De VS, het hoofdgastland van het wereldkampioenschap voetbal 2026, zijn in oorlog met een land dat zich heeft gekwalificeerd. De ethische conflicten rond dit kampioenschap worden met de dag groter.
Volgens Donald Trump is Iran nog steeds welkom op het kampioenschap, al zou het land voor zijn eigen veiligheid misschien beter van deelname kunnen afzien, zegt hij. Iran, op zijn beurt, heeft aangegeven dat degenen die van het toernooi zouden moeten worden uitgesloten juist de Amerikanen zijn in plaats van zijzelf. Ondertussen houdt FIFA-voorzitter Gianni Infantino vol dat het wereldkampioenschap mensen dichter bij elkaar kan brengen.
In de FIFA-statuten staat nergens dat gastlanden niet in staat van oorlog mogen verkeren. Wel verbindt de organisatie zich in artikel 3 aan het respecteren van de internationaal overeengekomen mensenrechten. Desondanks kende Infantino de eerste FIFA Peace Prize toe aan Trump. Bovendien was hij aanwezig bij de lancering van de door Trump opgerichte Vredesraad, hoewel artikel 4 stelt dat de organisatie op politiek gebied neutraal is.
‘Trump en Infantino doen gewoon wat ze willen, zonder zich te houden aan de democratische principes van de organisaties die ze vertegenwoordigen,’ zegt Alan Tomlinson, professor aan de University of Brighton en gespecialiseerd in de sociale geschiedenis van sport in het algemeen en die van de FIFA in het bijzonder.
Iran
Het besluit van de VS om samen met Israël een oorlog te beginnen tegen Iran is niet de enige reden waarom voetbalfans zich afvragen of ze er goed aan doen naar het toernooi af te reizen en of het evenement eigenlijk wel door zou moeten gaan.
In de maanden voorafgaand aan het uitbreken van de oorlog waren het gewelddadige optreden van ICE-agenten jegens migranten, inreisverboden voor sommige nationaliteiten, moeilijkheden rond het verkrijgen van visa en de prijs van toegangskaarten aanleiding voor vele discussies en zorgen rond het wereldkampioenschap. De wedstrijden worden verdeeld over de VS, Canada en Mexico, maar het overgrote deel (78 van de 104) wordt gespeeld in de VS. Eind januari, toen Trump dreigde Groenland te zullen binnenvallen, werd de roep om een Europese boycot luider. De vraag is of de oorlog met Iran een sleutelmoment zal zijn voor het WK 2026.
‘Ik denk niet dat Iran het kantelpunt zal zijn, maar dat zou het misschien wél moeten zijn,’ zegt onderzoeker Jake Wojtowicz, die schrijft over sportfilosofie en zich vooral richt op de ethische dilemma’s van de sportfan. Volgens hem is het een kwestie van perceptie.
‘Infantino heeft de ethische conflicten die het huidige voetbal kenmerken ongetwijfeld verergerd’
‘Amerika heeft in het Westen een enorme culturele invloed, terwijl dat voor [gastland WK 2022] Qatar totaal niet geldt. Dus als er bij het WK een land naar voren komt waarvan bekend wordt dat er onacceptabele praktijken gaande zijn, is het makkelijker om kritisch te zijn. Aan misdragingen van de VS zijn we al gewend.’
In de internationale sportwereld komen geregeld ethische dilemma’s voor, zoals we konden zien bij de laatste twee wereldkampioenschappen, in Rusland (2018) en Qatar (2022). Maar is de oorlog tegen Iran onze denkwijze over het kampioenschap aan het veranderen?
‘Een gastland in oorlog, met een politiek leider die vol trots een dubieuze vredesprijs accepteert, terwijl het vijf weken durende mondiale sportevenement al voor de deur staat, is ongetwijfeld een morele grens die we niet zouden moeten overschrijden,’ zegt Tomlinson. ‘Maar morele grenzen zijn geen commerciële of economische overwegingen.’
Ongehoord
Wojtowicz is het met hem eens. ‘Ik denk dat het probleem ontstaat wanneer je in principe vindt dat dit [de oorlog tegen Iran] onacceptabel is en dan naar het WK gaat of op tv naar de wedstrijden kijkt en begint te denken dat de VS eigenlijk zo slecht nog niet zijn,’ zegt hij. ‘Dan associeer je de VS ineens met Harry Kane die in de finale twee goals scoort tegen Brazilië in plaats van met ICE en de uitzettingen van migranten. Dat is het risico: dat het WK je moreel beoordelingsvermogen in de weg zit.’
Voor dit artikel werden Human Rights Watch en Amnesty International benaderd, maar er kwam geen reactie. Wel uitten deze twee organisaties eind 2025 publiekelijk hun zorgen over het handelen van de FIFA en verzochten de wereldvoetbalbond met klem om mensenrechtenkwesties aan te pakken.
‘Infantino’s handelen is op politiek en ethisch vlak ongehoord,’ vindt Tomlinson.
Dat was wel anders toen hij in functie trad, als opvolger van Sepp Blatter, wiens bestuur getekend was door schandalen. Maar Infantino heeft het in vele opzichten nog bonter gemaakt dan zijn voorgangers.
Infantino heeft na afloop van het WK in Rusland in 2018 uit handen van Vladimir Poetin een prijs aangenomen, in de aanloop naar het controversiële WK in Qatar bleef hij Qatar steunen en ging er zelfs wonen, en zonder al te lang beraad wees hij Saoedi-Arabië aan als gastland voor de editie van 2034. In de aanloop naar het aankomende WK ging hij in Miami wonen, zo’n beetje voor de deur bij zijn mentor Trump,’ legt Tomlinson uit.
‘Dat is niet hoe een vertegenwoordiger van een mondiale democratische organisatie zich zou moeten gedragen. Infantino heeft de ethische conflicten die het huidige voetbal kenmerken ongetwijfeld verergerd,’ voegt hij eraan toe.
Toch doorgang
Veel sportevenementen hebben zich gesteld gezien voor ethische dilemma’s, maar in de meeste gevallen vinden ze toch doorgang. Een onderzoek uit 2025 van Paul Bertin en Pauline Grippa, gepubliceerd in Political Psychology, wees uit dat veel fans die van plan waren geweest de editie in 2022 te boycotten dat uiteindelijk niet hebben gedaan. Onder andere op basis hiervan concludeert Wojtowicz dat de grote aantrekkingskracht van voetbal boycots onwaarschijnlijk maakt. Toch moeten fans kritisch blijven, vindt hij.
‘Als iemand zich naar je omdraait en opmerkt: “Nou, die Trump heeft toch maar een mooi WK neergezet, of niet?”, zou je moeten antwoorden: “Waar héb je het over? Dat is niet aan hem te danken, hij gebruikt het WK alleen maar om zijn image te verbeteren,”’ zegt Wojtowicz.
‘Het belangrijkste is dat je je betrokken toont. Dat je nadenkt en de dingen niet zomaar laat passeren omdat het WK tóch wel doorgaat,’ zegt Wojtowicz. ‘Ook kleine verzetsdaden kunnen helpen.’
