2. Weinig over van ambities kroonprins

Maandenlang had Saoedi-Arabië het publicitaire tij mee. Mohammed bin Salman, de charismatische toekomstige leider van het koninkrijk, paaide de wereld met zijn visioen van een nieuwe, moderne natie. Er kwamen liveconcerten en er werden bioscopen geopend, met plannen voor nog veel meer. Vrouwen mochten mee naar voetbalwedstrijden. Maar toen klapte alles ineens in elkaar: er verschenen berichten dat dertien vrouwelijke 
activisten die op de beleidswijzigingen hadden aangedrongen, zouden zijn gearresteerd en gevangengezet. Naast hun strijd voor het recht om auto te rijden, protesteerden ze tegen zogenoemde zeggenschapsregels, die erop neerkomen dat Saoedische vrouwen alleen met toestemming van een 
mannelijk familielid grote beslissingen mogen nemen, bijvoorbeeld om te reizen.

Wat is er aan de hand in het koninkrijk? Kroonprins Mohammed bin Salman [MBS] wil mogelijk elk volksprotest tegen sociale of politieke veranderingen bij voorbaat ontmoedigen. Zijn hervormingen waren altijd al vatbaar voor weerstand in de Saoedische, door mannen gedomineerde hiërarchische maatschappij, die stoelt op een strenge interpretatie van de islam. 
Dat het blijkbaar nodig is om vrouwen op te pakken, doet vermoeden dat de kroonprins zijn plannen heroverweegt.

Kogel

In Saoedi-Arabië wordt MBS wel 
vergeleken met Saddam Hussein, de voormalige, door executie om het leven gekomen dictator van Irak. Meestal wordt dan de ‘goede’ Saddam bedoeld, die in de jaren zeventig als vicepresident de drijvende kracht was achter 
de modernisering van het land. Die Saddam, hoewel meedogenloos, werd gerespecteerd. Pas later, in de jaren tachtig en negentig, zaaide hij alom angst. Ik heb Saoediërs gesproken die vrezen dat het met Mohammed bin Salman dezelfde kant op zal gaan.

Eén anekdote over MBS die iedere ambassadeur in Riyad schijnt te kennen, is het verhaal van de kogel. Toen de kroonprins 22 was (een jaar 
of tien geleden), ambieerde hij een 
carrière in het bedrijfsleven. Op een dag had hij een Saoedische rechter nodig om een deal te sluiten. Maar er was een probleem met het contract, waardoor de rechter weigerde. Mohammed, zo gaat het verhaal, haalde een kogel uit zijn zak en legde deze op het bureau van de rechter. 
‘U ondertekent het contract, anders is deze voor u’, zei hij. De rechter tekende, maar beklaagde zich bij de toenmalige koning Abdullah, die Mohammed de toegang tot het hof ontzegde.

Dergelijke angstverhalen over de kroonprins doen vermoeden dat het gaat om een toekomstige koning met een kort lontje, die het koninkrijk overhaast wil hervormen. Misschien denkt hij inmiddels dat de hervorming die 
hij heeft ingezet hem uit handen glipt. Of misschien ziet hij in dat hij te snel gaat, waardoor hij voor onrust zorgt bij de oude elite, die hij nu moet zien te sussen. Of misschien heeft zijn vader, koning Salman, hem geadviseerd niet te hard van stapel te lopen.

Dat MBS weleens op felle weerstand zou kunnen stuiten, bleek in april 
tijdens een Arabische top in de stad Dhahran aan de Perzische Golf, waar zijn vader als gastheer optrad. De bijeenkomst draaide om het besluit van president Trump om de Amerikaanse ambassade in Israël te verplaatsen naar Jeruzalem. In de slotverklaring werden de gebruikelijke steunbetuigingen 
aan de Palestijnen veelvuldig herhaald. Dat kwam niet echt als een verrassing, behalve misschien vanwege het feit dat de kroonprins net was teruggekeerd van een reis van drie weken door de VS, waar hij naar verluidt zowel het bedrijfsleven als de leiders van de 
Amerikaanse Joodse gemeenschap voor zich zou hebben ingenomen. Hij zou die laatsten hebben verteld dat het lot van de Palestijnen wat de gewone Saoediërs betreft niet tot de honderd belangrijkste kwesties behoort.

Bill Clinton

Wie MBS weleens heeft ontmoet, zegt dat hij een beetje op Bill Clinton lijkt, omdat hij zelfs kan omgaan met wie hij van mening verschilt. Toch lijkt hij zelden van gedachten te veranderen. Dat is jammer, want hij krijgt ook steeds meer de reputatie van iemand die de verkeerde beslissingen neemt. Zoals het in hechtenis nemen van de Libanese premier Saad Hariri, de voortzetting van de oorlog in Jemen, de diplomatieke breuk met Qatar en de arrestatie van bijna vierhonderd 
prinsen en zakenmannen die hij van corruptie heeft beschuldigd. Daar komt nog eens bij dat Vision 2030, het hervormingsplan voor de economie van het koninkrijk, met een slakkengang vordert. Hoeksteen is de gedeeltelijke verkoop van het staatsoliebedrijf Saudi Aramco. Die is echter op de lange baan geschoven. Intussen blijven genante onthullingen over ordinaire uitspattingen van de kroonprins naar buiten komen.

Het lijkt erop dat MBS niet echt in verandering is geïnteresseerd. In Saoedi-Arabië werden altijd al activisten 
opgepakt. Maar tegenwoordig wil het land anders zijn, en Mohammed bin Salman had de ambitie een ander soort leider te worden. De wereld hoopte dat hij een moderne natie zou stichten die zich van haar conservatieve, theocratische grondslag zou ontdoen. Na de recente ontwikkelingen is het zeer de vraag of die verwachting nog reëel is.

Auteur: Simon Henderson

The Atlantic
Verenigde Staten | 10 x per jaar | oplage 430.000

Halverwege de negentiende eeuw opgericht door schrijvers Harriet Beecher Stowe en Ralph Waldo Emerson. Boekte in 2010 voor het 
eerst winst dankzij een krachtige onlinestrategie. Naast journalistiek 
ook ruimte voor poëzie en beeld.