Geconfronteerd met tal van politieke bedreigingen, valt de Zimbabwaanse regering terug op een beproefde strategie: het arresteren van critici. Maar de oppositie zegt zich niet te laten intimideren.
Toen predikant Evan Mawarire begin februari terugkeerde naar Zimbabwe, hoopte hij zijn omzwervingen probleemloos te mogen afsluiten. Na zes maanden zelfopgelegde ballingschap in de VS, wilde de activist die de aanzet gaf tot de oppositiebeweging #ThisFlag snel en geruisloos naar huis.
Het mocht niet zo zijn. Op de luchthaven van Harare werd hij onmiddellijk ingerekend door negen agenten van de centrale inlichtingendienst. Hij moet nu voor de rechter komen wegens ‘ondermijning van een grondwettelijk gekozen regering’, een vergrijp waarop minimaal twintig jaar gevangenisstraf staat. En dat is maar een van de aanklachten.
Aan Mawarires geval is uitgebreid aandacht besteed, maar het is geen incident. Een hele reeks activisten is in staat van beschuldiging gesteld nadat zij zich hadden uitgesproken tegen president Robert Mugabe en diens ZANU-PF-regering.
De afgelopen maanden werden steeds meer mensen opgepakt die hun mening niet voor zich hadden gehouden, en met de verkiezingen van 2018 in aantocht waarschuwen mensenrechtengroepen voor een verergering van de repressie.
Mugabe beleeft in veel opzichten een van de meest precaire momenten in zijn 37-jarige bewind. Ga maar na: de economie verkeert in een vrije val. De regerende partij ZANU-PF is intern verdeeld. Een energieke verkiezingscampagne is niet weggelegd voor de 93-jarige leider, vanwege zijn leeftijd en gezondheid. En voormalig vicepresident Joice Mujuru voert momenteel coalitiebesprekingen met Morgan Tsvangirai, een veteraan van de oppositie.
Het regime staat al enige tijd onder druk. Vorig jaar waren er in Zimbabwe wijdverbreide protesten tegen de regering, gedeeltelijk geïnspireerd door Mawarires activisme.
Een andere predikant, Phillip Mugadza, werd in januari gearresteerd, op wel heel bijzondere gronden: hij had voorspeld dat Mugabe in oktober van dit jaar zou sterven
Geconfronteerd met al deze bedreigingen is de regering van Mugabe teruggevallen op een beproefde strategie: het opsluiten van critici. Dit is een methode die bij dit bewind hoort en die meestal van stal wordt gehaald wanneer de verkiezingen naderen.
‘Zimbabwe heeft sinds 2000 deze cyclus gekend van mensenrechtenschendingen,’ zegt Fortune Gwaze, een politiek onderzoeker van het Zimbabwe Democracy Institute. ‘We hebben te maken met een tweeslachtig regime dat democratie onderschrijft, maar niet gelooft in eerlijke verkiezingen.’
Behalve Mawarire hebben ook mensen als Linda Masarira, Acie Lumumba, Denford Ngadziore, Whatmore Makokoba, Promise Mkwananzi en Stan Zvorwadza kort geleden een cel van binnen gezien.
Een andere predikant, Phillip Mugadza, werd in januari gearresteerd, op wel heel bijzondere gronden: hij had voorspeld dat Mugabe in oktober van dit jaar zou sterven. In eerste instantie luidde de beschuldiging dat hij het gezag van de president had ondermijnd, later heette het dat hij ‘mensen van een bepaald ras’ had ‘gegriefd’. Door iemands dood te voorspellen zou hij namelijk een taboe hebben geschonden en daarmee zowel het christelijke geloof als Afrikaanse tradities hebben beledigd.
Supa Mandiwanzira, de minister van Informatie, Communicatie en Technologie, verdedigde de arrestaties door te wijzen op het belang van rechtshandhaving: ‘De wereld moet goed begrijpen dat Zimbabwe veel waarde hecht aan de rechtsstaat. Het maakt niet uit of iemand een politicus is of een traditionele leider, een zakenman of een kerkelijk leider. Het recht zal zijn loop hebben voor wie onrechtmatig handelt.’ Veel Zimbabwaanse mensenrechtengroepen vinden juist de arrestaties van activisten indruisen tegen de rechtsorde.
‘De regering van Zimbabwe bezoedelt op onnodige wijze haar al twijfelachtige staat van dienst op het gebied van mensenrechten door burgers gevangen te houden, uitsluitend vanwege de politieke meningen die ze hebben geuit,’ zegt Jestina Mukoko, directeur van het Zimbabwe Peace Project (ZPP), een orgaan dat mensenrechtenschendingen volgt.
Muleya Mwananyanda, plaatsvervangend directeur van Amnesty International voor zuidelijk Afrika, noemt de situatie zorgwekkend. ‘Deze aanklachten zijn geconstrueerd om het mensenrechtenactivisme een halt toe te roepen en om mensen te straffen die zich uitspreken over de verslechterende mensenrechtensituatie.’
Na de arrestaties van Mawarire en Mugadza heeft de Amerikaanse ambassade in Harare verklaard te vrezen ‘dat deze recente acties een verdere inperking zullen inhouden van het recht van de Zimbabwanen om hun grondwettelijk beschermde vrijheid van meningsuiting en van vreedzame vergadering te genieten.’
Sommige activisten die voor de rechter komen, onder wie Promise Mkwananzi van de jongerenbeweging #Tajamuka, hopen dat hun zaak tijdens het proces zal instorten wegens een gebrek aan onderbouwing. Anderen bereiden zich juist voor op het ergste. Mawarire, die op borgtocht vrij is, heeft laten weten dat hij bezig is mensen te werven die hem kunnen vervangen, die in staat zijn om zijn ‘droom’ van rechtvaardigheid voort te zetten door protesten te organiseren, mocht hij voor lange tijd de gevangenis ingaan.
Waarnemers als de eerdergenoemde politiek onderzoeker Fortune Gwaze houden er rekening mee dat de overheidsrepressie zich zal uitbreiden naarmate de verkiezingen dichterbij komen: ‘Binnenkort, wanneer de politieke temperatuur verder is gestegen, zal een aantal sleutelfiguren van de oppositie worden gearresteerd en komt er een verbod op hun bijeenkomsten.’
Vintage ZANU-PF
Desondanks verkondigen veel activisten en oppositieleiders dat zij niet zullen terugdeinzen voor de dreigementen van de regering. Ze zullen blijven protesteren, hun krachten blijven bundelen en zich blijven uitspreken, zolang als het nodig is.
‘Dit is vintage ZANU-PF,’ zegt oppositieleider Morgan Tsvangirai, die al twee decennia overheidsrepressie heeft doorstaan. ‘De boodschap luidt dat ze in de campagne vóór de volgende verkiezingen alles op alles zullen zetten. We moeten ons allemaal voorbereiden op straffeloosheid en geweld tegen onschuldige burgers van ons land. Maar ze kunnen niet iedereen arresteren. Wij blijven vechten voor rechtvaardigheid.’
Auteur: Problem Masau
Vertaler: Carl Stellweg
African Arguments
Verenigd Koninkrijk | africanarguments.org
Dit onlinetijdschrift is gewijd aan analyses over al wat speelt in hedendaags Afrika, en dient tevens als platform voor discussies daaromtrent. De site werd in 2007 gelanceerd door de Royal African Society, een Britse stichting die zich inzet voor een beter begrip van het continent.
