4. Niet de verwachte ouder

Het was een medewerker van de klantenservice van AncestryDNA die Catherine St. Clair het slechte nieuws bracht. St. Clair dacht dat ze alleen maar een vraag had gesteld over een foutje in de uitslag. Haar broer – de broer die haar samen met drie andere broers en zussen voor haar verjaardag een DNA-test had gegeven – stond niet helemaal goed in haar familiestamboom. Maar het was geen vergissing, legde de vrouw aan de telefoon haar voorzichtig uit, als zulk nieuws ooit voorzichtig kan binnenkomen: de man van wie Clair dacht dat het haar broer was, deelde slechts genoeg DNA met haar om haar halfbroer te zijn. Sterker nog, ze matchte met geen enkel familielid aan vaderskant. Haar biologische vader moest dus iemand anders zijn.

‘Ik keek in de spiegel en begon te huilen,’ vertelt St. Clair, die nu 56 is. ‘Ik was er mijn hele leven van uitgegaan dat wie ik in de spiegel zag, deels mijn moeder en deels mijn vader was. En nu wist ik van de helft van de persoon in de spiegel niet wie het was.’

St. Clair voelde zich alleen in haar verlies – en wat voor verlies. Ze was opgegroeid in een hecht, religieus gezin in Arkansas en had nooit zoiets vermoed. Haar vier oudere broers en zussen hielden nog evenveel van haar, nu ze een halfzus was. Eén broer vond het allemaal niet zo belangrijk. ‘Hij zei dat hij niet 
zo van slag zou zijn geweest als het hem was overkomen,’ vertelt ze. ‘Met hem praat ik niet meer over dit onderwerp.’ St. Clair heeft haar biologische vader gevonden door andere matches op te sporen op de website van AncestryDNA. Het was een onbekend iemand die haar moeder een halve eeuw geleden had gekend. De DNA-test heeft haar gelukkige jeugdherinneringen niet gewist, maar wel heel ander licht op haar leven tot nu toe geworpen.

De eerste keer dat St. Clair iemand ontmoette die dat begreep – op dezelfde intense manier als zij – was op internet. Ze zag dat de populaire radiopresentator Delilah op haar Facebookpagina had gevraagd of er bij iemand iets interessants uit de DNA-test tevoorschijn was gekomen. Nou en of, dacht St. Clair. Ze antwoordde dat ze net had ontdekt dat haar vader niet haar biologische vader was. Een uur later kreeg ze een bericht van een vrouw die haar reactie had gelezen: ‘O God, ik dacht dat ik de enige was.’ Drie uur lang stuurden ze elkaar koortsachtig berichten. Ze huilden. Ze deelden hun angst en hun zorgen. Ze beseften dat ze niet gek waren als ze die angst en die zorgen voelden. ‘Tegen de tijd dat we uitgepraat waren, waren we allebei emotioneel helemaal leeg,’ vertelt St. Clair. ‘Er was voor geen van ons tweeën echt iets veranderd aan de situatie, maar we voelden ons een stuk beter omdat we iemand hadden gevonden met wie we erover konden praten.’

St. Clair ging verder op zoek naar mensen met wie ze erover kon praten. Ze zocht lotgenotengroepen, maar die vond ze niet. Omdat ze iemand is die graag het initiatief neemt, begon ze een Facebookgroep die ze DNA NPE Friends noemde, waarbij NPE staat voor ‘not parent expected’, niet de verwachte ouder. (NPE is een afkorting uit de genetische genealogie en staat voor ‘nonpaternity event’, de uitslag waarbij blijkt dat iemand niet de biologische vader is, een term die St. Clair heeft uitgebreid tot beide ouders.) ‘Iedereen die nieuw is in onze groep, denkt dat hij een rariteit is,’ zegt St. Clair. En dan vinden ze elkaar. Na een jaar telt DNA NPE Friends – slechts een van de geheime Facebookgroepen met betrekking tot dit onderwerp – al meer dan duizend leden.

Geheimen

Het zijn goede tijden voor DNA-tests. Het aantal mensen dat zijn speeksel heeft opgestuurd om 
genetische informatie te krijgen, is in 2017 verdubbeld tot een totaal van twaalf miljoen. De meeste mensen zijn nieuwsgierig naar waar hun voorouders vandaan komen. Sommigen zijn geïnteresseerd in gezondheid. Anderen zijn geadopteerd of verwekt 
via spermadonatie en zijn expliciet op zoek naar 
hun biologische ouders. Bedrijven die DNA-tests uitvoeren, zoals 23andMe en AncestryDNA, laten op 
hun website vaak gelukkige herenigingen zien.

Maar niet alle biologische ouders willen gevonden worden. In de gesprekken en correspondentie die ik voor dit artikel met meer dan 25 mensen heb gevoerd, hoorde ik dat DNA-tests affaires aan het licht hadden gebracht, geheime zwangerschappen, stilletjes verzwegen gevallen van verkrachting en incest, en van artsen die hun eigen sperma hadden gebruikt om patiënten mee te insemineren. Die geheimen zouden anders mee het graf in zijn gegaan, en in sommige gevallen is dat ook gebeurd. ‘Het wordt steeds moeilijker om in onze huidige maatschappij een geheim te bewaren,’ zegt CeCe Moore, een vooraanstaand genetisch genealoog die deskundige is bij het televisieprogramma Finding Your Roots. ‘Als mensen dat nog niet beseffen, zouden ze dat nu maar eens moeten doen.’

St. Clair zegt dat ze het als een verandering over generaties ziet. De generatie waarvan de vijftig jaar oude geheimen nu boven tafel komen, had zich geen wereld kunnen voorstellen waarin je voor 99 dollar via de post je DNA kunt laten testen. Maar de tijden veranderen en ook de cultuur. ‘Voor de huidige generatie, en misschien ook voor de volgende, zullen er nog veel schokkende feiten worden onthuld. Over twintig jaar zal 
dat langzaam verdwijnen,’ voorspelt ze. ‘Omdat onze ideeën over privacy beter aansluiten bij de nieuwe realiteit als gevolg van het toenemende aantal commerciële DNA-tests.’ Maar tot die tijd zullen honderden, misschien wel duizenden mensen zoals St. Clair naar aanleiding van een DNA-test hun familiegeschiedenis moeten reconstrueren. De beste hulp die ze daarbij kunnen krijgen, is die van lotgenoten.

‘Het was beter dan therapie,’ zegt Dawn (54) over haar deelname aan de groep DNA NPE Friends. ‘Dat werkte niet.’ Therapeuten, vrienden, ze begrepen allemaal niet echt waarom die onthulling zo veel teweegbracht. Toen Dawn haar beste vriendinnen vertelde dat haar biologische vader van Italiaanse afkomst was, begonnen ze grappen te maken over cannoli. ‘Zij begrijpen de ernst niet,’ zegt ze. Zelf begreep ze het ook pas toen het haarzelf overkwam. Dawn had haar hele leven al het vermoeden dat haar vader niet haar biologische vader was, maar toch was ze door de onthulling behoorlijk overrompeld. ‘De basis van wie ik dacht 
te zijn, werd onder me vandaan gerukt,’ vertelt ze. ‘Tot op dat moment had ik geen idee hoeveel belang ik voor het bepalen van mijn identiteit had gehecht aan mijn familie.’

In de Facebookgroep die ze nu beheert, benadrukt St. Clair dat de groep geen vervanging is voor therapie. Ze pleit ervoor professionele hulp te zoeken en vertelt me over de telefoon zelfs uitgebreid hoe en waar je gratis therapie kunt vinden. Maar als oprichter van de groep is ze een soort moeder-goeroe geworden. Leden van de groep vertellen ons haar mantra’s (‘We zijn geen smerig geheimpje’). En ze beginnen zinnen vaak met ‘Catherine zegt…’ en dan volgt er weer een van haar adviezen.

Lisa (44) voelde zich in haar gezin altijd een buitenbeentje. Ze had van nature fijn krulletjeshaar, dat ze altijd ontkrulde, en een donkere huid. ‘Iedereen dacht dat ik een latina was en sprak me op straat in het Spaans aan,’ vertelt ze. Dus toen in 2015 een DNA-test uitwees dat haar biologische vader waarschijnlijk een Amerikaan van Afrikaanse afkomst was, viel alles op zijn plek. Maar haar moeder ontkende het. ‘Ze gaf er gewoon geen antwoord op. Ze veranderde steeds van onderwerp,’ herinnert Lisa zich. Toen ze aanhield, gaf haar moeder het eindelijk toe, maar zei dat het gezin eraan kapot zou gaan en dat haar vader – de man bij wie Lisa was opgegroeid – haar zou vermoorden. Verder weigerde ze nog iets te zeggen over Lisa’s biologische vader.

Lisa wil de relatie met haar vader niet op het spel zetten, hij heeft haar immers opgevoed. ‘Dat verdriet wil ik hem niet aandoen,’ zegt ze, maar het zwijgen van haar moeder frustreert haar. Toen ze soortgelijke verhalen had gelezen van andere mensen die hun ouder met de uitslag van de test hadden geconfronteerd, kon ze er beter mee omgaan. Ze wil graag een bijeenkomst organiseren voor leden van de DNA NPE Friends-groep die bij haar in de buurt in Pennsylvania wonen.

Ineens staat er een volwassene voor ze, en die is het kind van wiens bestaan ze nooit hebben geweten

Lisa is ook zelf een zoektocht begonnen naar haar biologische vader. ‘Ik wil weten wie hij is,’ zegt ze. Haar DNA-test liet een match zien met een nicht aan vaderskant in Californië. Door het construeren van een zogenaamde ‘mirror tree’, een techniek die genetische genealogen gebruiken om gemeenschappelijke voorouders te vinden – denkt ze een van haar grootouders te hebben gevonden, maar ze heeft het vaderschap nog niet tot één man weten te beperken.

Kathy (55) vertelt ook over haar intense verlangen meer over haar biologische vader te weten. Toen ze via een DNA-test had ontdekt dat haar vader niet haar biologische vader was, was die laatste al overleden. Op Newspapers.com vond ze knipsels over zijn band uit de jaren veertig. Ze bezocht het stadje waar hij niet zo ver van haar was opgegroeid. En toen ze hoorde dat een acteur hem in een film uit de jaren negentig had gespeeld, bekeek ze die film heel nauwkeurig, en bestudeerde de acteur om iets van haar biologische vader te kunnen ontdekken. ‘Dichterbij kon ik niet komen,’ zegt ze.

De onthulling was niet makkelijk geweest voor haar moeder, die volgens Kathy een affaire met haar biologische vader had toen ze als secretaresse op diens bedrijf werkte. Het zorgde ook voor een breuk met haar zussen, die erg op hun moeder gesteld zijn. ‘Mijn zussen gingen door het lint. Ik mocht er niets meer over zeggen,’ vertelt Kathy. ‘Ze zeiden dat ik het geheim moest houden. “Waarom wil je dat zo graag weten? Waarom wil je die beerput opentrekken?”’

Ook voor dergelijke situaties heeft St. Clair een mantra. ‘Sorry,’ zegt ze, ‘maar ik ben niet de oorzaak van het probleem. Ik ben het gevolg ervan.’ Toch voelt ze mee met alle ophef die zulke onthullingen kunnen veroorzaken. ‘Je moet je proberen te verplaatsen in degene die compleet wordt overrompeld. Ineens staat er een volwassene voor ze, en die is het kind van wiens bestaan ze nooit hebben geweten. Misschien hadden ze een affaire in het begin van hun huwelijk en zijn ze sindsdien erg veranderd. Dit kan tot een breuk binnen hun familie leiden. We proberen ons altijd op het ergste voor te bereiden.’

Toen Todd (53) een AncestryDNA-test liet doen, vond hij nieuwe neven die hij via Facebook een bericht stuurde. De neven blokkeerden hem. ‘Ze denken dat ik ergens op uit ben,’ zegt hij. De groep heeft hem moed ingesproken en adviseerde hem het even te laten rusten en dan een brief te sturen. Todds ontdekking ging niet over zijn eigen vader, maar over de vader van zijn moeder, en hij twijfelt nog steeds of hij het zijn moeder zal vertellen. Hij herinnert zich zijn verslagenheid toen hij zich realiseerde dat de zussen van zijn moeder niet zijn volle tantes waren. ‘Ik moet tot mijn schande bekennen dat vanaf het moment dat ik het had ontdekt, die relatie anders aanvoelde. Er was meer afstand,’ vertelt Todd. ‘Negen maanden lang moest ik er elke dag om huilen.’ Hij heeft er nu wel vrede mee, maar vreest dat zijn bejaarde moeder er meer moeite mee zal hebben. Todd had gewild dat AncestryDNA hem had gewaarschuwd. ‘Ze hebben zo’n reclamespotje waarin die man zegt: ‘Nu hoef ik geen lederhosen te dragen’ (als hij heeft ontdekt dat hij geen Duitse maar Ierse voorouders heeft). Dat was zíjn verrassing. Míjn verrassing is wel iets anders,’ zegt Todd. ‘Je kunt iets vinden wat je echt niet wilt weten. Daar zouden ze wel voor mogen waarschuwen.’

Lynn (55) wist wel dat een DNA-test familiegeheimen kon onthullen. Haar man was een adoptiekind en Lynn probeerde via een AncestryDNA-test van haar zoon zijn grootouders van vaderskant te vinden. Ze vergeleek de uitslag van haar zoon met die van haar broer en besefte meteen dat er iets mis was. Het zag er niet uit als een typische oom-neefrelatie. Uiteindelijk ontdekte Lynn dat de man bij wie ze opgroeide, niet haar biologische vader was. ‘Dat was een complete verrassing voor me,’ zegt ze. ‘Als je in de geheimen van andere mensen duikt, kun je stuiten op eentje van jezelf.’ Haar moeder weigert nog steeds 
te vertellen wat er is gebeurd.

Zoals elke snelgroeiende groep met meer dan duizend leden kent ook DNA NPE Friends wel wat kinderziekten. Eén bericht in het bijzonder ontketende een storm, aldus St. Clair; volgens enkele via spermadonatie verwekte leden van de groep werd daarin gesuggereerd dat spermadonoren hun biologische kinderen niet willen kennen. Sommigen dreigden daarop uit de groep te stappen. St. Clair zegt dat mensen die via een donor zijn verwekt, absoluut welkom zijn in de groep; negatieve reacties laat ze consequent verwijderen.

Brianne Kirkpatrick, een klinisch geneticus, beheert ook een aantal Facebookgroepen voor mensen die te maken hebben gekregen met DNA-verrassingen, en ze houdt die groepen bewust klein. Kirkpatricks groepen zijn dan ook minder actief, maar ook minder onpersoonlijk, juist vanwege de grootte van de groepen. (Lynn, de vrouw die bij haar poging de ouders van haar man te vinden ontdekte dat haar vader niet haar biologische vader was, is lid van een van deze groepen.) Kirkpatrick wil ook graag de privacy en 
vertrouwelijkheid bewaren die ze haar leden heeft beloofd, van wie ze de eerste enkele jaren leerde kennen in haar praktijk als klinisch geneticus.

Ze volgt de verhalen in de groepen en benadrukt dat het niet alleen negatieve ervaringen zijn – ook als ze wel negatief zijn begonnen. ‘Hoe mensen op de korte termijn reageren, zegt niet altijd iets over de lange termijn,’ zegt Kirkpatrick. St. Clair legt het nog duidelijker uit. Ze vergelijkt het ontdekken van het bestaan van een geheim kind met ontdekken dat je tienerdochter zwanger is. ‘Iedereen is in tranen, in de war. Kortom – sorry dat ik het zo zeg – de pleuris is uitgebroken,’ zegt ze. ‘Maar negen maanden later staan ze in het ziekenhuis allemaal te zwijmelen en zijn ze blij, en worden er sigaren en ballonnen uitgedeeld.’ Het kost gewoon even tijd.

Auteur: Sarah Zhang

The Atlantic
VS | maandblad | oplage 430.000

Halverwege de negentiende eeuw opgericht door schrijvers Harriet Beecher Stowe en Ralph Waldo Emerson. Naast journalistiek ook ruimte voor poëzie 
en beeld.