Vanaf juni heeft de Duitse regering de prijs voor een maandabonnement op de regionale trein verlaagd naar 9 euro. Deze journalist van Stern reisde per boemeltrein het hele land door. ‘In elke regionale trein zou je tijdens de spits een betrouwbare opiniepeiling kunnen houden.’
Om 3:10 uur ’s nachts, na een rit van twintig uur, ben ik in Heide. En ik ben de pineut. ‘Ongelooflijk!’ roept een blonde vrouw met een bril. ‘Verbijsterend!’ schreeuwt een jonge kerel met een staartje. ‘Laat hij ons hier zomaar achter!’ schreeuwt een andere vrouw.
De conducteur is een man met weinig haar in een bordeauxrood uniform van ontwerper Guido Maria Kretschmer. Een kleur die belooft: ik breng je naar je bestemming, misschien niet op tijd, misschien niet met alle comfort, maar maak je geen zorgen, we komen er wel.
Maar zo was het dus niet.
Daarnet, in de trein, hoorde ik nog hoe hij via de mobiele telefoon zijn exitstrategie besprak met het hoofdkantoor. Eerst vermoedde ik nog niets, ik dacht dat hij waarschijnlijk zou uitstappen en door een nieuwe collega zou worden vervangen.
Absurde taferelen
Maar toen kwam Heide en moesten we allemaal uitstappen. De conducteur liet via de omroepinstallatie voor een laatste keer zijn conducteursgebrabbel op ons neerdalen; wij die de voorgaande drie uur opgesloten hadden gezeten in de wagons, tussen dronken provincialen die liedjes zongen, op stoelhoezen bevlekt met etensresten en in complete, stilstand op een enkelspoor. Eerst was er dreiging van een zelfmoord in de buurt van Pinneberg. En nu, op dit nachtelijke uur, was de brug waar de trein overheen moest helaas niet langer toegankelijk. Er stond buiten al wel een vervangende trein te wachten.
Maar er was maar één taxi. De conducteur liep ons voorbij. Hij mompelde iets over vlak na vieren. En stapte in.
De blonde vrouw met de bril was de eerste die doorhad wat er gebeurde. Ze rende achter hem aan en trok het portier open. Hij trok het weer dicht. Mensen gingen voor de auto staan, in een poging te verhinderen dat hij wegreed. Absurde taferelen, men zou denken dat het ging om een politicus die op de vlucht sloeg voor een woedende menigte, kort nadat hij had laten weten dat de nationale begroting dit jaar op zou gaan aan Guido Maria Kretschmer-uniformen. De motor startte. En weg was hij.
Ik noteer: ‘Niets brengt mensen in Duitsland zo snel samen als woede over de Deutsche Bahn’
Ons achterlatend, gestrand op een plek waar zelfs conducteurs niet gestrand willen zijn. Achtergelaten in Nergenshuizen, ergens in Sleeswijk-Holstein. ‘Idioot!’ zegt de vrouw met de bril. ‘Aso,’ zegt de andere.
‘Ik word zo opgehaald door mijn vriendin,’ zegt de jonge vent met het staartje. Hij vraagt de vrouwen of ze een lift willen. Ik noteer: ‘Niets brengt mensen in Duitsland zo snel samen als woede over de Deutsche Bahn.’ Zou dat het belangrijkste inzicht van deze reis zijn?
Een ochtend eerder, meer dan duizend kilometer zuidelijker. In Oberstdorf, waar de bergen met de zon worstelen om de hemel, begint mijn wonderlijke en tegenstrijdige experiment: in een keer het hele land door, maar dan wel met de RE, de Regionale Express. Van het zuidelijkste station naar het noordelijkste, van de Alpen naar de Noordzee. In 23 uur, twee minuten en met acht overstappen.
Sinds 1 juni kunnen Duitsers met een 9-eurokaartje door de deelstaten reizen, maar ook door het hele land. Het is een uitnodiging om deze republiek opnieuw te ontdekken, misschien ook wel een dwingende aansporing. De ontsluiting van de provincies en de grote belofte dat alles beter zal worden met en in de trein. Voor weinig geld kun je met de regionale trein zo veel, zo lang en zo ver reizen als je wilt.
Maar is dat eigenlijk wel wat je wilt?
RE 17, Oberstdorf-Neurenberg
Vrijdagochtend, 7:03 uur. Hiernaast, in de vierzitter, een dialoog die je nergens anders hoort en die misschien ook wel nergens anders wordt gevoerd dan in de Regionale Express. Twee jongens, de ene in cargobroek en met zwarte pet, de andere met montuurloze bril. Op tafel ligt een wiskundeboek.
Zwarte pet: ‘“Maak een vergelijking.” Bro, waar gaat dit over?’
Montuurloze bril: ‘Geen idee, bro.’
Pet: ‘Als we dit niet doen, moeten we nablijven.’
Bril: ‘Ik zweer je, vandaag kan ik niet nablijven. Ik wil gaan zuipen.’
Een paar zitplaatsen verder kijkt een grijsharig pensionadohoofd uit het raam, misschien bezorgd, misschien onverschillig. En meteen is er dat RE-gevoel: de Regionale Express is een heel bijzondere sociotoop. Nee, niet waar: is een heel gewone sociotoop. Want omvat de som van de passagiers niet per definitie het zogenaamde nationale gemiddelde? Pendelende accountmanagers, studenten, zwervers zonder vervoersbewijs, vrijgezellenfeestclubjes, leraren, malle vakantiegangers op weg naar het vliegveld, de federale minister van Economie. In elke regionale trein zou je tijdens de spits een betrouwbare opiniepeiling kunnen houden.
De conducteur komt langs en groet niet alleen de passagiers maar ook God
De conducteur komt langs en groet niet alleen de passagiers maar ook God, die blijkbaar ook met de RE reist, iets waar niemand van opkijkt hier in Beieren.
Natuurlijk zou je haar willen vragen wat zij zoal met zich meedraagt in haar conducteurstas. Ze zou kunnen zeggen dat er taxibonnen, ongevallenformulieren, een eerstehulpdoos en een fles water in zitten. Tijdens een babbeltje zou ze zeggen dat ze haar collega’s op de ICE helemaal niet benijdt, dat zij zesentwintig jaar stewardess bij Air Berlin is geweest en dat ze echt genoeg heeft meegemaakt in de wereld van het langeafstandsreizen. En dat zij tegenwoordig graag langzamer reist, dat zij echt van haar nieuwe baan houdt. Behalve tijdens het Oktoberfest, want dan moet ze soms zelf de schnaps-bewustelozen de trein uit slepen. Ze zou ook nog zeggen dat ze niet weet hoe het zal gaan uitpakken met dat kaartje van 9 euro, want kijk maar: treinen hebben geen oneindig aantal zitplaatsen. Maar ja, de persdienst van de Deutsche Bahn heeft geweigerd interviews toe staan met haar medewerkers.
En dat werkt natuurlijk niet. Want daardoor is niets van dit alles echt gevraagd.
Neurenberg Hauptbahnhof
Overstaptijd 1 uur, 53 minuten. Dat biedt de kans om iets te gaan bekijken, maar alles wat je ziet is: Neurenberg. Wandel door het stadscentrum van peperkoek, alles zeer bruin en zeer zoet, en je beseft hoe slecht deze reis is voorbereid. Dus óp naar de winkel waar ze altijd op alles zijn voorbereid: Kaufhof. Als we dan toch naar de zee gaan, had ik al bedacht, laten we het dan goed doen, compleet met een duik. Ik vraag de fotografe de lelijkste zwembroek voor me uit te zoeken en ze toont me een model dat eruitziet alsof iemand op Google ‘signaalkleuren’ heeft ingetikt en het eerste resultaat onmiddellijk op een stuk textiel heeft afgedrukt.
RE 14, Nürnberg-Saalfeld (Saale)
Een man met een grote bril gaat naast me zitten, mobiele telefoon in de hand. Wees eerlijk, in dit soort situaties kan je als buurman nu eenmaal niet niet naar zijn scherm gluren: met zijn vriendin heeft hij meer dan tien berichten lang alleen in emoji’s gecommuniceerd.
In de andere hand heeft hij iets ondefinieerbaar stinkends dat hij duidelijk van plan is te gaan eten. Impulsief maak ik in mijn hoofd een top drie van het meest walgelijke medetreinreizigersvoedsel:
3. Gehaktbroodje
2. Bifi
1. De eigen vingernagels
Tegen de tijd dat een andere heer zijn sandalen uittrekt en als vanzelfsprekend zijn voeten op de stoel legt, dient een nieuwe nummer 1 zich aan.
RB 23, Saalfeld (Saale)-Neudietendorf
Een paar oude dames; tatoeages van Böhse-Onkelz [een Duitse punkband]. Met een dikke rode viltstift heeft een meisje ‘Abi 22’ op haar voorhoofd geschreven. Met dezelfde stift heeft iemand een penis op haar decolleté getekend. Het ruikt naar goedkope parfum. Twee vrouwen praten over de zomervakantie.
Vrouw 1: ‘Ik wil naar Dubai.’
‘Hoezo dat?’
Vrouw 1: ‘Nou, ik heb altijd al eens op een kameel willen rijden.’
Mijn mobiele telefoon geeft ‘Edge’ aan, ofwel: hopeloos bereik. En zo voelt het hier ook.
RE 1, Neudietendorf-Göttingen
Bomen, heuvels, dorpen schuiven voorbij, en huizen waarin vast wel iemand woont, maar desondanks ziet alles eruit als een decor voor verkiezingsspotjes van de christendemocratische CDU. Je zit er eigenlijk op te wachten tot de wolken letters beginnen te vormen en in de lucht komt te staan ‘Voor ons geweldige land’. Of: ‘Samen sterk voor ons vaderland’. Het is het druk en heet in de trein. Er is geen enkele zitplaats vrij, er is zelfs geen plek bij de stangen om je aan vast te houden. Ondertussen zit er maar één man in een grijs pak in de eerste klas. Eerste klas in de Regio Express, dat is zoiets als rijden met een Porsche in Gelsenkirchen.
RE 2, Göttingen-Hannover
Ik dommel in. Wat eigenlijk geen slechte slogan zou zijn voor de regionale trein in Nedersaksen.
RB 38, Hannover-Buchholz in der Nordheide
Ik heb mijn aansluiting gemist omdat ik te lang in gesprek was met Chris. Hij vertelde me dat hij was bedrogen door zijn vriendin. Gisteren. Dat ze hem uit de flat had geschopt. Nu heeft hij geen werk en slaapt hij voorlopig bij een vriend. ‘Maar de grootste Scheisse is dit,’ zei Chris, en hij liet zijn onderarm zien waarop stond ‘Sophie, 02.08.2021’. Dat was het. Meer hoefde hij niet te zeggen. Het was duidelijk: dat was de grootste Scheisse.
De RE’s, dat waren treinen voor mensen zoals Chris en ik, mensen die weg wilden
Ik werd onvermijdelijk teruggeworpen naar mijn jeugd. Ik kom uit het Ruhrgebied en daar stopt de Regionale Express op alle stations van mijn puberteit. Ik ging naar Duisburg voor mijn eerste liefde, naar Oberhausen voor mijn eerste feestje met alcohol, naar Dortmund voor de universiteit. En toen ging ik weer terug, met een gebroken hart, schoenen onder de kots, slechte cijfers.
Voor mij was de ICE Intercity Express een trein voor mensen die ergens heen wilden, van A naar B.
De RE’s, dat waren treinen voor mensen zoals Chris en ik, mensen die weg wilden. Van A naar B-eduidend minder Scheisse.
RE 4, Buchholz in der Nordheide-Hamburg-Harburg
In de trein: een gepensioneerde, half mens, half reistas; een praktischejassengezin waarvan de dochter zegt dat ze graffiti cooler zou vinden als het zou mogen van de politie. En drie gasten in Boss, Prada en Gucci die in discussie zijn over hoe je een hond in een gevecht kan laten winnen.
RE 6, Hamburg-Altona-Husum
Geplande reistijd: twee uur en zes minuten. Desondanks zal deze reis vijf uur duren; het is de reis waarop de conducteur ons aan het eind achterlaat. Maar eerst stoppen we na tien minuten. En wachten. En wachten. Wachten.
Een oefening in diplomatie door een ouder echtpaar uit Elmshorn:
Zij: ‘Ik bedoel, er zijn ergere dingen.’
Hij: ‘Er zijn nog veel ergere dingen.’
Zij: ‘Maar toch heb ik het nu wel gehad.’
‘Ik rij over het algemeen niet, ik heb mijn principes’
Eerst achter mij, dan naast mij, zit Marc, geel hesje, platte pet. Omdat we niets anders te doen hebben, maken we kennis. Marc, 44, geschoold als timmerman, was eerst postbode, toen meubelmaker bij Quelle en is nu assistent-chef bij Kaufland. Hij is al vijfentwintig uur wakker, want had vandaag vroege dienst en is daarna rechtstreeks van het magazijn in Bamberg op de trein gestapt voor zijn vakantie in Denemarken. Waarom niet met de auto, Marc?
‘Ik rij over het algemeen niet, ik heb mijn principes.’ Die kan hij niet zomaar overboord gooien. De deuren zijn op slot.
‘Het enige wat me hier nu stoort is dat ik niet mag roken,’ zegt Marc. Dat kan hij, kunnen wij, later in Heide, ’s nachts in de open lucht. Plotseling verschijnt er een bus in de duisternis, als vervanging van de trein. We stappen in, verdwaasd door de nacht. Tour de Trance, voorlaatste etappe. In Husum stapt Marc uit.
RE 6, Husum-Sylt
Ten slotte de route waarop, zo was dezer dagen vaak te lezen, binnenkort anarchie en chaos zullen uitbreken als linkse groepen dit eiland van de rijken zullen binnenvallen vanwege het 9-eurokaartje. Maar nu zitten er alleen mensen in de trein die op Sylt werken en die het zich niet kunnen veroorloven er te wonen.
Op het strand achter Westerland loopt een eenzame jogger. Ik trek mijn signaalkleurige zwembroek aan en ren, terwijl het twaalf graden is, de Noordzee in. Als geamuseerde uitsmijters duwen de golven me terug naar het strand. Ik voel mijn lichaam helemaal niet en tegelijkertijd overal.
Was het die 9 euro waard? Ik droog me af, haal mijn mobieltje uit mijn zak en boek een reis terug naar huis. Met de ICE.
Tien aanbevolen regionale treintrajecten
1. Hamburg-Sylt
Dan rol je Hamburg uit, verder op weg naar het noorden, en denk je bij jezelf: Idioot hoe vlak het land hier is. En hoe rustig en vredig de stadjes langs de Marschbahn zijn. Deze trein stopt ook in kleinere steden, achter de deur begint de provincie. Tijdens de rit over de Hindenburgdamm, die het vasteland van Sleeswijk-Holstein met het eiland Sylt verbindt, is het uitzicht op het wad en de Noordzee waanzinnig. Einde van de lijn: het strand van Westerland.
2. Stralsund-Sassnitz
Ook aan de Oostzeekust is het mogelijk om via een spoordijk over te steken naar een eiland: de trein rijdt in noordoostelijke richting van Stralsund naar Rügen, langs de haven van Altefähre, verder door het binnenland van het eiland naar de Jasmund Bodden, en ten slotte naar de rand van Nationaal Park Jasmund. En al bij het naderen van het eiland besef je: Rügen heeft zoveel meer te bieden dan alleen krijtrotsen.
3. Dresden-Schmilka
Aan de ene kant een beboste helling, aan de andere kant een lange, rustige rivier: dit is de weg door het dal van de Elbe tot diep in Saksisch Zwitserland. Als je aan de linkerkant van de trein zit, heb je het beste uitzicht op het water en de rotsen van zandsteen. Zelfs de beroemde rotsformatie Bastei is door het raam te zien, evenals mooie stadjes als Pirna en Bad Schandau. Ook leuk: met de veerboot over de Elbe naar Schmilka-Hirschmühle.
4. Gera-Weischlitz
De spoorlijn langs de Weißen Elster verrast vanwege de weelderige natuur en het wilde, romantische landschap. Uitstappen is de moeite waard, bezienswaardigheden als het Untere Schloss in Greiz, de houten brug in Wünschendorf en de Pirkstuwdam liggen dicht bij de route. De Elstertalbahn, die in 1875 werd geopend, voert onderweg langs dertig stations, door acht tunnels en over dertig grote bruggen.
5. Freilassing-Berchtesgaden
Grazende koeien, sappige weiden, besneeuwde bergtoppen en daarboven de cirkelende steenarend: wie met de trein over de hoogste bergen van Duitsland rijdt, ziet een landschap uit een prentenboek aan zijn raam voorbijtrekken. Het is in totaal 34 kilometer van het station in Freilassing tot aan de rand van het Berchtesgaden Nationaal Park. Aan het eind wacht een duik in de nabijgelegen Königssee.
6. Radolfzell-Lindau
De uitzichten op de 74 kilometer lange Bodenseegürtelbahn zijn divers. Het wonderschone landschap omvat Duitslands grootste binnenwater, de Bodensee, maar ook wijngaarden, weiden, mooie dorpjes en kasteel Salem. Op een heldere dag zijn de besneeuwde toppen van de Alpen aan de horizon te zien. Stel de terugreis even uit en neem de tijd om het eilandstadje Lindau op je gemak te verkennen.
7. Freiburg-Donaueschingen
Dit is de tegenhanger van de Marschbahn van Hamburg naar Sylt. Deze route voert soms steil bergopwaarts; tussen Himmelreich en Hinterzarten moet de Höllentalbahn bijvoorbeeld een hoogteverschil van 430 meter afleggen. Ook de rest van het 76 kilometer lange traject, met negen tunnels en vele bruggen, laat zien waartoe de techniek 140 jaar geleden al in staat was. Bijzonder indrukwekkend is het 224 meter lange viaduct van Ravenna.
8. Bingen-Koblenz
Een landschap ‘als de droom van een dichter‘, noemde Heinrich von Kleist het. En in het midden daarvan een spoorlijn die 70 kilometer door het Unesco Werelderfgoed Boven-Midden-Rijndal voert. Je komt ook langs de rots de Loreley, aldus beschreven door Heinrich Heine in 1824: Die Lore-Ley vertelt het verhaal van een droomvrouw op de rots die alle mannen het hoofd op hol brengt als ze haar gouden krullende lokken kamt en een betoverend lied zingt. En vandaag? ‘This is Germany’s landscape at its most dramatic’, aldus de Lonely Planet.
9. Koblenz-Trier
Drink and Drive maar dan anders: als je een goede Moezelwijn meeneemt op deze route, geniet je optimaal; terwijl buiten de wijngaarden aan je voorbijtrekken, proef je binnen het eindproduct. Terwijl de trein en de rivier in perfecte harmonie door het dal van de Moezel kronkelen hoeven reizigers zich geen zorgen te maken over hun promillage.
10. Dortmund-Keulen
En dan is het klaar met het landschappelijke gedweep. Het tijd voor het stedelijke. Elke tien minuten een andere stad, met daartussen een industrieel landschap dat in de loop der eeuwen is gegroeid. Het is een goed idee om onderweg uit te stappen om Bochum, Essen of Duisburg te verkennen. Aan het einde van de route rolt de trein over de Rijn, richting de Dom van Keulen. Wat een finale!
Lees ook:
