Al sinds de oertijd maakt de mens schoeisel en kleding van dierenhuiden. Maar over een paar jaar wellicht niet meer. Het Amerikaanse bedrijf Modern Meadow zegt leer te kunnen kweken zonder daarvoor dieren te hoeven doden.
Leerbereiding is een oud ambacht. Het oudste leerproduct dat tot nu toe is gevonden, is een 5500 jaar oude schoen in een grot in Armenië, maar schilderingen in Egyptische graftombes laten zien dat 7000 jaar geleden al allerlei dingen van leer werden gemaakt, van sandalen tot emmers en militaire uitrusting. Redelijkerwijs kunnen we aannemen dat het gebruik van dierenhuiden voor onderdak en kleding honderdduizenden jaren teruggaat.
De leerbereiding is ook een smerige aangelegenheid. In het achttiende-eeuwse Londen werden rottende huiden gedrenkt in urine en kalk om resten vlees en haar los te weken. Daarna werden de huiden met uitwerpselen van honden bewerkt om ze zachter en duurzamer te maken. Dat alles veroorzaakte zo’n stank dat de bedrijven de stad uit moesten en gedwongen werden om zich aan de andere kant van de rivier in Bermondsey te vestigen. In landen zoals India en Japan vervuilde de leerproductie zowel mensen als leefgebieden en was ze (en is ze vaak nog steeds) voorbehouden aan sociale outcasts als de dalits en de burakumin [de laagste kasten in respectievelijk India en Japan].
De moderne productiemethoden produceren minder stank dan die van de achttiende eeuw. Hondenpoep, kalk en urine zijn vervangen door chroom en andere chemicaliën. Maar sommige van die substituten zijn behoorlijk bijtende goedjes. De hele leerindustrie is gebaseerd op het gebruik van dierenhuiden en ligt nu onder vuur omdat de relatie tussen mens en dier de laatste jaren gevoelig ligt. Daartegenover staat een commercieel argument: leer, dat wordt gewaardeerd vanwege zijn duurzaamheid en soepelheid, is een bedrijfstak waarin jaarlijks 100 miljard dollar omgaat.
Die contrasterende feiten hebben ervoor gezorgd dat de technologie zich op de leerproductie heeft gestort. Gelooide dierenhuiden krijgen concurrentie. De uitdaging komt echter niet, zoals je zou verwachten, van een substituut gemaakt van een synthetische polymeer, maar eerder van iets wat in bijna alle opzichten hetzelfde is als natuurlijk leer. Het verschil is dat het niet van de rug van een dier komt, maar per meter in fabrieken wordt gekweekt.
De meest geavanceerde plek waar de nog experimentele kunst van het kweken van leer wordt beoefend, is het Amerikaanse bedrijf Modern Meadow. In augustus verhuisde het van Brooklyn, New York, waar zestig man personeel in alle rust het nieuwe materiaal hebben ontwikkeld, naar een laboratorium in Nutley, New Jersey, waar een experimentele productie wordt opgestart. Modern Meadow, dat meer dan 50 miljoen dollar heeft opgehaald bij investeerders en samenwerkt met een aantal tot nu toe nog niet met name genoemde bedrijven in de kleding-, schoenen-, meubel- en auto-industrie, hoopt het nieuwe materiaal binnen twee jaar op de markt te brengen.
Gekweekt leer zou allerlei voordelen hebben ten opzichte van dierenhuiden. Ten eerste kan het worden gemaakt in handige lappen met rechte hoeken, in plaats van de onregelmatige vormen die een dierenhuid nu eenmaal heeft. Een ander voordeel is de constante kwaliteit, aangezien natuurlijke huiden vaak littekens, vlekken en andere mankementen vertonen. En gekweekt leer verschilt ook niet van dier tot dier, zoals bij natuurlijk leer. Al deze aspecten zorgen voor minder vervuiling en een betere kwaliteit. Ook zal het de mensen goeddoen die vinden dat dieren niet zouden moeten sterven voor de productie van mooie schoenen en zachte stoelbekleding.
Bij het produceren van het leer begint Modern Meadow met een soort gist dat genetisch gemodificeerd is, om zo een eiwit te maken dat identiek is aan rundercollageen. Collageen is het belangrijkste basiseiwit in het lichaam van een dier. Het maakt in het bijzonder de huid sterker en elastischer. Het bestaat uit lange ketens aminozuren, de bouwstenen van alle eiwitten, samengevlochten tot driedubbele helices die op hun beurt weer worden samengevlochten tot vezels.
Het doel van het bedrijf is om gewoon een nieuwe stof te produceren, met een eigen merknaam
In dierenhuiden wordt de synthese van de eerste ketens aminozuren en de daaropvolgende vervlechting tot vezels gedaan door speciale cellen, de zogenaamde fibroblasten. Een van de belangrijkste trucs die de biotechnici van Modern Meadow onder de knie hebben gekregen, is – hoewel ze weinig details willen prijsgeven – dat ze kunnen stimuleren dat de ketens die door het gist worden uitgespuugd, zichzelf zonder tussenkomst van fibroblasten kunnen vervlechten tot vezels. En als je eenmaal vezels hebt, is het niet zo moeilijk om ervoor te zorgen dat die lagen gaan vormen waardoor er eigenlijk lappen ruw leer ontstaan. Die kunnen dan op de gebruikelijke manier worden gelooid, geverfd en afgewerkt.
Volgens Dave Williamson, de hoofdtechnicus van het bedrijf, is dit proces zo ontworpen dat het gemakkelijk kan worden opgeschaald en in bestaande fabrieken kan worden uitgevoerd. Williamson werkte eerder voor DuPont, een groot chemisch concern, dus hij heeft veel ervaring met dergelijke apparatuur. Volgens hem zou het ook mogelijk zijn om in grote centrale fabrieken collageen te maken, en dat dan te transporteren naar lokale fabrieken en looierijen om het daar om te zetten in huid. Qua kosten zal het nieuwe materiaal concurrerend zijn met natuurlijk leer.
Nog een voordeel van het productieproces van Modern Meadow is dat men verschillende delen van een lap verschillende eigenschappen kan geven. Zo kan men bepalen hoe het product eruitziet en aanvoelt. Eén gedeelte kan bijvoorbeeld stijf gemaakt worden en een ander gedeelte juist zacht. Daarmee kun je de nieuwerwetse ‘huiden’ aanpassen aan de wensen van de klant, die bijvoorbeeld een bepaalde schoen wil maken. Het proces zou ook verfijnd kunnen worden – hoewel het bedrijf zegt geen plannen in die richting te hebben – om speciaal leer te kweken, zoals van struisvogels of krokodillen.
Modeshow
Modern Meadow is er volgens Williamson niet op uit om imitatieleer te maken. Het doel van het bedrijf is om gewoon een nieuwe stof te produceren, met een eigen merknaam. Daarmee neemt hij de wind uit de zeilen van iedereen die paradoxaal genoeg de onvolkomenheden van een natuurlijk product verkiest boven de perfectie van het synthetische equivalent, zoals bij synthetische diamanten gebeurt.
De gekozen naam zal op 1 oktober tijdens een modeshow in het Museum of Modern Art in New York worden onthuld – samen met een T-shirt, het eerste kledingstuk dat van het materiaal is gemaakt. De biotechnologie zal met haar producten pronken op de catwalk, en leer – welke naam het ook krijgt – zal de eerste voorzichtige stappen zetten om het abattoir achter zich te laten.
The Economist
Verenigd Koninkrijk | weekblad | oplage 1.337.180
Sinds jaar en dag de bijbel voor iedereen die zich interesseert voor internationaal nieuws. Liberaal, niet te verwarren met conservatief.
Openingsbeeld: Traditionele leerlooierij in het Marokkaanse Fez. – © Getty Images
