De Verenigde Staten zijn verleden tijd
‘Amerika hergroepeert zich rond regionale infrastructuren en stedenclusters, die zich niet storen aan grenzen tussen de onderscheiden staten en zelfs niet tussen natiestaten’, schreef de Indiase specialist in internationale betrekkingen, Parag Khanna, onlangs in The New York Times. Khanna voorziet een nieuwe landkaart van de Verenigde Staten met zeven ‘superregio’s’.
Op die kaart staan zeer grote stadskernen: de megakern van het Noordoosten, met 50 miljoen inwoners en goed voor 20 procent van het Amerikaanse bruto nationaal product, en Groot-Los Angeles dat 10 procent van dat bnp voor zijn rekening neemt. Er komen ook ‘nieuwe stedelijke archipels’ op de kaart voor: van Phoenix tot Tucson in Arizona, van Atlanta tot Charlotte en Raleigh in het zuidwesten.
Volgens Khanna is de huidige bestuurlijk-politieke opdeling van het land in vijftig staten ouderwets. Die zou moeten worden aangepast aan de nieuwe socio-economische werkelijkheid. Het Amerika dat in wording is, zou zich de Verenigde Stadstaten van Amerika kunnen noemen.
Londen, het Europese weeskind
8,6 miljoen inwoners in 2016
13 miljoen inwoners in 2050
Wat zal er na de Brexit van Londen worden, de locomotief van het Verenigd Koninkrijk waar ook het financiële hart van de wereld klopt in The City? Bij het referendum van 23 juni stemde 59,9 procent van de inwoners van Londen vóór handhaving van het lidmaatschap de Europese Unie. Vervolgens tekenden 179.000 Londenaren een petitie om de onafhankelijkheid van de stad van de rest van Groot-Brittannië uit te roepen (teneinde in de EU te kunnen blijven). Hoewel dat initiatief wat al te stoutmoedig mag lijken, toont het wel de internationale, onafhankelijke en pro-Europese gezindheid van de stad.
Maar het politieke gewicht van Londen lijkt in geen verhouding te staan tot het economische belang van de stad. De nieuwe burgemeester, de sociaal-democraat Sadiq Khan, heeft de uitslag van het referendum aangegrepen om meer autonomie voor zijn stad op te eisen. Tegenover de Londense krant Evening Standard verklaarde de burgemeester: ‘Zonder verdergaande autonomie kunnen wij de Londenaren niet beschermen tegen de economische gevolgen van het verlaten van de Europese Unie.’
De fiscale bevoegdheden van de stad hebben nauwelijks enige betekenis
De plaatselijke nieuwswebsite CityLab is het daarmee eens. De site herinnert eraan dat ‘bijna 30 procent van de belastinginkomsten van het Verenigd Koninkrijk in Londen wordt gegenereerd, terwijl de Londenaren niet meer dan 13,5 procent van de Britse bevolking uitmaken. Toch blijft niet meer dan 7 procent van alle belastinggelden die in Londen worden geheven in de stad zelf’ (tegenover 50 procent in New York en 70 procent in Tokio).
Londen ontvangt weliswaar geld uit andere fondsen, maar die worden toegekend door de nationale overheid, ‘die medezeggenschap heeft over de wijze waarop dat geld wordt besteed’. Dus hoewel ‘Londen van levensbelang is voor de rest van het land, hebben de fiscale bevoegdheden van de stad nauwelijks enige betekenis.’
Essentiële rol voor ‘secundaire steden’
Half juli werd in Singapore de vijfde Topconferentie van Wereldsteden gehouden, waar veel werd gesproken over de rol van steden bij duurzame ontwikkeling en de bestrijding van armoede.
De ‘megalopolen’, de motoren van innovatie en scheppers van werkgelegenheid, stonden centraal in de discussies, maar ‘een andere kant, waaraan weinig aandacht wordt besteed in de ontstaansgeschiedenis van steden’ werd eveneens belicht, aldus de Bangkok Post: de ‘secundaire steden’, kleinere stedelijke gebieden die ‘vooral interessant zijn door hun duidelijke rol in het terugdringen van de armoede’.
De meerderheid van de stedelingen leeft vandaag de dag in ongeveer 2400 steden van 150.000 tot 5.000.000 inwoners, een verschijnsel dat vooral geldt voor de zogeheten ontwikkelingslanden. Voor iemand uit een landelijk gebied die zijn boerderij verlaat, blijkt het gemakkelijker te zijn om werk te vinden in een stad van gemiddelde omvang dan in een ‘megastad’: het loon is er doorgaans weliswaar lager, maar de nieuwkomer kan meestal dichter in de buurt van zijn familie en zijn geboortestreek blijven, en dus zijn sociale contacten in stand houden. En voorts zijn de kosten van levensonderhoud er in het algemeen lager. De Thaise krant concludeert: ‘Men bemerkt dat de migratie naar deze secundaire steden en hun omgeving het meeste bijdraagt aan het terugdringen van armoede.’
Mexico-Stad: De emancipatie van een hoofdstad
In januari krijgt Mexico-Stad een nieuw statuut dat het stadsbestuur ruime beslissingsbevoegdheden geeft. Met haar agglomeratie, die zestig gemeenten in de Valle de México omvat, vormt Ciudad de México een van de belangrijkste megapolen ter wereld. Dankzij een hervorming van de grondwet wordt de stad een bestuurseenheid met volledige autonomie binnen de federatie van 32 Mexicaanse (deel-)staten. Wel blijft ze de naam Ciudad de México voeren.
Hoewel de stad niet officieel de titel staat krijgt, benadert het nieuwe statuut die status toch sterk. Zo gaat de stad een eigen grondwet opstellen, ‘die het mogelijk maakt eigen instituties, eigen normen en eigen bevoegdheden te bepalen’, aldus de hoogleraar Politieke filosofie Jesús Rodríguez Zepeda in een interview met de Colombiaanse krant El Tiempo. Mexico-Stad zal ook een eigen parlement krijgen en eigen bevoegdheden op het gebied van belastingheffing, veiligheid en justitie. De federale regering behoudt zeggenschap over de financiering van het onderwijs en de gezondheidszorg.
‘Deze hervorming stelt de stad in staat leningen uit te schrijven, iets wat voorheen onmogelijk was,’ aldus Zepeda. Het nieuwe statuut kent de hoofdstad grote bestuursmacht toe, temeer omdat de begroting aan de goedkeuring van het eigen ‘stadsparlement’ is onderworpen, en niet aan het federale parlement. De stad kan ook opnieuw de constitutionele geldigheid bekrachtigen van besluiten die in het verleden zijn genomen, zoals over het homohuwelijk en de basisuitkeringen aan ouderen en ongehuwde moeders.
De veranderingen zullen zich niet zonder slag of stoot voltrekken, erkent Zepeda. De gemeenten die tot de nieuwe stadstaat behoren zouden zich kunnen verzetten tegen besluiten op het gebied van gebiedsontwikkeling, uitgaven en infrastructuur. ‘Maar het is noodzakelijk dat we een antwoord vinden op de uitdagingen van de mondialisering, het ontstaan van megasteden en megaregio’s,’ aldus Zepeda. ‘Daartoe is een autoriteit nodig die haar wil kan opleggen.’
Manilla: Volg Dubai
Voor de Filipijnse architect Felino A. Palafox Jr. moet Manilla het voorbeeld volgen van Dubai, de belangrijkste stad van de Verenigde Arabische Emiraten. Die stad heeft ‘tweehonderd jaar voorsprong op de hoofdstad van de Filipijnen’, zo verklaart Palafox in The Manila Times. Niet alleen wat betreft de gebouwen in Dubai, die tot de grootste ter wereld behoren, en het stedenbouwkundig ontwerp van de stad, maar ook ten aanzien van de infrastructuur van de haven, de spoorverbindingen en de dokken, die tot de beste van de wereld behoren.
Auteur: Lambiek Berends
