5. Context bij het dossier

ITALIË – Brandende kwestie

Marco Minniti, sinds half december vorig jaar de minister van Binnenlandse Zaken in Italië, heeft zich van meet af aan ontpopt als een proactieve bestuurder met een stevige vuist, afkomstig uit de centrumlinkse Democratische Partij. Hij begon meteen aan een rondreis door Noord-Afrika om zich op de hoogte te stellen van de samenwerking inzake migratie, en de fundamenten te leggen voor een akkoord. Eind maart nodigde hij in Rome de vertegenwoordigers uit van rond zestig Libische stammen om hen te belasten met de controle over de zuidgrens van hun land.

In juli, toen er een polemiek ontstond over de rol van ngo’s, die ervan werden verdacht dat zij ‘samenwerkten’ met de mensensmokkelaars, was het weer Minniti die een ‘gedragscode’ – hevig aangevochten – opstelde, waarin de activiteiten van de ngo’s bij hun reddingsactiviteiten op zee werden gereglementeerd.

Door van ‘veiligheid een linkse aangelegenheid’ te maken, is Minniti ‘de meest omstreden politicus van Italië’ geworden, schrijft het weekblad L’Espresso. Dat zijn harde lijn het heeft gewonnen, is mede te danken aan het feit dat Italië zich al jaren beklaagde over een gebrek aan solidariteit binnen Europa bij de aanpak van de migratiecrisis. Het verzet van de bevolking en van plaatselijke bestuurders, uitgemolken incidenten, of van meer recente datum de polemiek rond het territorialiteitsbeginsel [het recht op de nationaliteit van het land op welks grondgebied men is geboren]: het migrantenvraagstuk heeft langzamerhand de hele publieke discussie verzwolgen.

SPANJE – Onder druk

Terwijl de mensensmokkelaars in het derde trimester van dit jaar minder vaak gebruikmaakten van de route tussen Libië en Italië, stelt men in Spanje dit jaar een forse verhoging vast van de aankomsten via de zeeroute, meldt de krant La Razón, die citeert uit het jongste rapport van het Hoge Commissariaat voor de vluchtelingen van de VN (UNHCR). Iets meer dan 19.000 migranten bereikten dit jaar de Spaanse kusten, tegen 7200 in 2016.

Het land lijkt dermate overlopen dat een gevangenis in Malaga, die nog niet als zodanig gebruikt werd, nu als opvangkamp wordt gebruikt. Wat het aantal asielaanvragen betreft: dat is verdubbeld van 15.000 in 2016 tot 30.000 dit jaar. De staatssecretaris voor Veiligheid, José Antonio Nieto, spreekt van ‘een groeiende migratiedruk’ en heeft gezinspeeld op een ‘verantwoordelijkheid’ die gedeeld zou moeten worden door alle lidstaten van de Europese Unie, en niet alleen door de landen die ‘de buitengrens’ van de EU vormen.

Het akkoord tussen Libië en de EU

Op Malta gingen de 28 lidstaten van de EU op 3 februari van dit jaar akkoord met een ‘verklaring’ waarin de overeenkomst wordt ondersteund die kort tevoren was gesloten door Italië met de Libische regering van Fayez al-Sarraj. Het principe is hetzelfde als bij de overeenkomst tussen de EU en Turkije: Europa verstrekt het geld, de training en het materieel aan de Libische kustwacht, die in ruil daarvoor de boten met migranten zullen onderscheppen en de passagiers zullen terugleiden naar opvangcentra in Libië.

Organisaties voor de rechten van de mens en de media hebben al in een vroeg stadium gewezen op de beperkingen van dit plan, waarbij men vraagtekens plaatste bij de mogelijkheden van de regering van Sarraj – die slechts een van de rivaliserende partijen is die in Libië om de macht strijden – om het ook uit te voeren. Tevens vroegen de critici zich af welke gevolgen het plan zal hebben voor de migranten, van wie men weet dat zij al onmenselijk zijn behandeld op Libisch grondgebied.

Wat zich in Libië voordoet, een land zonder leiders, overgeleverd aan milities, is een tragedie waarvoor de Europese Unie de ogen sluit

Kleine, ‘onmenselijke’ regelingen

Wat zich in Libië voordoet, een land zonder leiders, overgeleverd aan milities, is een tragedie waarvoor de Europese Unie de ogen sluit. De Afrikaanse leiders hebben gekozen voor de hypocrisie en volgen als ganzen van Europa. In Brussel zijn de beslissers zich bewust van de grenzen van hun veiligheidspolitiek als bastion tegen de clandestiene immigratie. Maar zij geven er de voorkeur aan miljarden te steken in het bewaken van hun grenzen in plaats van het geld te gebruiken om voorwaarden te scheppen waaronder de migranten in hun eigen land blijven.

Sinds een aantal jaren is de Middellandse Zee veranderd in een openluchtkerkhof. De jongeren die sterven als hun in elkaar geflanste vaartuigen kapseizen, zijn Untermenschen. Europa toont geen enkele wil om een duurzame oplossing te vinden van de migratiecrisis. Het is hooguit tevreden met kleine regelingen die ten koste gaan van de mensenrechten, vooral van de rechten van deze kwetsbare groepen die op de vlucht zijn voor de ellende en het gebrek aan vooruitzichten.

Het zwijgen van de Afrikaanse elite, met name van de politieke leiders, past goed bij hun onvermogen om de bevolking een betere toekomst te bieden. Voor de verantwoordelijke Europese en Afrikaanse gezagsdragers moet het er niet alleen om gaan topconferenties te organiseren, ze moeten ook de moed tonen om het kwaad bij de wortels aan te pakken.

(Chiaka Doumbia in Le Challenger, Bamako)

Het einde van de slavenmarkten?

Ten spoedigste de Afrikanen evacueren die Libië willen verlaten, een politie- en inlichtingendienst ter plekke sturen om de netwerken van mensensmokkelaars te ontmantelen, een onderzoekscommissie instellen naar de slavenmarkten, en een manier zien te vinden om jonge Afrikanen ervan te weerhouden hun land te verlaten: de Franse president Emmanuel Macron kwam met een hele reeks maatregelen als resultaat van de spoedzitting van negen landen op 29 november in Abidjan (Ivoorkust) tijdens de vijfde top van de Europese en de Afrikaanse Unie.

Na het internationale schandaal dat ontstond nadat de Amerikaanse tv-zender CNN op 14 november beelden had uitgezonden van de slavenmarkten in Libië, was immigratie het onvermijdelijke hoofdthema van deze bijeenkomst waaraan tachtig staatshoofden en regeringsleiders deelnamen. ‘Deze topconferentie moet het beginpunt zijn van vastberaden actie tegen deze tragedie’ van de immigratie en de gevolgen daarvan, zo stelde de voorzitter van de Commissie van de Afrikaanse Unie, Moussa Faki.

Maar volgens Rudo Kwaramba-Kayombo, directeur Afrika van de ngo ONE, ‘kunnen loze beloften niet de 22 miljoen nieuwe arbeidsplaatsen scheppen waar Afrika behoefte aan heeft’. En zij voegde daaraan toe: ‘De leiders van de Europese en de Afrikaanse Unie moeten investeren in de ontwikkeling op lange termijn, en daarbij voorrang geven aan de opleiding en de emancipatie van en banen voor jongeren.’

Want het is een feit: 60 procent van de bevolking in Afrika is jonger dan vijfentwintig jaar.

Algerije: migranten heen en weer geslingerd van het ene station naar het andere en terug

‘Het is voor het eerst in de geschiedenis dat de Algerijnse spoorwegen in het middelpunt staan van een humanitair schandaal, waarbij het personeel door de overheid wordt gebruikt om honderden migranten, arbeiders, onder wie tientallen minderjarigen, worden getransporteerd tussen Oran, Tlemcen en terug naar Oran. Opgesloten in een of twee wagons werden een honderdtal Afrikanen, voor het merendeel uit Ivoorkust en Guinee, tot ongewenste vreemdelingen verklaard in de ogen van de autoriteiten in Oran’, schrijft El Watan met verontwaardiging, zich baserend op de Algerijnse Liga voor de verdediging van de mensenrechten (ILADDH) en twee vakbonden, SNAPAP en CGATA.

Half november stonden ordetroepen op het station van Oran treinen op te wachten en migranten te verbieden om uit te stappen, ‘zonder de minste verklaring’. Alle mensen met een herkomst van bezuiden de Sahara die zich in het station bevonden, ‘werden aangehouden en bijeengedreven in een afgezet gebied, zonder onderscheid te maken tussen mensen met de juiste papieren en anderen’.

Vervolgens werd iedereen naar het station in de stad Tlemcen vervoerd, waar ze ‘uit de trein werden gehaald en opnieuw werden aangehouden’. De Algerijnse krant brengt het voorschrift van het ministerie van Transport in herinnering, daterend van 24 september, waarin het aan taxi- en buschauffeurs wordt verboden migranten zonder de juiste papieren te vervoeren, op straffe van het verlies van hun vergunning. Er kwam hevige kritiek op dat voorschrift, waarop het vier dagen later werd ingetrokken, aldus de krant, die concludeert dat het ‘kennelijk desondanks en nauwelijks waarneembaar toch in werking is getreden’.