Indonesië bouwde een nieuwe hoofdstad, maar de gebouwen staan grotendeels leeg

De toekomst van Nusantara blijft voorlopig onzeker. President Prabowo Subianto lijkt namelijk weinig interesse te tonen in het project dat zo’n 26 miljard dollar heeft gekost.

Op een avond in eind juli keek een groep toeristen hun ogen uit terwijl ze foto’s namen van het prachtig verlichte, adelaarvormige Garudapaleis in het centrum van Nusantara, de beoogde nieuwe hoofdstad van Indonesië op het eiland Borneo. ‘Ik ben sprakeloos,‘ aldus Harry Prasetya, een Jakartaan die een uitstapje maakte van een zakenreis in de buurt. ‘Nusantra lijkt erg geschikt. Ik hoop dat het bouwproject wordt voortgezet en uitgebreid zodat het de plaatselijke gemeenschap kan helpen, bijvoorbeeld door banen te creëren.‘

Twee jaar nadat de voormalige president Joko Widodo de Indonesische onafhankelijkheidsdag voor het eerst in Nusantara vierde, lijkt het enorme administratieve centrum van de toekomstige nieuwe hoofdstad bijna af. Naast het nieuwe paleis, de ministeriële gebouwen en appartementencomplexen voor ambtenaren zijn er in het gebied van 6.600 hectare meerdere ziekenhuizen en een filiaal van de centrale bank gebouwd. Aan een parlementair complex en andere faciliteiten wordt nog gewerkt.

De voltooide gebouwen blijven echter grotendeels leeg. Hoewel het een nieuwe toeristische attractie is geworden voor Oost-Kalimantan blijft de toekomst van Nusantara onzeker. President Prabowo Subianto lijkt weinig interesse te tonen in het project, waardoor bedrijven liever wachten om te zien wat komen gaat. 

‘Het doel is om het gebied rond Nusantara in 2028 tot hoofdstad uit te roepen’

Prabowo liet de ceremonie van de Indonesische onafhankelijkheidsdag op 17 augustus plaatsvinden bij het Merdekapaleis in Jakarta. Vorig jaar deed hij hetzelfde en week daarmee af van de kortstondige traditie van Widodo, die in de latere jaren van zijn termijn meermaals naar Nusantara ging om daar zijn regeringszaken te regelen. Prabowo heeft de nieuwe hoofdstad nauwelijks bezocht sinds hij in oktober 2024 aan het roer kwam te staan van de grootste economie van Zuidoost-Azië. Dit ondanks het feit dat de verplaatsing van de hoofdstad een van Prabowo’s campagnebeloftes was en Widodo zijn uiteindelijke opvolger tijdens de verkiezingen had gesteund. 

In Nusantara wonen ongeveer duizend ambtenaren, veel minder dan het beoogde aantal van tienduizend of meer. Basuki Hadimuljono, voorzitter van de hoofdstadsautoriteit van Nusantara (de OIKN), vertelt dat de overheid nog steeds van plan is om politieke aangelegenheden in 2028 naar Nusantara te verplaatsen, iets dat instemt met presidentiële richtlijnen die vorig jaar zijn aangekondigd.  Het staatsbudget voor het project is echter drastisch gekrompen, van 43 biljoen roepia (ongeveer 2,1 miljard euro) in 2024 tot 4,7 biljoen roepia in 2025. Het ontwikkelingsbudget van Nusantara komt dit jaar neer op 5,5 biljoen roepia. Het OIKN heeft het ministerie van financiën gevraagd om een groter budget nadat een eerder goedgekeurd bedrag uit 2026 was verlaagd.

‘Het doel … is om het gebied [rond Nusantara] in 2028 tot hoofdstad uit te roepen,’ vertelde Hadimuljono tijdens een parlementaire hoorzitting in juni. ‘[Het OIKN] heeft nog een budget van 15,5 biljoen roepia nodig.’ De overheid heeft toegezegd om van de totale kosten, geschat op 466 biljoen roepia, twintig procent uit het staatsbudget te halen voor de financiering van overheidskantoren, ambtenarenwoningen en algemene infrastructuur zoals wegen en bruggen die worden beheerd door het OIKN. Maar die grens van twintig procent is bijna bereikt. De regering wil dat nog eens ongeveer 30% van de middelen afkomstig is uit publiek-private samenwerkingsverbanden en de rest uit particuliere investeringen voor de ontwikkeling van commerciële centra, ziekenhuizen, universiteiten en woonwijken.

Publieke en private investeringen

Het OIKN verklaarde dat de investeringsbeloftes in Nusantara begin augustus de 208.8 biljoen roepia hadden bereikt, een grote sprong van de 135 biljoen roepia waar Hadimuljono het ongeveer een jaar geleden over had. De nieuwe toezeggingen omvatten onder andere 74.5 biljoen roepia aan uitsluitend private investeringen in het kader van samenwerkingsovereenkomsten met 67 bedrijven. 

Tot de binnenlandse partijen die hebben toegezegd in Nusantara te investeren, begoren onder meer een consortium onder leiding van vastgoedontwikkelaar Agung Sedayu, dat eerder had toegezegd ongeveer 20 biljoen roepia te investeren; ziekenhuisketen Mayapada Group; en taxibedrijf Blue Bird, dat zijn zinnen heeft gezet op elektrische busdiensten in de nieuwe hoofdstad. Onder de buitenlandse bedrijven valt het Singaporese energiebedrijf Sembcorp, dat vorig jaar een zonne-energiecentrale van 50 megawatt heeft gebouwd, naast een energieopslagfaciliteit in samenwerking met het Indonesische staatsenergiebedrijf Perusahaan Listrik Negara. 

Maar de meeste investeringstoezeggingen moeten nog tot stand komen. Toen nieuwspublicatie Nikkei Asia onlangs de omgeving bezocht, waren er nog bouwwerkzaamheden bezig in een gebied dat werd beschreven als een woon- en werkgebied door Star Bright International Investment. Het Chinese bedrijf begon medio juli aan de bouw van het project, dat naar verluidt 1,25 biljoen roepia gaat kosten.  In juni deed Hadimuljono van de OIKN en bestuurders uit Seoel de eerste spadesteek voor het Smart City Cooperation Center, dat wordt gebouwd van een donatie van 9,9 miljard won (ongeveer 6,3 miljoen euro) van de Zuid-Koreaanse overheid.

‘Het gaat er nu niet om hoeveel [intentieverklaringen] of brieven er worden ondertekend, maar hoeveel projecten er daadwerkelijk worden gebouwd’

Maar bouwwerkzaamheden blijven beperkt. In het nabijgelegen Sepaku-district bleef het afgelopen juli rustig, in schril contrast met twee jaar geleden, toen de lokale pensions en andere gelegenheden stampvol zaten met bouwvakkers die ergens wilden kunnen eten en slapen. ‘Er zijn nu maar weinig klanten,’ vertelt Ardiansyah, eigenaar van een kleine winkel in Sepaku, dat 15 minuten van het centrum van Nusantara ligt. ‘Sinds 2025 zijn veel arbeiders weer naar huis gegaan.’

Erwin Aksa, vicevoorzitter van de Indonesische Kamer van Koophandel en Industrie, zegt dat hoewel Nusantara nog potentieel heeft voor langetermijninvestering, investeerders selectiever zijn geworden en meer zekerheid eisen.  ‘Het gaat er nu niet om hoeveel [intentieverklaringen] of brieven er worden ondertekend,’ vertelt Aksa aan Nikkei Asia, ‘maar hoeveel projecten er daadwerkelijk worden bekostigd, gebouwd en uiteindelijk gaan opereren. Investeerders krijgen niet meer enkel een grote visie van een nieuwe hoofdstad te zien. Ze zijn steeds meer gericht op implementatiezekerheid, het tempo van de ontwikkeling van infrastructuur, de verhuizing van overheidsorganen en de opkomst van economische activiteit en bevolkingsgroei die tot reële vraag kunnen leiden.’