Israël staat voor de belangrijkste verkiezingen uit zijn geschiedenis

Om de week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar naar Israël. Op 27 oktober openen daar de stembussen. Wat staat er op het spel, wie doen mee en wat betekenen deze verkiezingen voor Israëli’s en Palestijnen?

Wat staat er centraal?

‘Drie jaar geleden werd Israël getroffen door de ergste aanslag in zijn geschiedenis’, schrijft The New York Times. Op 7 oktober 2023 doodden door Hamas geleide gewapende mannen bijna twaalfhonderd mensen en namen ze ruim tweehonderd mensen in gijzeling. ‘Elk gevoel van veiligheid verdween’, aldus de Amerikaanse krant. Veel Israëli’s hebben bovendien niet het gevoel dat de tekortkomingen die aan de aanval voorafgingen, zijn rechtgezet.

Hierop volgde de oorlog in Gaza, waarbij tot nu toe meer dan vijfenzeventigduizend Palestijnen omkwamen. 

Volgens AP News staat 7 oktober bij alle kandidaten centraal in hun campagnevoering, maar op verschillende manieren. Tegenstanders van Netanyahu uit het hele politieke spectrum noemen zijn coalitie ‘de bloedbadregering’. Netanyahu zelf claimt een ‘oorlog van verlossing’ te hebben gevoerd. 

‘In Israël praat men nu over “B’hirot Goraliot”: verkiezingen die het lot bepalen’, schrijft Amichai Magen, oprichter en directeur van het Jan Koum Israel Studies Program aan de Stanford University, op Persuasion. 

Ook Isabel Kershner, correspondent van The New York Times in Jeruzalem, merkt op dat veel Israëli’s deze verkiezingen als ‘de belangrijkste uit de geschiedenis van hun land’ beschouwen. Bij het stemmen draait het volgens haar vooral om veiligheid: wie kan het land het best beschermen? En wat voor land moet Israël worden?

‘Mensen leven nog steeds in gescheurde tenten, zonder behoorlijke sanitaire voorzieningen’

De huidige regering is de meest rechtse en religieus-conservatieve in de Israëlische geschiedenis. Volgens Kershner zet de regering nog altijd in op een hervorming van de rechterlijke macht die de onafhankelijkheid van de rechters ondermijnt. Dit plan stamt nog van vóór 7 oktober, toen het tot massale protesten leidde. ‘Bovendien staat deze regering een forse uitbreiding van de nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever toe en grijpt ze nauwelijks in tegen gewelddadige kolonisten.’

Opvallend genoeg pleit geen enkele grote partij voor een Israëlische terugtrekking uit Gaza. ‘Ook over de Westelijke Jordaanoever laten veel oppositiepartijen zich voorzichtig uit,’ zegt Kershner. Ze beloven wel op te treden tegen extremisten die Palestijnen aanvallen, maar ‘proberen het onderwerp meestal te vermijden uit angst gematigd-rechtse kiezers van zich te vervreemden’. 

Op 10 oktober was het precies een jaar geleden dat het door Donald Trump bemiddelde staakt-het-vuren in Gaza in werking trad. Toch is de nood in Gaza nog altijd groot. ‘Slechts twee van de twintig punten in het Trump-plan zijn uitgevoerd’, merkt de Zwitserse krant Le Temps op. Het gaat om de punten 4 en 5: de uitwisseling van de resterende Israëlische gijzelaars voor ruim achttienhonderd Palestijnse gevangenen.

‘Mensen leven nog steeds in gescheurde tenten, zonder behoorlijke sanitaire voorzieningen, en zoeken naar manieren om te overleven,’ vertelt de Palestijnse arts Musallam Abukhalil uit Nuseirat aan de Britse krant The Independent. ‘Als gevolg van drie jaar bombardementen functioneren slechts negentien van de zesendertig ziekenhuizen gedeeltelijk.’ Veel Palestijnen hebben geen toegang tot schoon water en voldoende voedsel.

Wie maakt kans op de overwinning?

Het Israëlische parlement, de Knesset, telt honderdtwintig zetels. Om te kunnen regeren is een meerderheid van minstens eenenzestig zetels nodig. Omdat geen enkele partij daar doorgaans in haar eentje op afstevent, moeten partijen samenwerken in een coalitie.

Hoe versnipperd de Israëlische politiek is blijkt wel uit het aantal deelnemers aan de verkiezingen. In een land met ongeveer tien miljoen inwoners doen maar liefst achtendertig partijen mee, waaronder de Piratenpartij en een one issue-partij die marihuanagebruik in het land wil toestaan.

Geen van beide blokken lijkt de eenenzestig zetels te gaan halen

‘De kiezers beseffen dat er veel op het spel staat, maar dat heeft niet tot duidelijke politieke keuzes geleid’, schrijft Amichai Magen. ‘Door de versplintering, de grilligheid, het complotdenken en de excentrieke figuren lijkt de Israëlische politiek tegenwoordig op een sitcom.’

Desondanks draait de verkiezingsstrijd vooral om twee hoofdrolspelers. Aan de ene kant staat het kamp van Benjamin Netanyahu, dat bestaat uit extreemrechtse en ultraorthodoxe partijen. Daartegenover bevindt zich een verdeelde oppositie onder leiding van Gadi Eisenkot, een centrumrechtse oud-generaal en partijleider van Yashar. De oppositie bestaat verder uit rechtse en centristische partijen. Van het traditionele Israëlische links, dat een tweestatenoplossing voorstaat, is vrijwel niets meer over.

Wat de oppositie verenigt is de eis dat Netanyahu verantwoording aflegt voor het falen van zijn regering vóór de aanval van 7 oktober. Ze pleit voor een onafhankelijk onderzoek naar de gebeurtenissen, maar dat heeft Netanyahu tot nu toe tegengehouden.

Volgens Haaretz gaan de politieke blokken nek aan nek. Het blok van Netanyahu staat momenteel op tweeënvijftig zetels in de peilingen en dat van Eisenkot op eenenvijftig. De overige zestien zetels gaan naar partijen die bij geen van beide blokken horen. De krant benadrukt dat het hier om een gemiddelde van meerdere peilingen gaat en dat het daardoor niet precies op honderdtwintig zetels uitkomt.

Onder de zestien overige zetels vallen de Arabische partijen. Zij vertegenwoordigen de Palestijnse burgers van Israël, ongeveer een vijfde van de bevolking. Toch willen de meeste leiders van het overwegend Joodse oppositieblok niet met hen samenwerken. Daardoor lijkt geen van beide blokken de eenenzestig zetels te gaan halen.

‘De overwegend Joodse oppositiepartijen zouden met de Arabische partijen een meerderheid kunnen halen. Maar veel Israëlische kiezers, ook degenen die niets van Netanyahu moeten weten, willen niet dat hun regering afhankelijk is van Arabische partijen’, schrijft Kershner. Oftewel: het vormen van een nieuwe regering kan weleens een langdurig proces worden. 

Wat verandert er voor Israëli’s en Palestijnen?

‘Na zeven jaar politieke instabiliteit, giftige polarisatie en oorlog heeft Israël dringend een regering nodig die breed genoeg is om het land de legitimiteit en stabiliteit te geven om te genezen, te hervormen en weer op te bouwen’, schrijft Amichai Magen op Persuasion. Toch vreest hij dat een overwinning van Netanyahu of een zwakke oppositiecoalitie de verdeeldheid en democratische instabiliteit juist verder zal verdiepen.

Na drie jaar oorlog en aanhoudende spanningen wordt pas nu zichtbaar hoe groot de psychische nood onder de Israëlische bevolking is, schrijft Yediot Aharonot.

‘Ik vertrouw er niet op dat politici ons de volgende keer zullen redden’

In de krant Israel Hayom vertelt John King, een muzikant en inwoner van kibboets Be’eri, een van de gebieden die het zwaarst getroffen werden door het bloedbad van 7 oktober 2023, hoe hij zijn trauma verwerkte in een album getiteld Olam Hafoukh (Een wereld op zijn kop). Schrijven is volgens hem therapeutisch geweest. Maar de angst voor een nieuwe aanval is nog altijd groot: ‘Ik vertrouw er niet op dat politici ons de volgende keer zullen redden.’

Volgens analisten die Al Jazeera sprak, verandert er voor Palestijnen waarschijnlijk weinig, wie er ook wint. ‘Palestijnen moeten geen fundamentele koerswijziging verwachten als het blok van Netanyahu de macht verliest,’ zegt Samer Jaber tegen de nieuwszender. Jaber is promovendus politieke economie aan Royal Holloway, University of London. ‘De grote politieke blokken delen dezelfde kernstandpunten over de Palestijnse kwestie, waaronder steun voor de bestaande nederzettingen.’

Amjad Iraqi, senior analist voor Israël en Palestina bij de International Crisis Group, benadrukt dat elk ‘klein verschil’ van betekenis zou zijn voor de Palestijnen. ‘Het gaat er nu om dat de schade wordt beperkt. Palestijnen kunnen geen radicale ommekeer verwachten, maar elk gered leven, elk stukje land dat behouden blijft, betekent heel veel voor de mensen ter plaatse.’

Lees ook: