne. Rechts van het midden, populair bij leidinggevenden, krant voor Franstalige Zwitsers.