3. Steenkolenengels? Niet per se een nadeel

Het mag duidelijk zijn dat het voordelen heeft om je moedertaal te spreken. De voordelen die het heeft om meerdere talen te spreken, zijn niet meteen zo duidelijk.

In steeds grotere delen van de wereld wordt Engels gesproken. Bij multinationals (zelfs wanneer ze zijn gevestigd in Zwitserland of Japan, om maar wat te noemen) is Engels de voertaal. En internationale organisaties als de Europese Unie doen meer en meer zaken in de nieuwe standaardtaal van de wereld. Op het werk leven we in een Engelstalige wereld, en alle andere talen bestaan bínnen die wereld.

Hebben Engelstaligen daar voordeel bij? Het is onmiskenbaar lastig om te werken in een andere taal. Het is makkelijker om je gedachten onder woorden te brengen of om je genuanceerd uit te drukken wanneer je niet voortdurend hoeft te zoeken naar woorden die je zelden gebruikt, of moet nadenken over de juiste zinsconstructies. Engelstaligen kunnen met uitvoerige, welbespraakte tegenargumenten komen, voortdurend aan het woord zijn zonder dat ook maar iemand kans ziet er een woord tussen te krijgen, of de spanning doorbreken met een kwinkslag. Dat is allemaal veel moeilijker in een vreemde taal. Niet-Engelstaligen hebben in figuurlijke zin niet de handen, maar een deel van hun hersenen op de rug gebonden. In een column in de Financial Times schreef Michael Skapinker onlangs dat het voor Engelstaligen van groot belang is om goed te leren communiceren met mensen die Engels níét als moedertaal hebben.

Verrassingselement

Anderzijds, merkt Skapinker op, het heeft ook voordelen om niet Engelstalig te zijn. Die voordelen springen misschien minder in het oog, maar daarom zijn ze niet minder belangrijk. Niet-Engelstaligen kunnen minder makkelijk pronken met hun scherpe geest. Het kan een voordeel zijn om in intellectueel opzicht hoog te worden aangeslagen, en mensen die goed van de tongriem zijn gesneden hebben dat voordeel overal ter wereld. Maar het omgekeerde geldt ook: het kan een voordeel zijn om dommer te worden ingeschat dan je in werkelijkheid bent, gezien het verrassingselement tijdens de feitelijke onderhandelingen. Bovendien, zegt een Amerikaanse professor in Frankrijk tegen Johnson, zijn mensen afkomstig uit een andere cultuur – niet alleen een andere taal – beter in staat om struikelblokken te signaleren, of bepaalde denkpatronen te herkennen die de Engelstaligen gemeen hebben, en zo een vergadering langs alle heikele punten te loodsen. Zo’n aanpak kan worden verpakt als argeloze onzekerheid: ‘Ik weet niet precies hoe het hier werkt, maar wat mij wel een goed idee lijkt…’

Mensen die werken in een taal die niet hun moedertaal is, noemen ook nog andere voordelen. Je kunt kostbare tijd winnen of voor nuttige afleiding zorgen door om opheldering te vragen, zegt een Rus die bij The Economist werkt. Door langzaam te praten kan een niet-Engelstalig iemand precies het juiste woord kiezen – iets wat er vaak bij inschiet wanneer mensen geëmotioneerd en opgewonden zijn. Er valt veel voor te zeggen om sneller te kunnen denken dan je kunt praten, in plaats van andersom. Intrigerend is ook dat er een zogeheten feedbackloop zou kunnen zijn, van spraak naar gedachten. Vernuftige wetenschappers hebben ontdekt dat het nemen van beslissingen soms beter gaat in een vreemde taal. Onderzoekers aan de University of Chicago lieten mensen een test doen met bepaalde strikvragen – eenvoudig ogende ‘goede’ antwoorden die fout bleken te zijn. Wie de test in een vreemde taal deed, trapte er minder snel in en koos vaker het goede antwoord.

Een Amerikaan die in Denemarken woont zegt dat hij er altijd op staat om salarisonderhandelingen in het Deens te voeren – hij bracht het niet op om in het Engels om meer geld te vragen

Met andere woorden: snel denken heeft ook zo zijn nadelen en bedachtzaamheid heeft zijn voordelen. Ook kwam een van die onderzoekers tot de ontdekking dat bij morele vraagstukken – bijvoorbeeld de vraag of het acceptabel is om eigenhandig iemand om te brengen teneinde meerdere levens te redden – mensen op een meer utilitaristische en minder emotionele manier nadachten wanneer ze gedwongen waren dat in een vreemde taal te doen. Een Amerikaan die in Denemarken woont zegt dat hij er altijd op staat om salarisonderhandelingen in het Deens te voeren – hij bracht het niet op om in het Engels om meer geld te vragen. Dit alles gaat op ongeacht de moedertaal. Maar in de huidige wereld zijn het vooral Engelse ééntaligen die in hun eigen taal werken, samen met niet-Engelssprekende tweetaligen, die zich ook van het Engels bedienen. Deze niet-Engelstaligen kunnen zich altijd even afzonderen en in hun eigen taal praten voordat ze zich weer in het Engelstalige gesprek mengen.

Overspringen van de ene taal op de andere, herinnert je er voortdurend aan dat anderen heel goed een andere kijk op de situatie kunnen hebben, merkt een Nederlands lid van de Europese Commissie op. (Uit onderzoek is gebleken dat tweetalige kinderen beter kunnen aanvoelen wat er omgaat in een ander, misschien wel omdat ze voortdurend bezig zijn af te tasten wie welke taal spreekt in hun wereld.) Naar verluidt moest Ginger Rogers alle pasjes doen die Fred Astaire deed, maar dan ‘achterwaarts, en op hakken’. Het wekt geen verbazing dat ze uitgroeide tot een danseres van formaat.

Mensen die werken in een andere taal hebben het maar al te graag over al deze voor- en nadelen. Eéntaligen krijgen helaas nooit die kans. Heb meelij met hen die gedwongen zijn zich te behelpen in een tweede taal – maar sta ook even stil bij het lot van de talloze eentaligen die er nooit van hun leven achter zullen komen wat ze missen.

Vertaler: Nicolette Hoekmeijer

Beeld: © Getty

The Economist
Verenigd Koninkrijk | weekblad | oplage 1.337.180

Instituut van de Britse journalistiek. Opgericht in 1843 door een Schotse hoedenfabrikant tegen ‘de onnozelheid’ die de vooruitgang in de weg stond. Sinds jaar en dag de bijbel voor iedereen die zich interesseert voor internationaal nieuws. Liberaal, niet te verwarren met conservatief. Voor 85 procent buiten het koninkrijk verkocht en voor de helft eigendom van de Financial Times.