Hij belooft hard te zullen optreden tegen gewapende groepen met drugshandel
Abelardo de la Espriella, een extreemrechtse kandidaat en bewonderaar van Donald Trump, heeft zondag de presidentsverkiezingen in Colombia gewonnen, ‘waarmee een einde kwam aan de eerste linkse regering van het land’, aldus El Nuevo Siglo.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De 47-jarige anti-establishment advocaat, die zijn fortuin verdiende met de verdediging van drugshandelaren en paramilitairen die beschuldigd werden van massamoorden, ‘won nipt van senator Iván Cepeda, een bondgenoot van president Gustavo Petro’, die niet verkiesbaar was voor een nieuwe termijn, voegt de krant eraan toe. Volgens voorlopige resultaten behaalde De la Espriella 49,66 procent van de stemmen, tegenover 48,7 procent voor Cepeda.
Volgens La Silla Vacía onderscheidde de winnaar zich met een toespraak waarin ‘nationalisme, het christendom en machismo’ werden vermengd en waarin hij beloofde een ‘harde lijn’ te zullen volgen tegen gewapende groeperingen die gelinkt zijn aan drugshandel.
De rechter heeft de uitslag van een referendum teruggedraaid
De Democratische oppositiepartij vierde vorige maand de goedkeuring van de herindeling van de kiesdistricten door de kiezers in Virginia. Maar de uitslag van het referendum werd vrijdag door het Hooggerechtshof van de staat teruggedraaid, dat oordeelde dat de juiste procedure voor het wijzigen van een amendement bij de grondwet niet was gevolgd. Het resultaat is dat ‘de Democraten de strijd om de herindeling van de kiesdistricten hebben verloren’, aldus Politico.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Verschillende door Republikeinen geleide staten, waaronder Texas, hebben op verzoek van Donald Trump hun kiesdistricten opnieuw ingedeeld om extra zetels te winnen bij de tussentijdse verkiezingen. Hun doel is om de Republikeinse meerderheid in het Congres te behouden, aangezien de partij historisch gezien zetels verliest bij tussentijdse verkiezingen.
Californië, een Democratische staat, reageerde door herindelingsvoorstellen aan de kiezers voor te leggen. Virginia volgde dit voorbeeld, maar zonder succes. Een andere rechterlijke uitspraak, de uitspraak van het Hooggerechtshof over de Voting Rights Act van 1965, betekent dat de Democraten ‘vrijwel geen mogelijkheid meer hebben om voor november een oplossing te vinden’, vat Politico samen.
De Labourpartij verliest zetels in traditionele bolwerken
De Britten brachten donderdag hun stem uit in verkiezingen die pijnlijk beloven te worden voor de Labourpartij van de impopulaire premier, maar ook voor haar conservatieve rivalen, die worden bedreigd door de anti-immigratiepartij Reform UK en de Groenen aan de linkerkant. Gisteravond schetsten de eerste resultaten al een somber beeld voor Starmer, aangezien Labour zetels verloor in haar traditionele bolwerken in Noord-Engeland, aldus The Guardian.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens de krant domineerde de populistische partij Reform UK de verkiezingen grotendeels in het noordoosten, met name in Hartlepool, waar Labour naar verwachting in de oppositie terechtkomt. Sinds de Labourpartij in juli 2024 na veertien jaar in de oppositie weer aan de macht kwam, heeft ze moeite gehad om haar beloftes van economische groei waar te maken, terwijl het conflict in het Midden-Oosten de crisis rond de stijgende kosten van levensonderhoud verergert.
Het zijn de derde verkiezingen in iets meer dan een jaar tijd
Het Kosovaarse parlement zal worden ontbonden nadat het er dinsdag niet in slaagde binnen de gestelde termijn een president te kiezen. Kosovo stevent daarom af op vervroegde parlementsverkiezingen – de derde in iets meer dan een jaar – binnen vijfenveertig dagen, meldt Gazeta Express.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Premier Albin Kurti, de winnaar van de verkiezingen van afgelopen december, slaagde er in februari in een regering te vormen, maar het lukte hem niet de oppositie achter een gemeenschappelijke presidentskandidaat te verenigen. Maandag hekelde hij de ‘patstelling’ binnen de democratische instellingen.
Netanyahu is de langstzittende Israëlische premier ooit
De voormalige premiers Naftali Bennett (rechts) en de centrumpoliticus Yair Lapid kondigden zondag de oprichting aan van een nieuwe politieke partij genaamd Beyahad (‘Samen’). Een bron binnen Lapids Yesh Atid-partij vertelde de linksgeoriënteerde Israëlische krant Haaretz dat ‘de enige manier om te winnen’ van Netanyahu was om ‘een groot blok te vormen’. ‘We kunnen niet zo verdeeld zijn’, benadrukte Lapid.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De twee politici hadden in 2021 al eens de handen ineengeslagen om een einde te maken aan de twaalfjarige regeerperiode van de Likud-leider. Hun coalitieregering duurde slechts achttien maanden. Netanyahu, die het record voor langstzittende premier in handen heeft, zag zijn populariteit kelderen sinds de Hamas-aanvallen van 7 oktober 2023.
Om de week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Hongarije. Na zestien jaar aan de macht te zijn geweest, heeft Viktor Orbán de verkiezingen verloren van oppositieleider Péter Magyar. Betekent zijn nederlaag daadwerkelijk een breuk met het verleden, en wat zijn de gevolgen voor Hongarije en Europa?
Waarom verloor Orbán juist nu?
De uitslag van de Hongaarse verkiezingen maakt een einde aan een lange periode van politieke dominantie door Viktor Orbán en zijn partij Fidesz, een rechts-nationalistische partij die sinds 2010 de Hongaarse politiek beheerst, aldus BBC News. Orbán wist zijn macht in die jaren geleidelijk te consolideren door de rechtspraak te hervormen en zijn invloed op het medialandschap te versterken. Daardoor werd zijn positie lange tijd nauwelijks uitgedaagd.
Toch wijzen verschillende internationale media erop dat de onvrede in het land al langer groeide. Zo beschrijft The Guardian de verkiezingen als een fel bevochten campagne waarin Orbán voor het eerst echt onder druk stond van een serieuze tegenstander, oppositieleider Péter Magyar. Magyar is een relatief nieuwe politieke speler en voormalig lid van Orbáns Fidesz-partij. Zijn kritiek op corruptie en machtsmisbruik leidde tot een breuk met de regering, waarna hij zich profileerde als hervormer en alternatief voor het bestaande systeem.
Magyar legde de nadruk op binnenlandse problemen, zoals corruptie en economische stagnatie
Tegelijkertijd plaatst de Hongaarse nieuwssite 444.hu daar een nuance bij: volgens de redactie is Orbáns nederlaag minder het gevolg van een plotselinge politieke omslag dan van een proces dat al langer gaande was, waarbij steun geleidelijk afbrokkelde door economische problemen, politieke vermoeidheid en wantrouwen tegenover instituties. Ook wijst de site erop dat de oppositie beter georganiseerd was dan bij eerdere verkiezingen.
Terwijl Orbán zich in de campagne vooral richtte op geopolitieke dreigingen, zoals de oorlog in Oekraïne, legde Magyar de nadruk op binnenlandse problemen, zoals corruptie, economische stagnatie en verslechterende publieke voorzieningen. Daarmee wist Magyar kiezers aan te spreken die ontevreden waren over de economische situatie in eigen land, aldus The Guardian.
De oppositie behaalde een ruime meerderheid, goed voor een duidelijke machtswisseling in het parlement, waarmee een einde kwam aan zestien jaar Orbán-bewind. De opkomst – bijna 80 procent – wijst er volgens analisten op dat de Hongaren toe waren aan verandering. Het percentage ligt aanzienlijk hoger dan bij eerdere verkiezingen en wordt gezien als teken van mobilisatie aan beide kanten van het politieke spectrum.
Waar internationale media dus de nadruk leggen op het historische karakter van de uitslag, benadrukt de binnenlandse berichtgeving dat deze verandering al enkele jaren gaande was.
Wat betekent deze verkiezing voor Europa?
Buiten Hongarije wordt de verkiezingsuitslag vooral gelezen als een geopolitiek keerpunt. Orbán stond binnen de Europese Unie bekend als een lastige partner, die regelmatig botste met Brussel over de rechtsstaat, migratie en sancties tegen Rusland. Zo blokkeerde Hongarije onder zijn leiding meermaals gezamenlijke EU-besluiten, onder meer over steun aan Oekraïne.
Volgens The Washington Post heeft de verkiezing dan ook gevolgen die verder reiken dan Hongarije zelf. De krant beschrijft de uitslag als een politieke aardverschuiving met wereldwijde impact, omdat Orbán niet alleen een nationale leider was, maar ook een belangrijke figuur binnen internationale rechts-populistische netwerken en een bondgenoot van zowel Donald Trump als Vladimir Poetin.
Het terugdraaien van hervormingen op het gebied van media en rechtspraak kan juridisch en politiek complex zijn
In dezelfde analyse wordt benadrukt dat de overwinning van Péter Magyar kan leiden tot een heroriëntatie richting de EU en de NAVO, en daarmee tot een nauwere aansluiting bij de Europese samenwerking.
Zo heeft oppositieleider Péter Magyar onder meer beloofd de relatie met de Europese Unie te herstellen en corruptie aan te pakken, maar het terugdraaien van hervormingen op het gebied van media en rechtspraak kan juridisch en politiek complex zijn, aldus The Washington Post.
De verkiezingen worden daarom door internationale media, behalve als een kans op politieke heroriëntatie, ook gezien als een test: in hoeverre kan een land daadwerkelijk van koers veranderen na jaren van geconcentreerde macht?
Is dit echt een nederlaag voor het populisme?
In The New York Times stelt de Amerikaanse journalist en auteur Michelle Goldberg dat Orbáns verlies symbool staat voor een mogelijke tegenreactie tegen rechts-populistische leiders wereldwijd. Orbán gold jarenlang als een voorbeeld voor politici die een ‘illiberale democratie’ nastreven, en zijn nederlaag zou een signaal zijn dat dit model niet onaantastbaar is.
Orbáns nederlaag kan worden gezien als een klap voor de internationale beweging rond Donald Trump
Volgens journalist Isaac Stanley-Becker in The Atlantic moet Orbáns nederlaag worden gezien als een klap voor de internationale beweging rond Donald Trump, voor wie hij lange tijd gold als voorbeeld van hoe een democratisch systeem naar eigen hand kan worden gezet.
Toch klinkt er vanuit Hongarije zelf ook scepsis. Zo benadrukt 444.hu dat het te vroeg is om te spreken van een definitieve breuk met het populisme of met het systeem dat Orbán heeft opgebouwd. Veel van zijn hervormingen – van media-invloed tot institutionele veranderingen – blijven namelijk bestaan en kunnen ook onder een nieuwe regering doorwerken. Bovendien heeft Orbán nog altijd een aanzienlijke achterban, waardoor zijn politieke ideeën niet verdwijnen, maar waarschijnlijk in aangepaste vorm of vanuit de oppositie blijven voortbestaan.
Vicepresident JD Vance zei maandagavond dat hij ‘verdrietig’ was, maar niet echt verrast door het verlies van de premier Viktor Orbán bij de Hongaarse verkiezingen. Hij benadrukte dat zijn besluit om vorige week samen met de autocraat campagne te voeren in Boedapest meer ermee te maken had een loyale bondgenoot te steunen dan hem aan de overwinning te helpen.
‘We gingen niet omdat we verwachtten dat Viktor Orbán de verkiezingen met gemak zou winnen,’ zei Vance in een interview op Fox News. ‘We wisten zeker dat er een grote kans was dat Viktor de verkiezingen zou verliezen. We deden het omdat hij een van de weinige Europese leiders is die we bereid hebben gezien om de bureaucratie in Brussel te trotseren. We gingen [naar Boedapest] omdat het de juiste keuze was om achter iemand te staan die ons al heel lang steunt,’ aldus Vance, geciteerd door Politico.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Met deze opmerkingen erkent het Witte Huis voor het eerst de overweldigende nederlaag van Orbán bij de Hongaarse verkiezingen, waarmee een einde kwam aan een periode van zestien jaar die als inspiratie diende voor president Donald Trump, Vance en talloze MAGA-aanhangers.
Orbán was in veel opzichten een voorbeeld van goed bestuur voor velen binnen de MAGA-beweging, die zijn pleidooi voor illiberale democratie in het buitenland toejuichten en dit in eigen land probeerden na te bootsen. Orbán nam echter ook een hard standpunt in tegen immigratie en veroordeelde de rechten van LGBTQ+-personen.
Toch stelt Vances onvermogen om Orbán te behoeden voor een verpletterende nederlaag de regering bloot aan kritiek dat haar ideeën en functionarissen niet de gewenste aantrekkingskracht hebben. Ook roept het diepere existentiële vragen op over de toekomst van het populistisch nationalisme, aldus Politico.
Zijn oppositiepartij won 138 van de 199 parlementszetels
De pro-Europese conservatief Péter Magyar heeft zondag bij de Hongaarse parlementsverkiezingen een klinkende overwinning behaald op de nationalist Viktor Orbán, die zestien jaar aan de macht was geweest.
‘We hebben Hongarije bevrijd,’ verklaarde de leider van de oppositiepartij Tisza zondagavond laat, staand op een podium aan de oevers van de Donau, met het verlichte Hongaarse parlementsgebouw op de achtergrond, onder gejuich van tienduizenden mensen. ‘Samen hebben we het regime van Orbán ten val gebracht,’ verklaarde hij nadrukkelijk, nadat hij zich al zwaaiend met de Hongaarse vlag een weg had gebaand door de menigte.
De conservatief, die zelf lange tijd lid was van Fidesz voordat hij zich tegen de Hongaarse premier keerde, ‘slaagde in datgene waar geen enkele kandidaat vóór hem in was geslaagd’, merkt El País op. ‘Hij bracht een schijnbaar onneembaar systeem aan het wankelen en verdreef de langstzittende leider van de EU uit zijn bolwerk,’ aldus de Spaanse krant.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens een officiële telling, die 98,15 procent van de stemlokalen omvatte, won Tisza 138 van de 199 zetels met 53,56 procent van de stemmen, tegenover 55 zetels en 37,86 procent voor Viktor Orbáns Fidesz-partij. De opkomst bereikte een recordhoogte van 79,50 procent.
‘Met zo’n duidelijke overwinning verkrijgt Magyar een supermeerderheid in het parlement, waardoor hij de grondwet kan wijzigen en de belangrijkste pijlers van Orbáns nalatenschap kan ontmantelen’, namelijk ‘de strakke controle die de voormalige premier uitoefende op de rechterlijke macht, staatsbedrijven en de media’, aldus Politico Europe.
‘Concreet had Hongarije de keuze tussen autoritarisme en democratie, tussen een focus op Moskou of op Brussel’, analyseert Valérie de Graffenried, correspondent van Le Temps in Boedapest. ‘De stembussen hebben gesproken: de meerderheid van de Hongaren wil de illiberale democratie die Viktor Orbán propageerde niet langer, noch de samenwerking met Rusland.’
De Amerikaanse vicepresident arriveerde dinsdag in Boedapest om de Hongaarse premier, een belangrijke bondgenoot van de MAGA-beweging, te steunen in aanloop naar de parlementsverkiezingen. Orbán streeft zondag naar een vijfde ambtstermijn en ligt achter in de peilingen, meldt Le Soir.
‘Ironisch genoeg wees JD Vance tijdens een persconferentie met zijn Hongaarse gastheer specifiek op de “bemoeienis” van de Europese Unie met deze verkiezingen, “een van de ergste voorbeelden [van inmenging] ooit”’, aldus de Belgische krant. ‘Ideologisch gezien staan de twee mannen dicht bij elkaar en zijn ze het vooral eens in hun anti-EU-campagne’, merkt Le Soir op.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Europese Commissie reageerde op de opmerkingen van Vance door de inzet van alle lidstaten voor de opbouw van ‘een sterker en onafhankelijker Europa’ te benadrukken. ‘Sommigen vrezen dat Orbán in geval van een nederlaag op zondag de verkiezingsuitslag zal aanvechten, mogelijk met de steun van zijn bondgenoten Donald Trump en Vladimir Poetin’, aldus Le Soir.
Na de moord op Ayatollah Ali Khamenei heeft de Vergadering van Experts zijn opvolger benoemd: de 56-jarige Mojtaba Khamenei. Hoe kwam dit besluit tot stand?
Meer dan een week na de dood van opperste leider Ayatollah Ali Khamenei tijdens de eerste aanvallen van de Amerikaanse en Israëlische oorlog tegen Iran heeft de Raad van Experts zijn opvolger benoemd: de zesenvijftigjarige Mojtaba Khamenei. De selectieprocedure, die in de chaos van de oorlog nogal onduidelijk verliep, werd vertraagd door tegenstrijdige uitspraken van de leden in de klerikale raad die de opdracht hadden om over de opvolging te beslissen.
Allereerst bestond er onduidelijkheid over de fysieke toestand van de jonge Khamenei. De bombardementen op het onderkomen van de Opperste Leider op 28 februari brachten zijn moeder, vrouw en zoon om het leven, en bovendien nog andere familieleden. Enkele dagen lang werd gedacht dat ook de jonge Khamenei zelf vermoord was, totdat bekend werd dat hij slechts gewond was. Hoe ernstig is nog onduidelijk. Sommige politieke deskundigen in Teheran beweerden dat hij in een coma lag.
Desondanks drongen Mojtaba Khameneis bondgenoten in de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) aan op dynastieke opvolging. Onder normale omstandigheden zou dit anathema zijn voor een staat gesticht om erfelijke heerschappij te verstoten. De stichter van de Islamitische Republiek, Ayatollah Ruhollah Khomeini, staat bekend om de vermeende uitspraak dat de monarchie die in de revolutie van 1979 omver werd geworpen ‘onverzoenbaar is met de islam’. Maar er is weinig normaal aan de huidige situatie. Iraanse leiders zitten vast in een vanuit hun perspectief existentiële oorlog tegen twee oude rivalen. De aanstelling [van Mojtaba Khamenei] is daarom vluchtig en grotendeels aanvaard door het politieke etablissement, ondanks de schok voor de ideologische fundamenten van de staat.
Iraanse leiders zitten vast in een vanuit hun perspectief existentiële oorlog tegen twee oude rivalen
Dit wil niet zeggen dat er geen verzet was van belangrijke machtsnetwerken tegen de beslissing. Op voorwaarde van anonimiteit informeerde een Iraanse bron Amwaj dat de aanzet voor de jongere Khamenei om zijn vader op te volgen door Hossein Taeb werd geleid, een oude vertrouwenspersoon van de zesenvijftigjarige en het voormalige hoofd van de IRGC inlichtingendienst. Dit voorstel ‘ging in tegen het testament van Ayatollah Khamenei’, volgens een hoogstaande politieke deskundige. De bron legt uit dat een aantal prominente figuren zich tegen de opvolging verzetten, waaronder Ali Larijani, secretaris van Iran’s Hoge Nationale Veiligheidsraad (SNSC), en Ali Asghar Hejazi, de adjunct-directeur van het Bureau van de Opperste Leider. Overigens beweren Israëlische media dat Hejazi op 6 maart werd vermoord.
Seyyed Ali Asghar Mir Hejazi
Tijdens de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Teheran op 6 maart dook de naam Seyyed Ali Asghar Mir Hejazi plots op als een van de overledenen. Deze prominente functionaris, die tot de innerlijke kring van opperste leider Ali Khamenei behoorde, staat bekend als een van de vele ‘schaduwfiguren’ in het complexe netwerk van religieuze en veiligheidsinstellingen waaruit de Islamitische Republiek bestaat. Het Libanese medianetwerk Raseef22 probeerde te achterhalen wie Hejazi precies was. Tot op heden is zijn dood echter niet officieel bevestigd.
Hejazi maakte deel uit van de Islamitische Revolutie die het bewind van sjah Mohammed Reza Pahlavi omverwierp. Daarna werd hij actief binnen het veiligheidsapparaat dat door ayatollah Ruhollah Khomeini werd opgericht; volgens verschillende bronnen werkte hij onder meer voor het ministerie van Inlichtingen. Toen ayatollah Khomeini in 1989 overleed en Ali Khamenei hem opvolgde, werd het bestuurssysteem van de Islamitische Republiek geherstructureerd. Gedurende deze periode klom Hejazi op binnen de gelederen en werd hij aangesteld als adjunct-directeur van het Bureau van de Opperste Leider. Deze instelling coördineert de relaties tussen de Opperste Leider en andere instanties, zoals de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) en de Raad van Experts.
Ali Asghar Hejazi was de directe schakel tussen Ali Khamenei en de Iraanse veiligheidsdiensten. Het was onder andere Hejazi die tijdens de Groene Beweging in 2009 de hevige onderdrukking door de veiligheidsdiensten coördineerde. Door deze acties legden de Europese Unie en het Amerikaanse ministerie van Financiën sancties op aan Hejazi, waaronder het bevriezen van zijn bezittingen en een reisverbod. Binnen het ondoorzichtige machtsapparaat van de Islamitische Republiek zijn er tal van figuren als Hejazi, wier namen pas opduiken wanneer zij – soms letterlijk – verdwijnen in de schaduw van de oorlog.
Testament
Afgezien van speculaties over erfopvolging en een vermeende ‘testament’, stellen ingewijden dat Khamenei geen specifieke opvolger had aangewezen, maar slechts criteria had geformuleerd voor zijn opvolging. Een belangrijk criterium is ervaring in een prominente bestuurlijke functie. Sommige bronnen brengen deze vereiste in verband met de uitsluiting van Hassan Khomeini – kleinzoon van Ayatollah Khomeini en gelieerd aan de hervormingsgezinde stroming – uit de Raad van Experts in 2016. De jonge Khamenei voldoet echter ook niet aan de eisen. Hoewel hij doorgaans wordt geassocieerd met het conservatieve kamp, heeft hij nooit een openbaar interview gegeven.
Slechts weinigen hebben zijn stem ooit gehoord
Los van de aanhoudende oorlog lijken twee recente ontwikkelingen Khamenei in de kaart te hebben gespeeld. Afgelopen week beweerden Israëlische media dat Khamenei junior al was aangewezen als opvolger. Naar aanleiding van deze claim sprak de Amerikaanse president Donald Trump zich op 5 maart expliciet uit tegen dat scenario, terwijl hij erkende dat het zich zou kunnen voltrekken. Dit gaf Taeb en andere extremisten de ruimte om hun kandidaat door te drukken.
Ook speelde de plotse publieke verontschuldiging van Masoud Pezeshkian op 7 maart een rol voor Iraanse aanvallen op buurlanden als vergelding voor de Israëlisch-Amerikaanse aanvallen op Iran. Volgens politieke bronnen in Teheran ging het om een ongeplande misstap van de hervormingsgezinde president, die onmiddellijk leidde tot felle politieke tegenreacties. Pezeshkians blunder versterkte de roep binnen het politieke etablissement om één krachtige leider ter vervanging van de driekoppige interim-leiderschapsraad, zoals voorzien in de grondwet. In hun ijverigheid om een nieuwe kandidaat naar voren te schuiven, verwezen sommige extremisten zelfs naar een vermeende tijdslimiet voor de raad, hoewel zo’n beperking niet bestaat.
Parallelle doelen
Nu hij formeel Irans hoogste gezagsdrager is, kan Khamenei’s aanstelling twee parallelle doelen dienen. Enerzijds straalt het continuïteit en onwrikbare weerstand uit in het licht van een existentiële strijd om de toekomst van de Islamitische Republiek. De boodschap is duidelijk: Iran zal niet terugdeinzen, ongeacht de aanzienlijke economische en militaire verliezen.
Tegelijkertijd zou deze keuze, misschien tegen de verwachtingen in, ook de weg kunnen vrijmaken voor onderhandelingen. Iran is zich terdege bewust van zijn militaire achterstand ten opzichte van Israël en de Verenigde Staten en definieert ‘overwinning’ vooral als overleven, terwijl het de tegenstander voldoende schade toebrengt om toekomstige aanvallen te ontmoedigen. Een einde van de oorlog waarbij de Islamitische Republiek aan de macht blijft en nog steeds wordt geleid door een ayatollah Khamenei, voldoet aan alle voorwaarden – mits pragmatische politieke afwegingen de overhand krijgen.
Iran is zich bewust van zijn militaire achterstand tegenover Israël en de VS en definieert ‘overwinning’ vooral als overleven
Er speelt nog een andere factor: Israël heeft gedreigd elke nieuwe opperste leider te zullen uitschakelen, terwijl de VS hebben gewaarschuwd dat Khamenei’s opvolger moet meewerken – anders wacht hem hetzelfde lot als zijn voorganger. Voor complotdenkers wijst dit erop dat er een kleine kans bestaat dat bepaalde netwerken in Teheran mogelijk een strategisch schaakspel spelen, waarbij de ‘werkelijke’ leider die ze voor ogen hebben de opvolger van de jonge Khamenei is. Als dat inderdaad het geval is, zou het gaan om een risicovolle strategie met potentieel grote opbrengsten.
De Raad van Experts, bestaande uit 88 geestelijken verkozen voor een termijn van acht jaar, is verantwoordelijk voor de aanstelling van de opvolger van Irans Opperste Leider. Kandidaten worden beoordeeld op religieuze geleerdheid, politiek inzicht en bestuurlijke ervaring. Volgens de Iraanse constitutie vereist een aanstelling steun van een absolute meerderheid binnen een quorum van twee derde, en verleent het een levenslange positie als hoogste autoriteit van de staat.
Terwijl de interim-leiderschapsraad het directe machtsvacuüm opvulde, delibereerde de Raad van Experts achter gesloten deuren of ze zich achter een pragmatische figuur zouden scharen of een conservatieve ideoloog. Het proces ging gepaard met intens lobbywerk van meerdere machtscentra, waarbij de IRGC tot de belangrijkste spelers behoorde die de uitkomst mede bepaalden.
De naam van de jongere Khamenei circuleert al jaren als mogelijke opvolger van zijn vader. De geestelijke geldt als een invloedrijke macht achter de schermen binnen de Iraanse politieke structuur. Maar aangezien de Islamitische Republiek is gegrondvest op de afwijzing van erfopvolging doen ook andere namen de ronde, waaronder Ayatollah Alireza Arafi, een conservatieve geestelijke en lid van de interim-leiderschapsraad; Ali en Hassan Khomeini, kleinzonen van de oprichter van de Islamitische Republiek; en Hassan Rouhani, een gematigde voormalige president (2013-2021).
De Republiek is gegrondvest op de afwijzing van erfopvolging
De dag van de verkiezing van Khamenei junior werd gekenmerkt door tegenstrijdige verklaringen van leden van de Raad van Experts. Ayatollah Ahmad Alamolhoda beweerde dat de raad al een nieuwe opperste leider had gekozen. Volgens de conservatieve geestelijke had ‘de verkiezing om een leider aan te stellen al plaatsgevonden, en was de leider gekozen’. Hij voegde eraan toe dat de beslissing volgens de grondwet definitief was en niet meer kon worden herzien door de leden.
Een strategie van psychologische uitputting op het Iraanse thuisfront
Terwijl de internationale aandacht vooral uitgaat naar de bombardementen in het Midden-Oosten, richt Al-Monitor zich op de strijd die de Islamitische Republiek voert in de straten van Irans grote steden. Te midden van de oorlogschaos probeert het regime de bevolking onder controle te houden. Door de bombardementen zijn de hoofdkwartieren van Basij en de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) grotendeels vernietigd. De veiligheidsdiensten hebben zich daarom verspreid over de openbare ruimte, waar scholen, straten en voetbalvelden worden omgevormd tot geïmproviseerde commandocentra en controleposten. Om de druk verder op te voeren kondigde de IRGC op nationale televisie aan dat agenten het vuur mogen openen op iedereen die bevelen negeert of zich aansluit bij Israël of de VS.
Irans huidige oorlogstactiek richt zich eerder op overleven dan overwinnen. Dankzij een arsenaal aan langeafstandsraketten, drones en geallieerde milities verspreid over het Midden-Oosten kan het land flexibel opereren. Net als de oorlogstactiek is Irans hardhandige optreden op het thuisfront geen crisisreactie maar een strategie van volharding, aldus Al-Monitor. De bevolking staat onder druk van zowel buitenlandse bombardementen als strenge binnenlandse veiligheidsmaatregelen. Teheran hoopt de oorlog te doorstaan met een uitgeputte bevolking die haar prioriteiten heroverweegt en protest inruilt voor stilzwijgende instemming. Ondanks de dreiging van Israël en de VS blijven de straten van Teheran – geblokkeerd, zwaar bewaakt en gevuld met conservatieve slogans – de frontlinie vormen van een strijd die de Islamitische Republiek zich niet kan veroorloven te verliezen.
Aankondiging
Ayatollah Mohammad Mehdi Mirbagheri bevestigde in een videoboodschap dat er ‘een sterke consensus, die de opvattingen van de meerderheid weerspiegelt’ was bereikt, maar liet in het midden of er daadwerkelijk was gestemd. Enkele uren voor de officiële aankondiging meldde hij dat ‘bepaalde obstakels’ in het formele proces nog moesten worden opgelost voordat een publieke bekendmaking kon volgen.
Ayatollah Mojtaba Hosseini sprak dit echter tegen. Tegen de conservatieve Tasnim News Agency zei hij dat het ‘onduidelijk’ was hoe het stemproces zou verlopen. Volgens Hosseini moest de Raad van Experts nog bijeenkomen om over geschikte kandidaten te stemmen. Tegelijkertijd leken ten minste twee leden van de raad te suggereren dat de jonge Khamenei, de tweede zoon van Irans omgekomen opperste leider, al was aangewezen als opvolger. Ayatollah Hossein-Ali Eshkevari stelde dat er een nieuwe leider ‘met een beslissende meerderheid’ was gekozen en dat ‘de naam Khamenei zal voortbestaan als leider van Iran’.
Hojjatoleslam Asgar Dirbaz sloot zich bij dat standpunt aan en stelde dat de ‘meerderheid’ binnen de Raad van Experts ‘de voorkeur gaf aan de zoon [van Khamenei]’ zonder hem expliciet bij naam te noemen. Hij voegde daaraan toe dat ‘sommige [raads]leden een andere mening hebben, maar dat ook hun stem in dienst van God staat en dat er geen andere intentie achter schuilt’. Zijn uitspraken suggereerden dat er geen definitieve stemming had plaatsgevonden.
Na de aankondiging van de aanstelling verklaarde Ayatollah Mohsen Heydari op de staatsomroep dat de raad van Experts fysiek was samengekomen. Daarmee suggereerde hij dat de bijeenkomst in Qom had plaatsgevonden, ondanks dat de raadsgebouwen in de heilige stad van Teheran waren gebombardeerd en leden onder dreiging van aanvallen stonden. Heydari meldde dat ‘meer dan twee derde’ van de raadsleden aanwezig waren en dat er op deze wijze een meerderheid was gehaald omdat ongeveer 85 procent tot 90 procent op Khamenei had gestemd. Hij voegde daaraan toe dat sommige raadsleden, inclusief die in Qom, mogelijk niet op de hoogte waren van de ‘geheime’ bijeenkomst vanwege de veiligheidssituatie. Hoe de afwezige leden deze gang van zaken beoordelen is onduidelijk, maar het is onwaarschijnlijk dat zij zich openlijk tegen de uitkomst zullen keren.
Zowel Israël als de VS hebben aangegeven dat Irans derde opperste leider geen onaantastbaar doelwit is. In een directe dreiging waarschuwde het Israëlische leger op 8 maart in een Perzischtalige verklaring op X dat ‘elke opvolger en ieder die aanwezig is bij’ de bijeenkomst van de Raad van Experts in Qom een doelwit zou zijn. Los daarvan liet Trump de Amerikaanse media weten dat als de volgende opperste leider ‘niet door ons wordt goedgekeurd, hij niet lang zal standhouden’. Enkele dagen eerder had de Amerikaanse president verklaard dat hij betrokken moest zijn bij de keuze van Khamenei’s opvolger en sprak hij zich expliciet uit tegen een ambtstermijn voor Khamenei junior, al erkende hij dat dit scenario zich zou kunnen voltrekken.
De Raad van Experts en de aanhangers van Mojtaba staan nu voor de lastige opgave om zijn aanstelling te rechtvaardigen. Op middellange termijn dreigt hun beslissing de legitimiteit van het politieke systeem te ondermijnen – zowel binnen het geestelijke establishment als onder belangrijke politieke en militaire netwerken en in de bredere sjiitische wereld. Op de langere termijn kan deze leiden tot aanzienlijke interne weerstand. Daarbij moet wel worden aangetekend dat er daarbij van wordt uitgegaan dat Khamenei junior niet alleen in leven, maar ook aan de macht blijft – en dat laatste volgt niet vanzelf uit het eerste.
De legitimiteit van het systeem dreigt te worden ondermijnd
De benoeming van Khamenei junior lijkt mogelijk gericht op het beëindigen van de oorlog onder enigszins gunstige voorwaarden, hetzij door continuïteit en verzet uit te stralen, hetzij door simpelweg te tonen dat de Islamitische Republiek blijft voortbestaan en nog steeds wordt geleid door een ayatollah Khamenei. Als overleven het uiteindelijke doel is, moet er rekening mee worden gehouden dat het herstel van de ideologische fundamenten van de staat opnieuw een topprioriteit kan worden – en daarmee mogelijk tot verdere veranderingen in het leiderschap leidt.
De derde stem in Iran
In het debat over Iran domineren vaak twee perspectieven: dat van het regime en dat van ballingen die hopen op verandering van buitenaf. Maar volgens Sina Toossi van The Nation bestaat er binnen Iran zelf al jaren een derde stroming – een die zich tegelijk verzet tegen autoritair bestuur én tegen buitenlandse militaire interventie.
Na de gewelddadige onderdrukking van protesten begin 2026 lieten activisten, vakbonden, studenten en schrijvers vanuit het hele land van zich horen. Ze veroordeelden het geweld van de staat en riepen op tot democratische hervormingen, zoals een referendum en een grondwetgevende vergadering. Tegelijk wezen ze buitenlandse inmenging resoluut af. Oorlog zou het regime niet verzwakken, maar juist de ruimte voor civiele oppositie verder verkleinen.
Ook prominente dissidenten sloten zich bij dit standpunt aan. Voormalig premier Mir Hossein Mousavi pleitte voor een vreedzame overgang gebaseerd op drie principes: geen buitenlandse inmenging, geen binnenlandse tirannie en een geweldloze weg naar democratie. Honderden activisten onderschreven deze lijn. Vanuit de gevangenis waarschuwden critici dat escalatie de positie van veiligheidsdiensten versterkt en burgers kwetsbaarder maakt.
Toch krijgt deze ‘derde stem’ internationaal weinig aandacht. In westerse discussies overheerst vaak het idee dat druk van buitenaf – via sancties of militaire dreiging – verandering kan afdwingen. Volgens Toossi is dat een misvatting. Juist zulke maatregelen versterken de hardliners binnen het regime en ondermijnen de mogelijkheden voor interne hervorming.
Om de week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Nepal. Afgelopen september zorgden grootschalige Gen Z-protesten voor het aftreden van de regering, en op 5 maart mochten de Nepalezen opnieuw naar de stembus. Zal deze verkiezingsuitslag de gehoopte verandering teweegbrengen?
Hoe verliepen de verkiezingen?
Op 5 maart won de Rastriya Swatantra Party (RSP) met een ruime meerderheid de verkiezingen van Nepal. De anti-establishmentpartij werd daarmee de eerste partij sinds 1999 die een parlementaire meerderheid behaalde, aldus Foreign Policy. De grote winnaar is Balendra Shah, met zijn vijfendertig jaar de jongste premier die het land ooit heeft gekend.
De verkiezingen vonden twee jaar eerder plaats dan gepland en volgden op de massale protestbeweging van jongeren. De demonstraties werden beantwoord met politiegeweld en mondden uit in grootschalige rellen. Op 12 september, toen er volgens Foreign Policy al zesenzeventig dodelijke slachtoffers waren gevallen en zowel het parlement als het Hooggerechtshof in brand stonden, trad de drieënzeventigjarige leider van de Communistische partij van Nepal (CPM-UML) K.P. Sharma Oli af en nam het leger tijdelijk de leiding over.
‘Veel jonge Nepalezen beschouwden het politieke systeem als ontoegankelijk, corrupt of onverschillig’
Op 5 maart openden de stembureaus en daar liet in het bijzonder één leeftijdsgroep van zich horen. ‘Veel jonge kiezers brachten voor het eerst hun stem uit’, schrijft Nepali Times. Voordat de protesten plaatsvonden beschouwden ‘veel jonge Nepalezen het politieke systeem als ontoegankelijk, corrupt of onverschillig’. Sinds september zijn er ongeveer een miljoen nieuwe kiezers geregistreerd. Nepal telt nu circa 18,9 miljoen kiesgerechtigden.
Toch bleef de landelijke opkomst beperkt: met ongeveer 60 procent is dat het laagste percentage sinds 1991. Volgens Nepali Times komt deze lage opkomst mogelijk de beperkte campagneperiode in verband met de vervroegde verkiezingen en weinig vertrouwen in idealistische verkiezingsprogramma’s die volgden op de jongerenprotesten. Ook de massale leegloop van plattelandsgebieden en de verplichting om in het eigen kiesdistrict te stemmen droegen er volgens de Nepalese nieuwssite aan bij. Geen van de ongeveer 4 miljoen Nepalezen die in het buitenland wonen kon bovendien stemmen, doordat een stemming per brief of online niet mogelijk was. Volgens Kathmandu Times bleek het juridisch en technisch niet haalbaar om stemmen vanuit het buitenland te faciliteren.
Wie is Balendra Shah?
De uitkomst was een overweldigende overwinning voor de vijfendertigjarige Balendra Shah, beter bekend als Balen. Gorkhapatra, de oudste krant van Nepal, schrijft: ‘Overal waar Balen tijdens de verkiezingscampagne kwam, werd hij door enorme menigten toegejuicht.’ Hij zou bovendien ‘een rolmodel voor jongeren’ zijn.
In 2013 werd Shah in één klap beroemd nadat hij, toen drieëntwintig jaar oud, een populaire rapbattle in Nepal won. In zijn teksten nam hij het op voor de jonge Nepalezen die zich onderdrukt en in de steek gelaten voelden.
Shah bracht vervolgens verschillende populaire nummers uit waarin hij kritiek uitte op corruptie en sociale ongelijkheid in het land, aldus de BBC. In de muziekvideo’s droeg hij altijd zijn kenmerkende vierkante zwarte zonnebril, een zwarte blazer en een zwarte broek. Een van zijn bekendste hits, Balidan, is dertien miljoen keer bekeken op YouTube. Een deel van de tekst luidt: ‘Terwijl wij onze ziel in het buitenland verkopen, ontvangen de hoge piefen een salaris van dertig ruggen en bezitten ze dertig huizen. Wie zal de lasten dragen van mensen die zeven zeeën verderop werken?’ Zoals eerder genoemd wonen en werken veel Nepalezen in het buitenland. Door een gebrek aan werkgelegenheid en lage lonen in eigen land trekken miljoenen Nepalezen noodgedwongen naar het buitenland, waar ze vaak zwaar en laagbetaald werk verrichten. Zo worden ze bijvoorbeeld ingehuurd op bouwplaatsen in de Golfstaten.
The New York Times spreekt van een ‘wonderkind in de politiek’
In 2022 verraste Shah de gevestigde partijen door zich als onafhankelijke kandidaat verkiesbaar te stellen voor het burgemeesterschap van Kathmandu, de hoofdstad van het land. Hij won met 38,6 procent van de stemmen.
Zijn besluit eerder dit jaar om zich aan te sluiten bij de RSP – een partij die vier jaar geleden is opgericht en die hij eerder nog hekelde omdat ze volgens hem te weinig afweek van de gevestigde politieke partijen – deed weinig afbreuk aan zijn populariteit, aldus The New York Times. De Amerikaanse krant spreekt van een ‘wonderkind in de politiek’. Waarom hij zich aansloot bij de partij wordt niet toegelicht.
De RSP behaalde in totaal 182 zetels in het 275 zetels tellende parlement. Voordat Shah vrijdag zijn ambt als premier aanvaardde, bracht hij een nummer uit dat bol staat van optimisme en hoop. ‘Nepalezen verenigen zich, deze keer wordt er geschiedenis geschreven’, rapte hij in een nummer dat binnen enkele uren na de release al meer dan twee miljoen keer was bekeken. Volgens de BBC markeert zijn overwinning bovendien ‘een belangrijke ommekeer in de Nepalese politiek’.
Voor welke uitdagingen staat Shah?
Balendra Shah heeft echter geen onbesmet blazoen. Volgens mensenrechtenorganisaties trad hij tijdens zijn burgemeesterschap hardhandig op tegen straatverkopers.
Human Rights Watch zei tegen BBC dat ze soortgelijk machtsvertoon vaak ziet bij nieuwe leiders die snel resultaten willen laten zien. ‘We hopen dat hij als premier meer aandacht heeft voor een op regels gebaseerde orde,’ zei Meenakshi Ganguly, adjunct-directeur Azië van de niet-gouvernementele organisatie.
Ook op sociale media veroorzaakte Shah opschudding. In november plaatste hij een bericht waarin hij Amerika, India, China en verschillende Nepalese politieke partijen, waaronder de RSP, publiekelijk uitschold. Het bericht werd kort daarna verwijderd.
‘Nog nooit heeft een meerderheidsregering haar volledige ambtstermijn volgemaakt’
Shah staat al vroeg voor de test of hij zijn verkiezingsbeloftes kan waarmaken. Bijvoorbeeld of er mensen verantwoordelijk worden gehouden voor het dodelijke geweld en de brandstichtingen tijdens de protesten van september. Al Jazeera meldt dat de Nepalese politie voormalig premier K.P. Sharma Oli en ex-minister van Binnenlandse Zaken Ramesh Lekhak zaterdag heeft gearresteerd vanwege hun vermeende rol bij het dodelijke optreden tegen demonstranten. De arrestaties vonden een dag na de beëdiging van Shah plaats. Volgens het onderzoek waren zowel Oli als Lekhak verantwoordelijk voor ‘nalatigheid met dodelijke gevolgen’ bij het optreden van de politie tijdens de protesten. Volgens Dawn gingen afgelopen week honderden aanhangers van Oli de straat op om te demonstreren tegen zijn aanhouding.
De nieuwe regering presenteerde vrijdag 27 maart een ambitieus honderdpuntenplan waarmee ze de traagheid en inefficiëntie van eerdere regeringen wil doorbreken. De Kathmandu Times toont zich sceptisch: ‘De problemen in Nepal zijn zelden te wijten aan een gebrek aan plannen. Ze zijn structureler van aard: beperkte middelen, wettelijke beperkingen en, met name, een hardnekkige bureaucratie.’
Ook Nepali Times is terughoudend. ‘Nog nooit heeft een meerderheidsregering haar volledige ambtstermijn volgemaakt. Dit wijst op een dieperliggend probleem: zwak geïnstitutionaliseerde partijen die worden gedomineerd door persoonlijkheden in plaats van door ideeën.’
De RSP profileert zich als alternatief voor de gevestigde partijen: pragmatisch en resultaatgericht. ‘Maar’, schrijft Nepali Times, ‘RSP kan zichzelf niet langer omschrijven als anti-establishment: het is nu zelf het establishment.’
Democraten verwijten Republikeinen het stemrecht te belemmeren
Democratische kiezers werd dinsdag in twee districten de toegang tot stembureaus ontzegd tijdens de voorverkiezingen om de Democratische en Republikeinse kandidaten voor de tussentijdse verkiezingen in november te kiezen, meldt The Washington Post.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Normaal gesproken kunnen kiezers hun stem uitbrengen in elk stembureau in hun district. Maar een besluit van lokale Republikeinen in Texas veranderde deze regel, waardoor ze verplicht zijn om te stemmen in het stembureau in hun eigen district. Democraten beschuldigen de Republikeinen ervan de stemrechten te belemmeren.
Nu de tussentijdse verkiezingen, cruciaal voor het verloop van Trumps tweede presidentschap, nog maar een paar maanden verwijderd zijn, zullen deze voorverkiezingen naar verwachting een eerste indicatie geven van wat de kiezers belangrijk vinden.
Volgens de eerste resultaten die dinsdagavond werden bekendgemaakt, zal eind mei een tweede stemronde nodig zijn tussen de zittende senator John Cornyn, een prominent figuur binnen het conservatieve establishment, en de 63-jarige procureur-generaal van Texas, Ken Paxton, een fervent Trump-aanhanger met radicale standpunten – met name tegen abortusrechten.
De verkiezingen worden van oktober verplaatst naar maart
Minder dan een jaar voor het einde van de huidige regeerperiode kondigde de Deense premier Mette Frederiksen donderdag aan dat er op 24 maart parlementsverkiezingen zullen worden gehouden. Denemarken zou eerst tot 31 oktober de tijd hebben om naar de stembus te gaan, maar Frederiksen geeft er de voorkeur aan om direct te profiteren van ‘de sterke populariteitsstijging van de regerende Sociaaldemocraten, na de agressieve dreigementen van de Amerikaanse president Donald Trump om Groenland te annexeren’, aldus Politico.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Tijdens haar aankondiging verwees de leider ‘direct naar de aanhoudende spanningen tussen Kopenhagen en Washington en zei dat haar interim-regering waakzaam zou blijven tot de verkiezingen in maart’, aldus de website. ‘Hoewel de verkiezingscampagne in Denemarken in volle gang is, wacht de wereld niet af’, zei ze. ‘Zoals iedereen weet, is het conflict in Groenland nog niet voorbij. De regering zal uiteraard de belangen van Denemarken blijven verdedigen.’
Hij blijft aan de macht tot zijn opvolger in juli aantreedt
José María Balcázar, een links parlementslid dat betrokken is bij corruptiezaken en bekritiseerd wordt voor zijn uitspraken over kindhuwelijken, werd woensdag verkozen tot interim-president. In het parlement kreeg hij zestig stemmen in de tweede ronde, tegenover zesenveertig voor de centrumpolitica Maria del Carmen Alva. De 83-jarige advocaat vervangt José Jeri, die de dag ervoor werd afgezet ‘in een context van chronische politieke instabiliteit’, aldus El Comercio.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Hij zal als het goed is in Peru aan de macht blijven tot zijn opvolger in juli aantreedt. De presidentsverkiezingen zullen in april plaatsvinden. ‘Ik zweer voor God, voor de natie en voor alle Peruanen dat ik het ambt van president van de Republiek, dat ik aanvaard in overeenstemming met de grondwet die van kracht is tot 26 juli, getrouw zal uitoefenen om de nationale soevereiniteit, de fysieke en morele integriteit van de Republiek en de onafhankelijkheid van haar democratische instellingen te verdedigen’, verklaarde hij.
Om de week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. De eerste vrouwelijke Japanse premier, Sanae Takaichi, behaalde tijdens de herverkiezingen begin deze maand een recordoverwinning. Wie is ze, hoe bracht ze de Liberale Democratische Partij weer tot leven en welke plannen heeft ze voor de vele uitdagingen waar Japan mee kampt?
Wie is Sanae Takaichi?
Afgelopen zomer kreeg de Liberale Democratische Partij, al jaren de dominerende politieke kracht in Japan, te maken met een reeks verkiezingsnederlagen waardoor haar leider, Shigeru Ishiba, gedwongen werd af te treden. De partij vond vervolgens een redder: Sanae Takaichi, een ervaren conservatieve politicus die in oktober de eerste vrouwelijke Japanse premier werd. ‘Ze wil graag de pacifistische grondwet van haar land herzien en het leger opnieuw opbouwen, is voorstander van een grote overheid en overheidsuitgaven om de groei te stimuleren en pleit als uitgesproken conservatief voor strenge immigratiecontroles’, schrijft Time Magazine.
Haar populariteit is verrassend. ‘Op papier is Sanae Takaichi het soort leider dat Japanners eerder zouden haten’, schrijft Quico Toro, een journalist woonachtig in Tokio, in Persuasion. ‘Ze is bazig en eigenzinnig. Ze houdt niet van small talk en zakendiners. In plaats daarvan gaat ze na afloop van haar werkdag naar huis om papierwerk door te nemen.’ En Sanae Takaichi is inderdaad conservatief, maar niet op de voorspelbare, compromisgerichte manier die vaak met LDP-politici wordt geassocieerd. Ze opereert volgens Toro juist met een opvallend stellige, door overtuiging gedreven stijl, ‘een vorm van politieke profilering die in Japan doorgaans wordt afgezwakt’.
‘Japanse kiezers werden voor de vraag gesteld: wie vertrouw je? Takaichi of de oppositie?’
Eind januari kondigde Takaichi vervroegde verkiezingen aan. Die kwamen voor de oppositie als verrassing, maar volgens Time Magazine was het een berekende zet. ‘Het was een manier om economische tegenwind en teleurstelling onder de kiezers voor te zijn. En ook onmiskenbaar een referendum over de kwaliteiten en daadkracht van Takaichi, waarbij Japanse kiezers voor de vraag werden gesteld: wie vertrouw je? Takaichi of de oppositie?’
Dat antwoord kwam luid en duidelijk. Bij de herverkiezingen van 8 februari behaalde de LDP meer dan twee derde van de zetels in het Huis van Afgevaardigden. Geen enkele partij in het hele naoorlogse tijdperk wist een twee derde meerderheid in het Lagerhuis te behalen.
Wat maakt Takaichi zo populair?
Takaichi doet het opvallend goed onder jonge kiezers, die zich volgens The New York Times aangetrokken voelen door haar nationalistische oproepen voor een ‘sterk en welvarend’ Japan, maar ook door haar kleurrijke posts op sociale media. ‘Ze heeft zich een meester bewezen in het creëren van virale momenten. Vorige maand nodigde ze bijvoorbeeld de president van Zuid-Korea uit voor een K-pop jamsessie op drums.’ Jonge vrouwen kopiëren haar outfits en tieners zouden massaal op zoek zijn naar precies hetzelfde model roze balpen als zij gebruikt. Ze stond op de derde plaats in de jaarlijkse trendranglijst voor middelbare schoolmeisjes, tussen een influencer en een boyband. De verpletterende overwinning eerder deze maand had dan ook ‘niks te maken met de LDP, maar alles met Takaichi’.
Het imago van Takaichi is gebaseerd op de perceptie dat ze is wat het Japanse internet ‘gachi’ noemt, vrij vertaald: het echte werk, bloedserieus, berekenend. Zoals de Japanse commentator Inoue Toshiyuki het verwoordde, aangehaald door Toro: ‘Jonge kiezers vinden haar betrouwbaar en serieus. Serieus over politiek. Serieus over beleid. En, zo blijkt, zelfs serieus over drummen.’
‘Haar overtuiging en haar persoonlijkheid zijn één’
Sinds premier Takaichi in november verklaarde dat een aanval op Taiwan voor Japan aanleiding zou zijn om zijn zelfverdedigingskrachten in te zetten, zijn de relaties met China tot het laagste punt in jaren gedaald, schrijft BBC. Beijing reageerde resoluut: er werden oorlogsschepen en drones richting Japanse wateren gestuurd, exportbeperkingen ingevoerd op zeldzame aardmetalen en andere kritieke grondstoffen, en tientallen vliegroutes en culturele evenementen geschrapt. Zelfs symbolische samenwerking werd teruggedraaid: de laatste Chinese reuzenpanda’s in de dierentuin van Tokio moesten terug naar China. Toch weigert Takaichi haar koers ten opzichte van China bij te stellen.
Volgens Toro kun je Takaichi’s persoonlijkheid en politieke werkwijze onmogelijk van elkaar scheiden. ‘De vrouw die tegen de wil in van haar ouders in het buitenland ging studeren, is dezelfde vrouw die niet terugdeinst voor Beijing. De vrouw die naar huis gaat voor het papierwerk in plaats van te netwerken, is dezelfde vrouw die in het parlement recht door zee is in plaats van zich te verschuilen achter diplomatieke flauwekul.’ Dat onderscheidt haar van de reeks grijze pakken die haar voorgingen. ‘Haar overtuiging en haar persoonlijkheid zijn één, en in een politieke cultuur die murw is van decennia consensusmanagement, is die combinatie zeer ontregelend.’
The Economist, die haar vorige week uitriep tot ‘The world’s most powerful woman’, schrijft: ‘Ze belichaamt een breuk met de oude garde. Ze is nuchter en afkomstig uit een middenklassegezin, niet de gekunstelde telg van een politieke dynastie, zoals veel van haar voorgangers.’
Wat betekent de keuze voor Takaichi voor Japan?
‘Japan kampt al jaren met een gevoel van stagnatie door deflatie, stagnerende lonen, vergrijzing en een afnemend vertrouwen in de internationale positie van het land’, analyseert Time Magazine. Met haar verpletterende overwinning krijgt Takaichi ruimte om een ambitieus pakket economische en defensieve hervormingen door te voeren dat Japan – ’s werelds op drie na grootste economie en Amerika’s belangrijkste bondgenoot in Azië – ingrijpend kan transformeren.
Takaichi begon haar ambtstermijn met het promoten van een aangepaste versie van ‘Abenomics’ [vernoemd naar voormalig premier Shinzo Abe], waarbij ze overheidsuitgaven financiert met leningen, aldus Time. De Japanse staatsschuld was voor haar aantreden gestegen tot ongeveer 9 biljoen dollar. Voor de Japanse burgers waren de gevolgen tastbaar: hogere hypotheekrentes en stijgende prijzen doordat een zwakke munt de kosten van geïmporteerd voedsel en brandstof opdreef.
Takaichi speelt in op de onrust met een uitgesproken ‘Japan first’-agenda
‘Takaichi’s belofte om de belastingen op voedsel te verlagen dreigt de overheidsinkomsten verder te verminderen, waardoor het tekort nog groter wordt’, analyseert het Amerikaanse tijdschrift. Ze beloofde af te zien van wat ze ‘buitensporige bezuinigingen’ noemt en strategische investeringen te doen in zeventien industrieën, om daarmee de economie nieuw leven in te blazen. ‘Maar Takaichi blijft vaag over hoe dit alles moet worden betaald.’
Foreign Policy gaat in op het migratiestandpunt van Sanae Takaichi. Volgens het blad wijzen de verkiezingsuitslagen erop dat vooral jonge Japanners onrustig zijn door economische en politieke onzekerheid en daardoor ontvankelijker worden voor populistische, radicaal-rechtse boodschappen. Takaichi speelt daarop in met een strengere toon over migratie en een uitgesproken ‘Japan first’-agenda. Op sociale media wordt daarbij ingezoomd op wangedrag van buitenlandse toeristen – vooral uit China – terwijl vergelijkbaar gedrag van dronken Japanse kantoormedewerkers nauwelijks aandacht krijgt. Zo uitte ze bij haar kandidatuur verontwaardiging over vermeende incidenten waarbij buitenlanders de tamme herten in het Nara-park zouden hebben geschopt – incidenten waarvan het bestaan niet eens vaststond.
‘De todolijst van de premier is om moe van te worden’
Volgens The Japan Times is Takaichi bepaald niet de extremist waarvoor zowel conservatieven als liberalen haar uitmaken. Haar beleid mikt volgens de krant niet op het terugdringen van de buitenlandse bevolking, maar op het scheppen van een ordelijk kader voor de onvermijdelijk groeiende instroom van migrerende werknemers. Hoewel ze pleit voor het uitzetten van mensen die te lang blijven en voor een ‘passende’ aanpak van criminaliteit, bevat haar programma ook maatregelen om integratie te bevorderen, zoals taallessen en gerichte sociale voorzieningen. Sociaal is ze conservatief, maar van een duidelijke ruk naar rechts zou geen sprake zijn – ‘om de eenvoudige reden dat Japan zelf al lange tijd vrij conservatief is’.
‘Takaichi zal deze laatste overwinning waarschijnlijk interpreteren als een duidelijk mandaat om haar agressieve fiscale en nationale veiligheidsagenda door te voeren’, schrijft Nikkei Asia. Vooral de defensie-uitgaven liggen gevoelig, gokt de krant. ‘Er bestaat consensus over het feit dat er meer moet worden uitgegeven, maar er absoluut niet over hoe dat moet worden betaald.’ Takaichi’s populariteit lost de problemen bovendien niet op, want ‘die neemt de problemen niet weg; ze krijgt alleen meer vrijheid om ze aan te pakken.’
‘De todolijst van de premier is om moe van te worden’, schrijft The Economist, wijzend op de vele uitdagingen waar Japan momenteel mee geconfronteerd wordt. ‘Mevrouw Takaichi vroeg de kiezers of ze hen door deze tumultueuze tijden mocht leiden. Het antwoord was een volmondig ja. Als ze haar mandaat verspilt aan symboliek en populisme, zal Japan in de toekomst niet snel opnieuw zo’n grote kans geven aan een kandidaat.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
