Elk jaar worden er alleen al in Duitsland bijna 25 miljoen kerstbomen versierd. De boom brengt de magie van de feestdagen rechtstreeks naar de woonkamer, om na een paar weken te worden weggegooid. Is dat nog wel verantwoord?
Ja: ‘We hebben er ook wel eens behoefte aan dat iets niet hoeft te worden heroverwogen’
Volgens Max Scharnigg in Süddeutsche Zeitung verlangen we er allemaal weleens naar om even niet het juiste te hoeven doen. ‘Kerstmis is daar bij uitstek geschikt voor. Te veel eten en elkaar cadeautjes geven, uitslapen of urenlang tv kijken, twee dagen in een joggingsbroek rondhangen en niet de deur uitgaan – tijdens deze feestdagen mag het allemaal en knijpt iedereen een oogje dicht.’ Die paar dagen mag je volgens de Duitse journalist zwelgen in nostalgie, jeugdherinneringen en saamhorigheid, zijn kitscherige versieringen leuk en doe je even alsof alles nog is zoals vroeger. ‘Voor veel mensen hoort daar een echte boom bij en ja, zelfs de meest toegewijde milieuactivist en progressieve visionair mag er een in de woonkamer zetten als hij daar plezier aan beleeft.’
Bovendien heeft, in tegenstelling tot de versieringen rond Halloween, de boom in Duitsland een echt verleden. ‘Zelfs onze overgrootouders hadden er een. Het is een symbolisch anker. We zijn gevoelige en sentimentele wezens. We hebben er ook wel eens behoefte aan dat iets niet hoeft te worden heroverwogen.’
‘Een plastic boom zou slechter zijn’
Ook vanuit ecologisch standpunt vindt Scharnigg een echte boom zo slecht nog niet. ‘Deze bomen zijn meestal een vrij regionaal product, ze hebben tien jaar lang het ecosysteem verrijkt en als je er een koopt, wordt er een nieuwe geplant. Dankzij de plantages worden in Duitsland miljoenen vierkante meters oppervlakte ecologisch actief gehouden en niet betegeld, wordt de lokale landbouw ondersteund, kunnen de oude bomen worden gecomposteerd en hebben ze dan een vrijwel neutrale CO₂-balans.’ Met andere woorden: ‘Natuurlijk zou het nog beter zijn om de boom in het bos te laten staan. Maar een plastic boom zou dan weer slechter zijn.’
Als je vanaf de straat in elke tweede woonkamer een boom ziet staan, is dat volgens Scharnigg bovendien een bewijs dat het digitale tijdperk nog niet alles heeft veranderd wat ooit heilig was. ‘Laten we afzien van het vuurwerk op oudejaarsavond, de overconsumptie bij het geven van cadeaus – dat lijkt me allemaal heel verstandig. Maar laten we deze mooie, ietwat anarchistische, romantische gewoonte om drie weken lang een echte boom in huis te halen, behouden.’
Max Scharnigg is redacteur Maatschappij & Stijl bij Süddeutsche Zeitung.
Nee: ‘Je hoeft geen boomknuffelaar te zijn om hier geen plezier aan te beleven’
Als je goed luistert naar de tekst van Oh Denneboom ontdek je dat het lied gaat over de veerkracht van een plant die zelfs de winter niet kan schaden. De dennenboom is dan ook een eeuwenoud, voorchristelijk symbool van het leven. Pas in de negentiende eeuw werd hij door de opkomende burgerij in de huiskamer gehaald. ‘Maar dat je de boom omhakt, in een standaard vastschroeft, met ballen, kaarsen en prullaria versiert en wacht tot hij jammerlijk verdort is niet bepaald een symbool van leven’, schrijft Jochen Temsch in Süddeutsche Zeitung.
Elk jaar kopen de Duitsers bijna 25 miljoen kerstbomen. In Nederland komt het neer op zo’n 3 miljoen kerstbomen per jaar. De Nordmann-spar is de meest verkochte boom, omdat hij niet prikt en minder snel naalden verliest. Van nature komt hij niet voor in Duitsland. ‘Hij moet dus worden geïmporteerd of aangeplant. De zaden van de Nordmann-spar komen uit Georgië, waar ze onder levensgevaarlijke werkomstandigheden op dertig meter hoogte worden geoogst. De zaailingen moeten vervolgens acht tot twaalf jaar groeien tot ze klaar zijn voor gebruik.’
‘Hoe zou het zijn om ons meer te concentreren op gezamenlijke ervaringen?’
Omdat iedereen een onberispelijk exemplaar mee naar huis wil nemen – een passende lengte, een rechte groei en een symmetrische top – worden bij de boomteelt veel chemische producten gebruikt. ‘Het gif sijpelt in de bodem en het grondwater, bedreigt de biodiversiteit en gaat mee de huiskamer in.’ Bij een onderzoek in 2020 van de Duitse Bond voor Milieu en Natuurbehoud werden in twee derde van de exemplaren in Duitsland gevaarlijke stoffen aangetroffen, waaronder het beruchte herbicide glyfosaat. Dit bestrijdingsmiddel wordt bij mensen onder andere in verband gebracht met schade aan organen, zoals de nieren en de hersenen.
‘Je hoeft geen boomknuffelaar te zijn om hier geen plezier aan te beleven. En ook geen animist om niet te willen toekijken hoe een levend organisme, dat voor decoratieve doeleinden is gekapt, in je eigen huis sterft.’ Ook kinderen zullen dat begrijpen, aldus Temsch. ‘Zij vinden het juist leuk om zelf kerstversieringen te knutselen, ook bijvoorbeeld van verzamelde takken en dennenappels. Dat stimuleert bovendien de creativiteit.’
Voor hem symboliseert de kerstboom alleen nog maar overmatige consumptie. ‘Hoe zou het zijn om ons meer te concentreren op gezamenlijke ervaringen? De tijd die je bespaart door niet naar warenhuizen te rennen, op internet te winkelen of een dennenboom naar huis te slepen, kun je heerlijk doorbrengen met de kinderen tijdens een bordspel of met je partner in de bioscoop. Wat een geweldig cadeau zou dát zijn.’
Jochen Temsch is chef van de weekendredactie van Süddeutsche Zeitung.
