‘Israël stuurt milities naar Gaza om oorlogsmisdaden te plegen – en ik moet ze beschermen’

Israël bouwt een netwerk van gewapende groepen op in Gaza, blijkt uit een onderzoek van Haaretz. De Israëlische krant baseert zich op getuigenissen van soldaten, bronnen in Gaza en satellietbeelden.

De missie die de soldaten moesten uitvoeren, was ongebruikelijk. Dat bleek meteen al, nog voordat de situatie escaleerde en de wapens spraken. Een ‘gecoördineerde actie’ in de regio Khan Yunis – in het zuiden van de Gazastrook – heette het te zijn. Uitgevoerd door Israëlische soldaten en leden van een Palestijnse militie die zich tegen Hamas had gekeerd.

De term ‘coördinatie’ is echter misleidend. De soldaten hadden geen idee waar ze in terecht waren gekomen. Pas achteraf beseften ze waar ze bij waren geweest: de beslechting van een intern conflict tussen militieleden in Gaza.

‘Een van de clanleden die met ons was, had blijkbaar per ongeluk de vrouw van een andere gewapende man neergeschoten,’ aldus een soldaat. ‘Waar wij bij stonden, schoot die andere man hem in zijn benen. Iedereen eromheen accepteerde dat als een legitiem vonnis. Wij waren in shock.’

Dit incident, eerder dit jaar, is slechts één gevolg van de nauwere samenwerking tussen het Israëlische leger en milities in Gaza. Een andere manifestatie van deze vervagende scheidslijnen: militieleden die – zo blijkt uit door Haaretz verzamelde getuigenverklaringen – zich ongehinderd rond Israëlische legerposten in Gaza bewegen. Een officier vertelde dat hij tijdens bezoeken aan dergelijke posten veel militieleden zag. De gewapende mannen zijn niet vies van wat machtsvertoon, filmen dat en plaatsen de beelden op hun Facebookpagina’s voor propaganda- en wervingsdoeleinden.

Het leger en de binnenlandse veiligheidsdienst (Shin Bet) van Israël steunen milities die zich verzetten tegen Hamas, en onderhouden er nauwe banden mee. Een synergie die stoelt op gemeenschappelijke belangen. ‘Wat is daar mis mee?’ zei premier Netanyahu vorig jaar over deze kwestie. Bronnen in Gaza meldden dat het leger de militieleden zelfs hielp met artillerie en drones tijdens operaties tegen Hamas in het beperkte gebied dat nog onder controle van die beweging staat.

de milities hebben niet alleen Hamas-strijders als doelwit gekozen; ook inwoners van Gaza die simpelweg proberen te overleven, moeten het ontgelden

Maar de milities hebben niet alleen Hamas-strijders als doelwit gekozen; ook inwoners van Gaza die simpelweg proberen te overleven, moeten het ontgelden. Volgens informatie van de VN stemden gewapende mannen hun acties af op het leger als dit bezig was inwoners uit hun huizen te verdrijven. 

Een Israëlische luchtmachtofficier vertelde wat hij waarnam toen hij samen met een medewerker van Shin Bet milities volgde met een bewakings- en aanvalsdrone: ‘We zagen ze aankomen in twee of drie pick-uptrucks, die sterk leken op wagens die Hamas gebruikt. Ze schoten op mensen,’ zei hij. ‘Elk gebouw gingen ze binnen, sloegen aan het plunderen, kwamen naar buiten met stapels spullen – en staken vervolgens de huizen in brand.’

De afgelopen maanden heeft Haaretz de milities die door Israël worden gesteund en aangestuurd in kaart gebracht. Over hun inzet was al bericht in lokale en internationale media. Maar hoe diepgaand en verstrekkend de samenwerking is, blijkt uit een analyse op basis van satellietbeelden en video’s op sociale media – naast gesprekken met Palestijnen in Gaza, informatie van de VN, officiële verklaringen van de milities zelf en getuigenissen van soldaten en commandanten. Het beeld dat hieruit oprijst: de Palestijnse milities zijn uitgegroeid tot een operationeel verlengstuk van het leger en Shin Bet in Gaza.

Dit militieproject heeft ook politieke gevolgen. Israël stelt de ontwapening van Hamas als absolute voorwaarde, wil Trumps plan om een einde te maken aan de oorlog in Gaza kans van slagen hebben. Hamas beschouwt de milities echter als een bedreiging en eist dat ze worden ontbonden voordat de beweging zelf overgaat tot ontwapening.

Ondertussen klinken ter plaatse waarschuwende geluiden. Kort na het begin van het militieproject zeiden soldaten tegen Haaretz te vrezen voor gruweldaden als het bloedbad dat christelijke milities onder het oog van Israëlische troepen aanrichtten in de Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shatila in Beiroet in de jaren tachtig. ‘Het komt erop neer dat de staat Israël, het leger en Shin Bet gewapende en getrainde milities inzetten om oorlogsmisdaden te plegen,’ aldus de eerder aangehaalde luchtmachtofficier. ‘En ik mag ze daarbij beschermen, zodat ze niet gewond raken.’

De clans

Het militieproject in Gaza heeft een behoorlijke voorgeschiedenis. In de beginfase van de oorlog waren er al berichten dat Israël overwoog clans in te schakelen als alternatief bestuur in de Gazastrook. Het motief was dat de Israëlische regering tegen een terugkeer van de Palestijnse Autoriteit naar Gaza was.

In juni 2025 erkende Netanyahu dat ‘we op aanraden van veiligheidsfunctionarissen clans in Gaza die zich tegen Hamas keren, hebben ingezet.’ De premier poogde hiermee beweringen te ontzenuwen dat de regering ‘criminelen die gelieerd zijn aan Islamitische Staat’ had bewapend. Hiermee werden de mannen van Yasser Abu Shabab bedoeld, die een militie in de regio Rafah aanvoerde en geregeld contact had met internationale media. Toen hij gewond raakte, werd hij naar verluidt geëvacueerd voor een medische behandeling in Israël.

Yasser Abu Shabab is inmiddels dood, maar het militieproject waarvoor hij model stond blijft zich uitbreiden – en dat vooral sinds de afkondiging van het staakt-het-vuren in oktober 2025. Gaza werd in tweeën gesplitst: meer dan de helft viel onder controle van het leger, de rest kwam onder bestuur van Hamas.

Er zijn op dit moment vijf prominente gewapende groepen actief in Gaza. Ze dragen namen als Popular Forces en Counter-terrorism Strike Force. De video’s die ze online plaatsen tonen soms tientallen gewapende mannen, en volgens bronnen in Gaza telt een aantal groepen inmiddels honderden leden. Elke militie opereert in een afgebakend gebied onder controle van het leger, en Haaretz heeft aanwijzingen gevonden voor een zesde militiegebied. De groepen zijn actief in Beit Hanoun, Shujaiyeh, Deir al-Balah, Khan Yunis en Rafah.

Doordat hun bases zich nabij de zogeheten ‘gele lijn’ tussen het leger en Hamas bevinden, kunnen de milities gemakkelijk operaties uitvoeren in Hamas-gebied. Volgens bronnen in Gaza, de milities zelf en internationale media zijn er de afgelopen maanden op diverse plekken in Gaza hevige gevechten geweest tussen militieleden en Hamas-strijders. Militieleden meldden dat ze Hamas-militanten in Rafah hadden gedood. En ook in Khan Yunis en in en rond vluchtelingenkampen in het centrum van Gaza zouden er doden zijn gevallen. Militieleden zeiden dat ze wapens van Hamas in beslag hadden genomen en dreigden leden van de beweging te zullen vervolgen.

bewoners in de zone bij de ‘Gele Lijn’ zijn de afgelopen maanden uit hun onderkomens verjaagd

Soldaten vertelden Haaretz dat de milities betrokken zijn bij operationele activiteiten van het leger. Een luchtmachtofficier verklapte dat het leger militieleden naar lastige plekken diep in door Hamas gecontroleerd gebied stuurt, onder meer om drones op te halen die voor smokkel worden gebruikt. ‘Er wordt hun gezegd: lever ons de drone, je mag houden wat erin zit. Of het nu om wapens of drugs gaat, ze nemen alles mee.’

Een militieleider in de regio Deir al-Balah bevestigde dat er sprake is van samenwerking met het leger bij het verdrijven van burgers. ‘Wij brengen de boodschap van de Israëliërs over aan de mensen: ze moeten vertrekken,’ zei hij in een video die hij in mei plaatste. Het Bureau voor de Coördinatie van Humanitaire Aangelegenheden van de VN (OCHA) meldde ongeveer tezelfdertijd te hebben vernomen dat milities burgers evacuatieopdrachten gaven, en dat ontheemde gezinnen werden gebeld door mensen die zich voordeden als Israëlische militairen en hen sommeerden op korte termijn te vertrekken.

In juni liet de VN weten van ontheemde burgers te hebben gehoord dat zij op de vlucht waren geslagen toen Israëlische troepen – gesteund door Palestijnen – oprukten naar hun woonwijken en hen vanuit de lucht bestookten. Niet helemaal duidelijk is hoe ver de betrokkenheid van de milities bij het verdrijven van de bevolking reikt, maar bewoners in de zone bij de ‘Gele Lijn’ zijn de afgelopen maanden uit hun onderkomens – vaste of provisorische – verjaagd. En dat viel samen met militaire operaties om het door Israël gecontroleerde gebied uit te breiden.

Diverse video’s van milities tonen gewapende mannen in voertuigen, gevechtsoefeningen, het showen van wapens, en marsen, parades en dreigementen – allemaal bedoeld om Hamas uit te dagen. Bronnen binnen Hamas hebben Haaretz laten weten dat ze alleen al uit zelfbescherming geen afstand kunnen doen van hun wapens zolang de milities ook bewapend blijven en steun krijgen. 

‘Ik heb besloten het gebied te bevrijden van Hamas. Als mensen zeggen dat ik daardoor een collaborateur ben, dan is dat maar zo’

Eind juli presenteerde de vredesraad (‘Board of peace’) van Donald Trump een akkoord over de uitvoering van de volgende fase van het Amerikaanse vredesplan voor Gaza. In de artikelen 8 en 10 van de nieuwe overeenkomst wordt de ontwapening van Hamas expliciet gekoppeld aan de terugtrekking van het Israëlische leger uit de enclave – en aan de ontwapening van de milities. Netanyahu wees het plan van de hand. Acht Arabische en islamitische landen hebben die stellingname veroordeeld. Jared Kushner – schoonzoon en adviseur van Trump – is vorige week in Israël aangekomen om het diplomatieke overleg weer op gang te brengen. 

Terwijl de gezanten van Trump een doorbraak proberen te bereiken, bestaan er in defensiekringen en bij commandanten ter plaatse geen illusies over de bondgenoten die Israël heeft uitgekozen. Hoge militairen vertrouwden Haaretz toe dat de sleutelfiguren binnen de milities geen politieke leiders zijn, noch een legitiem alternatief vormen voor het bestuur van Hamas. Het gaat grotendeels om voormalige bendeleiders en drugsdealers die proberen te profiteren van de chaos en het machtsvacuüm in Gaza.

Sommige militieleden maakten deel uit van de veiligheidsdiensten van de Palestijnse Autoriteit. Een van hen, Shawqi Abu Nasira, zette zijn standpunt uiteen in een video: ‘Ik ben in het gebied gebleven en werd – net als ieder ander – het doelwit van Hamas. Mijn zoon en dochter zijn omgekomen, mijn huis is beschadigd. Ik moet mijzelf, het Palestijnse volk en mijn eer verdedigen.’ Abu Nasira erkende dat zijn mannen op het gebied van veiligheid en militaire zaken samenwerken met Israël, en beschuldigde Hamas ervan de belangen van Iran te dienen. ‘Ik heb besloten het gebied te bevrijden van Hamas. Als mensen zeggen dat ik daardoor een collaborateur ben, dan is dat maar zo.’ Een luchtmachtofficier: ‘Ze haten Hamas, zo simpel is het. Israël levert hen veel op. Het werkt voor beide partijen.’ 

Binnen de Israëlische defensietop wordt de tactiek om de milities te bewapenen en delen van Gaza onder hun controle te plaatsen als een gevaarlijke gok gezien. Haaretz vroeg het Israëlische leger naar de aanbevelingen die het aan de politieke leiderschap had gedaan over het militieproject, hoe het de risico’s voor soldaten probeert te beperken, hoe het probeert te voorkomen dat onschuldige burgers worden gedood, en wat het standpunt van de juridische dienst van het leger hierover is. Het leger speelde deze vragen door naar Shin Bet, die niet reageerde.

De bases

De door Haaretz geïdentificeerde bases van milities vallen op te midden van de totale verwoesting. Door satellietbeelden van Planet Labs te vergelijken met online geplaatste video’s, kon Haaretz activiteiten van milities op vijf locaties vaststellen. Een zesde locatie, zichtbaar op satellietbeelden, vertoont dezelfde kenmerken als de andere vijf – zoals tenten en uitrusting – maar van enige activiteit leek nog geen sprake.

De bases bevinden zich op slechts enkele honderden meters van de buitenposten van het Israëlische leger. Ze beschikken over roepnamen op het radionetwerk van het leger, verschijnen op briefingkaarten en hun strijders staan ​​geregistreerd in de commando- en controlesystemen van het leger.

Satellietbeelden en opnames vanaf de grond laten ook infrastructuur en versterkingen in sommige complexen zien. Naast de basis in Shujaiyeh werd bijvoorbeeld een grote begraafplaats geëgaliseerd voor de aanleg van een uitgebreid oefenterrein. Minstens één complex heeft dezelfde betonnen barrières waarmee legerposities worden beschermd. Soldaten vertelden Haaretz dat het leger tijdelijke complexen voor de milities had gebouwd, compleet met verplaatsbare constructies.

Deze bevindingen zijn buiengewoon betekenisvol gezien de stagnerende wederopbouw van Gaza. Volgens humanitaire organisaties leven meer dan twee miljoen mensen in erbarmelijke omstandigheden opeengepakt. Honderdduizenden verblijven in tenten tussen de ruïnes.

Ze zijn niet in staat de controle van Hamas over te nemen, en zonder de bescherming en steun van het leger zouden ze ook militair niet tegen Hamas zijn opgewassen

Uit satellietbeelden en video’s vanaf de grond blijkt dat het militiecomplex van Abu Shabab in het oosten van Rafah aanzienlijk is uitgebreid. Te zien zijn zwaar materieel voor grondwerken, de aanleg van een nieuw oefenterrein en nieuwe verplaatsbare constructies. Daarnaast zijn er een speeltuin met kunstgras, een moskee, een levensmiddelenwinkel met goed gevulde schappen en een kledingzaak. In Shujaiyeh filmde een andere militie hoe haar leden kleurrijke stepjes uitdeelden aan kinderen. Militaire bronnen meldden dat een deel van deze goederen uit Israël komen.

Deze video’s maken deel uit van een campagne om nieuwe aanhangers te werven, ook al opereren de milities onder de vleugels van – en in samenwerking met – het Israëlische leger, en genieten ze geen aanzien bij de lokale bevolking.

Hoge commandanten en officials binnen defensie zeggen dat ze niet van plan zijn de milities te laten uitgroeien tot een alternatief bestuur voor Hamas; ze erkennen de beperkte mogelijkheden die deze groepen hebben. ‘Ze zijn niet in staat de controle van Hamas over te nemen, en zonder de bescherming en steun van het leger zouden ze ook militair niet tegen Hamas zijn opgewassen,’ aldus een hoge officier. 

Al met al lijken de milities als een tijdelijke, lokale oplossing te worden gezien. ‘De inzet van deze groepen is eerder een door de omstandigheden afgedwongen operationele noodzaak, dan een tactische vereiste,’ zei de officier. ‘Uiteindelijk hebben we een lokale strijdmacht nodig die de orde kan handhaven in gebieden die onder controle van het leger staan en taken kan uitvoeren op plekken waar zij een relatief voordeel heeft ten opzichte van onze eigen militairen.’

Het leger heeft echter niet het laatste woord over de toekomst van de milities. Beslissender is hoeveel druk Trump genegen is uit te oefenen op Israël en of Netanyahu bereid is stappen te zetten op diplomatiek vlak.

Vertaald door Carl Stellweg